ระวัง! ‘ภัยพิบัติทางคุณธรรม’

เนื่องในโอกาสเปิดตัวหนังสือ “นิทานคุณธรรม” จัดโดยสถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เมื่อวันที่ 23 เมษายน 2556 มาให้ผม

อ่านแล้ว มีความหวังว่า ยังมีผู้หลักผู้ใหญ่ของบ้านเมืองที่ห่วงใย เรื่อง “ภัยพิบัติทางคุณธรรม” ที่หนักหนาสาหัสกว่า “ภัยพิบัติทางธรรมชาติ” อยู่ไม่น้อย ซึ่งผมเห็นว่า มีความสำคัญอย่างยิ่งที่จะต้องบอกเล่าต่อๆ กัน อย่างต่อเนื่อง

จึงขอคัดบางตอนของคำปราศรัยของ อาจารย์เกษม มาเป็นเครื่องเตือนใจคนไทยทุกท่าน

ท่านบอกว่า คนไทยทั้งประเทศต้องช่วยกันหยุดความหลงผิดของเด็กและเยาวชน ที่ว่า “โกงไม่เป็นไร ขอให้มีผลงาน โกงไม่เป็นไรขอให้รวย”

เราต้องหยุดตรงนี้ ไม่อย่างนั้นบ้านเราคงจะลงเหวแน่นอน จะกลายเป็น failed state คือ รัฐที่ล้มเหลว
รัฐที่ล้มเหลวนั้น ศึกษาดูก็เป็นเพราะความไม่มีศีลธรรมทั้งนั้น

ท่านบอกว่า ที่ จัตุรัสเทียนอันเหมิน ในกรุงปักกิ่ง เป็นสี่เหลี่ยม ทางด้านตะวันออก จะเป็นพิพิธภัณฑ์แห่งชาติ เขาได้เอามนุษย์โบราณตั้งแต่คนปักกิ่ง มาวางให้ดู แล้วประเทศจีนก่อร่างสร้างตัวอย่างไร มีเริ่มต้นราชวงศ์แล้ว รุ่งเรืองถึงจุดสุดยอด แล้วเสื่อม แล้วพัง มีราชวงศ์ใหม่ขึ้นมาแทน มันซ้ำแล้วซ้ำอีกตลอดเวลา คือ ตอนปลายของราชวงศ์ก่อนจะล่มจม จะมีเรื่องผิดศีล ผิดธรรมจนเสื่อมทั้งนั้น แล้วบ้านเมืองก็จลาจล แล้วก็เกิดกบฏชาวนา แล้วก็เกิดวีรบุรุษตั้งราชวงศ์ใหม่ ซ้ำแล้วซ้ำอีก อินเดีย ก็เช่นเดียวกับประวัติศาสตร์ทุกประเทศ ปัจจัยสำคัญของการล่มสลายของบ้านเมือง ก็คือ ความไร้ศีลธรรม ของคนในชาติ

อาจารย์เกษม บอกว่า สถาบันที่สำคัญของสังคมไทย ที่จะสอนเรื่องการทำความดีและคุณธรรม คือ สถาบันครอบครัว สถาบันสื่อมวลชน และ สถาบันศาสนา

“สรุป ผมขอร้องว่าระบบเศรษฐกิจทุนนิยมเสรี มีเส้นแบ่งว่าเราจะเป็นทุนนิยมสามานย์ หรือ ทุนนิยมคุณธรรม เรื่องที่สอง คือ ขณะนี้คนไทยคิดถึงเรื่องชั่ว เรื่องโกงอย่างไรบ้าง เราจะปล่อยอยู่อย่างนี้หรือ หรือเราจะกระตุกกลับมา เรามีเครื่องมืออะไรบ้าง เรามีความตั้งใจจริงอะไรบ้างที่จะกระตุกกลับมา ให้สังคมไทยเป็นสังคมคุณธรรม สังคมแห่งศีลธรรม เรื่องที่สาม ผมคิดว่าเรากำลังเผชิญกับทางเลือก กฎหมาย กฎศีลธรรม กฎแห่งกรรม นักปราชญ์กรีกพูดไว้นานแล้วว่าคนดีไม่ต้องมีกฎหมายก็อยู่อย่างสงบสุข คนชั่วมีกฎหมายมันก็หาช่องโหว่ของกฎหมายรอดไปให้ได้ แต่ก็ต้องมีกฎหมาย มีศาล กระบวนการยุติธรรม ต้องมี ไม่อย่างนั้นคนดีจะหมดกำลังใจ ไม่อย่างนั้นตัวอย่างที่เยาวชนเราเห็นก็จะเป็นตัวอย่างของคนที่หลุดรอดช่องโหว่กฎหมาย กฎศีลธรรมหรือคุณธรรมอันนี้ พวกเราต้องสร้าง ไม่มีใครให้มาฟรีๆ ต้องสร้าง...”

อาจารย์เกษม บอกว่า “ภัยพิบัติทางธรรมชาติ” (natural disaster) นั้น ยังศึกษาเข้าใจและเตรียมรับมือได้ และเวลาโดนก็รู้ว่าโดนเฉพาะที่

แต่ “ภัยพิบัติทางคุณธรรม” (moral disaster) นั้น ไปทุกที่ ไปทั่วโลก

ท่านบอกว่า ขณะนี้มีความเห็นค่อนข้างโน้มเอียงไปในทางเดียวกัน ว่า ทุนนิยมที่ไม่มีการกำกับที่ดีมันทำลายคุณภาพชีวิตของมุนษย์ทั้งโลกด้วย

ทุนนิยมที่มีการกำกับที่ดี คือ การกำกับด้วยคุณธรรม

ท่านบอกว่า ศาสตราจารย์จากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด และนักคิดทางฝั่งยุโรปหลายๆ คน บอกว่า จะต้องเปลี่ยนมาเป็น Moral Capitalism คือ “ทุนนิยมคุณธรรม”

เพราะว่า “ทุนนิยมคุณธรรม” เท่านั้น ที่จะช่วยสังคมให้พ้นจาก “ภัยพิบัติทางคุณธรรม”