สิทธิมนุษยชนกับการพูดคุยเพื่อสันติภาพ

ซึ่งจะรวมไปถึงการฟื้นฟูความสัมพันธ์ของคู่ขัดแย้งทั้งในระดับปัจเจกและรวมหมู่ให้อยู่ร่วมกันด้วยความสันติสุข อดทนและอดกลั้นต่อการใช้ความรุนแรงเข้าตัดสินความขัดแย้งหรือความแตกต่างที่เคยมีมาก่อนหน้านี้ และแน่นอนว่าเป้าหมายปลายทางหนึ่งของสันติภาพจะมุ่งหมายไปยังการเยียวยาความเสียหายหรือการสูญเสียที่เกิดขึ้นเพื่อให้การฟื้นฟูความสัมพันธ์เป็นไปอย่างสมบูรณ์ด้วย

กระบวนการสันติภาพจึงมักจะเริ่มต้นด้วยการพูดคุยเพื่อกำหนดแนวทางไปสู่การฟื้นฟูความสัมพันธ์และการเยียวยาความเสียหาย เพื่อทำความเข้าใจปมของความขัดแย้งหรือความแตกต่างที่ผ่านมา และจะได้กำหนดเป้าหมายของสันติภาพหรือจะเรียกว่าความสมานฉันท์ให้เกิดขึ้นได้อย่างค่อยเป็นค่อยไปบนพื้นฐานที่เชื่อกันโดยทั่วไปว่าการพูดคุยจะนำไปสู่การสร้างความไว้วางใจซึ่งกันและกัน และความไว้วางใจนี้จะนำไปสู่กระบวนการสันติภาพในขั้นตอนต่อไป

หากเป้าหมายหลักสำคัญของการพูดคุยกันในเบื้องต้นหรือแม้โดยตลอดทางของกระบวนการสันติภาพก็ตาม คงหนีไม่พ้นที่จะกล่าวถึงการฟื้นฟูความสัมพันธ์ของมนุษย์ที่จะยอมรับและอยู่ร่วมสังคมเดียวกันต่อไปดังได้กล่าวไว้แล้วนั้น กระบวนการในการพูดคุยน่าจะเป็นการสร้างกระบวนการเรียนรู้และเข้าใจพื้นฐานสิทธิมนุษยชนร่วมไปด้วยกัน

การพูดคุยกันอย่างเสมอภาคและเท่าเทียม โดยต่างฝ่ายต่างปราศจากการรับรู้หรือความรู้สึกแบ่งแยกหรือเลือกปฏิบัติต่อกันและกัน รวมทั้งการเคารพซึ่งกันและกันถึงความแตกต่างทางวัฒนธรรม เศรษฐกิจ และความคิดทางการเมืองด้วยความจริงใจ จึงถือว่าเป็นบทบาทที่สำคัญของสิทธิมนุษยชนในเรื่องนี้ที่ผู้ที่เกี่ยวข้องจะต้องมีความตระหนักและแสดงให้เห็นอย่างเป็นรูปธรรม

ช่วงเริ่มต้นของการพูดคุยซึ่งถือว่าเป็นจุดสำคัญของกระบวนการสันติภาพที่อาจจะต้องดำเนินไปอีกยาวนาน คู่สนทนาจะต้องแสดงให้อีกฝ่ายหนึ่งตระหนักและรับรู้ว่าการพูดคุยควรอยู่บนพื้นฐานของการยอมรับและเคารพศักดิ์ศรีของความมนุษย์ของทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง ปัญหาจึงอยู่ที่ว่าในความเป็นจริงของเนื้อหาและสถานการณ์ของความขัดแย้งนอกเหนือจากผลประโยชน์ในแง่มุมต่าง ๆ ของคู่กรณีแล้ว แต่ละฝ่ายจะแสดงให้เห็นอย่างไรว่าตนหรือกลุ่มของตนจะยอมรับและเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของผู้ที่เกี่ยวข้อง

การจัดการความขัดแย้งและความแตกต่างที่เกิดขึ้นด้วยการไม่ใช้ความรุนแรงต้องถือว่าเป็นรูปธรรมที่จับต้องได้มากที่สุดว่าการพูดคุยสันติภาพจะเริ่มต้นได้ดีและจะดำเนินต่อไปยังขั้นตอนอื่นๆ ได้หรือไม่ เพราะความรุนแรงย่อมก่อให้เกิดความเสียหายและความสูญเสียให้เกิดขึ้นกับแต่ละฝ่ายและผู้บริสุทธิ์ โดยเฉพาะสิ่งที่อาจจะเกิดขึ้นกับเด็ก เยาวชน สตรี และผู้สูงอายุซึ่งสังคมโดยทั่วไปเห็นว่าเป็นกลุ่มผู้ที่ปกป้องตนเองได้น้อยที่สุด

มาตรการในการเยียวยาความเสียหายและความสูญเสียที่เกิดขึ้นแล้วถือว่าเป็นอีกประเด็นหนึ่งที่สำคัญของรูปธรรมในการแสดงความเคารพศักดิ์ศรีของการอยู่ร่วมกันในสังคมมนุษย์ การเยียวยามีได้หลายประการและหลายวิธีการมีทั้งที่เป็นตัวเงินและไม่เป็นตัวเงิน แต่หลักการสำคัญคือการเยียวยาเป็นจุดเริ่มต้นของการมองเห็นความสำคัญของการเป็นมนุษย์ที่จะต้องอยู่ร่วมกัน และเป็นการแสดงความปรารถนาที่จะฟื้นฟูความสัมพันธ์ที่แตกสลายไปด้วยการใช้ความรุนแรงและนำมาซึ่งความกลัว ความไม่ไว้วางใจซึ่งกันและกัน

การให้อภัยนับว่าเป็นพื้นฐานที่สำคัญอีกประการหนึ่งที่กระบวนการพูดคุยจะต้องหยิบยกขึ้นมา แต่ประเด็นยังอยู่ที่ว่ารูปธรรมของการให้อภัยในแต่ละบริบทของความขัดแย้งและแต่ละสถานการณ์ของความรุนแรงจะเป็นอย่างไร โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อเกี่ยวข้องกับการกระทำผิดทางอาญา

การเยียวยา การให้อภัย และการจัดการเพื่อเปลี่ยนแปลงความขัดแย้งหรือความแตกต่างที่เกิดขึ้นในอดีตให้ได้ข้อยุติจนเป็นที่พอใจของทุกฝ่ายจะต้องเกิดขึ้นเป็นกระบวนการเดียวกัน และที่สำคัญต้องถือว่าเป็นกระบวนการทางสังคมซึ่งทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องจะต้องรู้เป้าหมายร่วมกัน เพื่อจะได้ทำความเข้าใจร่วมกันตั้งแต่เริ่มต้น มิฉะนั้นแล้วกระบวนการพูดคุยจะถูกตั้งข้อสงสัย หรือทำให้เป้าหมายผิดเพี้ยนไปได้ในที่สุด

กระบวนการพูดคุยเพื่อสันติภาพจึงควรควบคู่ไปกับกระบวนการเสริมสร้างวัฒนธรรมสิทธิมนุษยชนให้เกิดขึ้นในสังคมเพื่อให้กระบวนการทั้งสองนี้มีผลเอื้อต่อกันและกัน และต้องไม่ลืมว่าอีกหนึ่งเสาหลักของกระบวนการสันติภาพคือการมีกรอบของหลักความเป็นธรรมเข้ารองรับกระบวนการด้วย โดยทำความเข้าใจว่ากระบวนการสันติภาพจะเกิดขึ้นได้เพราะทุกฝ่ายเห็นว่ามีความเป็นธรรมเกิดขึ้น

ความเป็นธรรมอันเป็นเป้าหมายสำคัญของกระบวนการสันติภาพนี้จะต้องถือว่าเป็นประเด็นสำคัญในการพูดคุยตั้งแต่เริ่มต้น ซึ่งความเป็นธรรมในมิติของสิทธิมนุษยชนนั้นมีความหมายกว้างกว่ากระบวนการทางกฎหมาย แต่ครอบคลุมไปถึงสาเหตุของความขัดแย้งและการใช้ความรุนแรงที่เกิดขึ้น

หวังว่าการพูดคุยเพื่อให้เกิดสันติสุขในจังหวัดชายแดนภาคใต้จะนำประเด็นนี้ขึ้นมาบนโต๊ะเจรจาด้วย