สวรรค์ของกิจการหลบเลี่ยงภาษี ?

ผู้มีเงินฝากจำนวนมากจะสูญเงินบางส่วน ฐานของการสร้างเงินสกุลยูโรสั่นคลอนอย่างหนัก แหล่งฝากและฟอกเงินของผู้เลี่ยงภาษีและมีกิจการนอกฎหมายอาจล้มละลายตามไซปรัส เรื่องราวของแหล่งเหล่านั้นได้รับความสนใจอย่างกว้างขวางขึ้น มหาอำนาจกดดันสถานที่ซึ่งมีชื่อเรียกกันว่า “สวรรค์แห่งภาษี” (Tax Havens) นั้นให้เปิดเผยข้อมูลเพิ่มขึ้น

เมื่อสัปดาห์ก่อน สื่อต่างๆ นำผลการศึกษาร่วมกันของหลายหน่วยงานออกมาเผยแพร่ การศึกษานั้นบ่งว่าในปัจจุบันนี้มีสวรรค์แห่งภาษีที่ให้บริการการด้านการเงินในแนวเดียวกับไซปรัสอยู่ราว 50-60 แห่ง แหล่งที่คนไทยได้ยินกันบ่อยอาจเป็นหมู่เกาะบาฮามาส เคย์แมน และบริติชเวอร์จิ้น โดยเฉพาะแหล่งหลังนี้รายงานบ่งว่าเป็นที่นิยมกันมากเนื่องจากมีผู้ไปจดทะเบียนบริษัทไว้ถึง 5 แสนราย คนไทยอาจได้ยินเรื่องคนไทยบางคนไปใช้บริการที่นั่นด้วย หมู่เกาะเหล่านี้มักเป็นข่าว ยังมีแหล่งเก่าแก่แต่ไม่ค่อยเป็นข่าวอีกมากรวมทั้งสวิตเซอร์แลนด์ซึ่งผู้นำเผด็จการทั้งเทศและไทยใช้เก็บเงินมานมนาน

จุดมุ่งหมายของการไปใช้บริการของแหล่งเหล่านั้น ได้แก่ การหลบเลี่ยงภาษีที่ผู้ใช้บริการต้องเสียเป็นจำนวนมากหากเงินอยู่ในบ้านของตน เนื่องจากแหล่งเหล่านั้นเก็บข้อมูลเป็นความลับและอนุญาตให้ใช้นายหน้าเป็นกรรมการบริษัทแทนเจ้าของเงินได้ พวกร่ำรวยด้วยกิจการนอกกฎหมายจึงนิยมไปใช้บริการด้วย รายงานนั้นอ้างถึงข้อมูลของกลุ่มต่าง ๆ ที่ติดตามความเป็นไปในด้านการหลบเลี่ยงภาษีว่า มีเงินจำนวนสูงมากฝากไว้ในสวรรค์แห่งภาษีเหล่านั้น แต่จำนวนที่คาดเดาห่างกันมาก นั่นคือ จากราว 8 ล้านล้านดอลลาร์ถึง 32 ล้านล้านดอลลาร์

ขั้นตอนในการเปิดใช้บริการนั้นไม่ยาก ผู้ต้องการฝากเงินและใช้บริการธนาคารในสวรรค์แห่งภาษีอาจซื้อ หรือตั้งบริษัทขึ้นมาใหม่ได้ภายใน 3 วันโดยเสียค่าใช้จ่ายในราว 1 พันดอลลาร์ เขาอาจจ้างคนกลาง หรือนายหน้าด้วยราคาราว 500 ดอลลาร์ให้จดทะเบียนและเป็นกรรมการแทน นายหน้าคนนั้นอาจเป็นกรรมการให้บริษัทในแนวเดียวกันอีกนับพันนับหมื่นบริษัทก็ได้ (ในสมัยที่ผมยังเดินทางไปทำงานในไซปรัสบ่อยๆ เมื่อเกือบสามทศวรรษที่ผ่านมา ผมมักเดินผ่านสำนักงานบางแห่งที่นั่นซึ่งมีพนักงานเพียงคนเดียว แต่มีป้ายชื่อบริษัทหลายโหลติดไว้เต็มไปหมด กิจการแนวนั้นได้ขยายออกไปอย่างกว้างขวางหลังสหภาพโซเวียตแตกสลายและชาวรัสเซียนิยมไปใช้บริการธนาคารในไซปรัส) นายหน้าไม่จำเป็นต้องทำอะไรหลังจากเปิดบัญชีธนาคารในนามของบริษัทและมอบอำนาจของกรรมการให้เจ้าของเงินซึ่งไม่มีชื่อปรากฏในเอกสารของบริษัทแม้แต่แห่งเดียว การจดทะเบียนบริษัทอาจทำแบบซ้อนกันหลายๆ ชั้นอันเป็นการซ่อนเจ้าของตัวจริงให้หายากขึ้นอีก

ผลการศึกษาในอเมริกาพบว่าผู้ใช้บริการของสวรรค์แห่งภาษีส่วนใหญ่ไม่ได้ทำอะไรผิดกฎหมาย อย่างไรก็ตาม มีบางกรณีที่คนไทยอาจลอกเลียนมาใช้ต้มตุ๋นคนไทยด้วยกันเองเช่นเดียวกับที่เกิดขึ้นในอเมริกา แนวแรกที่ทำกันค่อนข้างแพร่หลาย ได้แก่ แชร์ลูกโซ่ การโกงโดยผ่านการใช้แชร์ลูกโซ่มีหลายระดับด้วยกัน ระดับที่เป็นเงินนับร้อยนับพันล้านดอลลาร์มักเล่นผ่านสวรรค์แห่งภาษีซึ่งมีอยู่ทั่วโลก

แชร์ลูกโซ่รายใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ถูกจับได้เมื่อไม่นานมานี้ หัวจักรใหญ่ได้แก่นาย เบอร์นาร์ด แมดอฟฟ์ ซึ่งใช้บัญชีที่อยู่ในแหล่งหลบเลี่ยงภาษีหลายแห่ง นายแมดอฟฟ์ถูกศาลตัดสินจำคุกเป็นเวลาถึง 150 ปีและยึดทรัพย์ 1.7 หมื่นล้านดอลลาร์ หลังจากพบว่าเขาสร้างความร่ำรวยด้วยการทำแชร์ลูกโซ่ขนาดยักษ์มาเป็นเวลานาน เมื่อเขาถูกจับได้ ผู้เสียหายนับหมื่นคนสูญเงินทุนไปเกือบ 2 หมื่นล้านดอลลาร์ แต่ถ้าคิดรวมทั้งดอกเบี้ยและเงินปันผลที่น่าจะได้ ความเสียหายอาจสูงถึง 6.5 หมื่นล้านดอลลาร์

ในบางกรณี พวกสิบแปดมงกุฎไม่ตั้งแชร์ลูกโซ่ขึ้นแบบนั้น หากใช้การอ้างว่าตนเป็นนายหน้าที่มีความสามารถเปิดบัญชีหลบเลี่ยงภาษีให้ผู้มีเงินได้ นักต้มตุ๋นเหล่านี้มีความสามารถพิเศษชนิดพูดให้ลิงหลับ หรือยอมลงมาจากต้นไม้ หลังได้เงินแล้วก็นำไปใช้จ่ายและเก็บไว้ในบัญชีในสวรรค์แห่งภาษีเหล่านั้น เมื่อถูกจับได้เงินนั้นมักหมดไปแล้ว หรือหาไม่พบ ในบางกรณี สิบแปดมงกุฎเหล่านี้อาจหายตัวไปเฉย ๆ

อีกพวกหนึ่งใช้แนวขายตรงผ่านระบบอินเทอร์เน็ต ผู้ขายมักใช้การโฆษณาผ่านโทรทัศน์ เมื่อได้เงินไปก็นำไปใส่ไว้ในบัญชีที่ตนเปิดไว้ในแหล่งหลบเลี่ยงภาษีเหล่านั้น สิ่งของที่ส่งไปให้ผู้ซื้อมักไม่เป็นไปดังคำโฆษณา หรือไม่ส่งไปให้ตามสัญญาหลังจากได้เงินแล้ว เพียงไม่นาน พวกสิบแปดมงกุฎเหล่านั้นก็ประกาศล้มละลาย รัฐบาลไม่สามารถตามเงินมาให้ผู้ซื้อของได้เพราะไม่มีอำนาจเหนือแหล่งซุกซ่อนเงิน

รัฐบาลอเมริกันได้พยายามที่จะตามหาผู้ทำผิดกฎหมายซึ่งใช้บริการของสวรรค์แห่งภาษีเหล่านั้น แต่ยังได้ผลเพียงจำกัดเนื่องจากผู้ใช้ส่วนหนึ่งเป็นมหาเศรษฐีที่มีอิทธิพลทางการเมืองสูงมากจนรัฐสภาไม่กล้าแตะต้อง แหล่งซุกซ่อนเงินเหล่านั้นจึงอาจเป็นสวรรค์แห่งภาษีของผู้มีเงินมากและรู้จักใช้บริการ แต่มันอาจเป็นนรกของผู้หลงผิดคิดว่าจะร่ำรวยด้วยการนำเงินไปฝากไว้กับนักขายบริการซึ่งให้ค่ำมั่นสัญญาว่าจะหาค่าตอบแทนให้ได้ในระดับสูง หรือช่วยหลบเลี่ยงภาษีที่จะต้องเสียถ้าไม่ใช้บริการของพวกเขา