น้ำมันรถ

และมีการประกาศลดราคาขายปลีกน้ำมันเชื้อเพลิง โดยเฉพาะน้ำมันเบนซิน อี ๒๐ และน้ำมันดีเซล บี ๒๐ ลง ทำให้เกิดการวิพากษ์วิจารณ์กันอย่างกว้างขวาง

หัวข้อที่ถูกวิพากษ์วิจารณ์หนักมากเป็นเรื่องเกี่ยวกับน้ำมันเบนซิน อี ๒๐ และ น้ำมันดีเซล บี ๒๐ ว่าเติมแล้วเครื่องยนต์จะเสียหายหรือไม่ หรือเติมแล้วจะส่งผลเสียอย่างไร มีผลดีอย่างไรต่อรถยนต์บ้าง สัปดาห์นี้ผมจึงเอาเรื่องเกี่ยวกับน้ำมันที่ใช้กับรถยนต์ ตั้งแต่อดีตมาเล่าสู่กันฟังดังต่อไปนี้

ในอดีตปั๊มน้ำมันทั่วประเทศไทย จำหน่ายน้ำมันตามหัวจ่ายอยู่เพียงแค่ ๒ ชนิด คือ น้ำมันเบนซิน และน้ำมันโซล่า ส่วนน้ำมันก๊าดสีขาวใสจะบรรจุในปี๊บสังกะสีขนาดความจุ ๒๐ ลิตร แล้วไปเปิดตวงแบ่งขาย ต่อมาจึงมีการเพิ่มชนิดของน้ำมันเบนซิน เป็นน้ำมันเบนซินธรรมดาสีเหลือง และน้ำมันเบนซินซูเปอร์สีแดง

จนกระทั่งหลังปี พ.ศ.๒๕๒๐ มีการปลอมปนน้ำมันอย่างกว้างขวาง โดยเอาน้ำมันเบนซินธรรมดาสีเหลือง ไปผสมกับน้ำมันเบนซินซูเปอร์สีแดง แล้วขายในราคาน้ำมันเบนซินซูเปอร์ที่มีราคาแพง และหลายรายยังใช้น้ำมันก๊าดสีขาวที่มีราคาถูกกว่ามาก ไปผสมทั้งน้ำมันเบนซินธรรมดาสีเหลืองและเบนซินซูเปอร์สีแดง ทางราชการจึงคิดวิธีแก้ไขหรือป้องกันการปลอมปนผสมน้ำมัน ด้วยการกำหนดให้เบนซินธรรมดามีสีแดงและเบนซินซูเปอร์มีสีเหลืองอ่อน (ก่อนจะเปลี่ยนเป็นสีเขียวอ่อนเมื่อมีการประกาศใช้น้ำมันไร้สารตะกั่วในอีกหลายสิบปีต่อมา) และให้น้ำมันก๊าดต้องมีสีฟ้าเข้มหรือสีน้ำเงินใส

น้ำมันดีเซลหรือที่สมัยนั้นเรียกกันว่าน้ำมันโซล่านั้น แม้ตามหัวจ่ายในปั๊มน้ำมันจะมีจำหน่ายชนิดเดียว แต่ตามเครื่องจักรกลหนักที่ใช้ในโรงงาน และเครื่องเรือยนต์ลากจูงและเรือเมล์โดยสาร ที่เป็นเครื่องยนต์ดีเซลคล้ายกับเครื่องของรถยนต์ แต่เครื่องยนต์ดีเซลขนาดใหญ่เหล่านั้น ใช้น้ำมันดีเซลที่มีค่าซีเทนต่ำกว่ามาก เรียกกันว่าน้ำมันดีเซลหมุนช้าหรือบางพื้นที่เรียกว่าน้ำมันขี้โล้ ซึ่งมีสีเข้มออกดำและมีกลิ่นฉุนกว่าน้ำมันดีเซลหมุนเร็ว หรือน้ำมันดีเซลที่ใช้กับรถยนต์มาก และมีราคาถูกกว่ามากเช่นกัน โดยน้ำมันดีเซลหมุนช้าหรือน้ำมันขี้โล้ที่ว่ามานั้น จะจำหน่ายโดยบรรจุอยู่ในถังขนาด ๒๐๐ ลิตร หรือหากเป็นโรงงานอุตสาหกรรม ก็จะบรรจุในถังขนาดใหญ่ที่ใช้กับรถบรรทุกน้ำมัน

ในยุคแรก ๆ หรือก่อนจะถึงช่วงปี พ.ศ.๒๕๒๐ ปั๊มน้ำมันทั่วไปจะตั้งหัวจ่ายน้ำมันเบนซินทั้งชนิดธรรมดาและซูเปอร์เอาไว้ที่ด้านหน้าของปั๊ม ส่วนหัวจ่ายหรือตู้จ่ายน้ำมันดีเซลจะถูกนำไปตั้งอยู่ด้านหลังของปั๊มหรือสถานีบริการ เพราะรถยนต์ที่ใช้น้ำมันดีเซลในครั้งนั้น เกือบทั้งหมดเป็นรถยนต์บรรทุกขนาดใหญ่ จะได้ไม่มาเกะกะกินพื้นที่ด้านหน้าปั๊ม

มาถึงช่วงราวปี พ.ศ.๒๕๓๐ ตลาดรถยนต์เติบโตขึ้น รถปิกอัพเครื่องยนต์ดีเซล ที่เพิ่งเกิดอย่างเตาะแตะในราว พ.ศ.๒๕๒๐ มีจำนวนเพิ่มมากขึ้นอย่างรวดเร็ว หัวจ่ายหรือตู้จ่ายน้ำมันดีเซลจึงถูกปรับขยับมาตั้งเคียงข้างกันกับหัวจ่ายน้ำมันเบนซินด้านหน้าปั๊ม

และเมื่อมีการเปลี่ยนคำเรียกหาน้ำมันเบนซิน จากเบนซินธรรมดาและเบนซินซูเปอร์ มาเป็นการเรียกขานตามค่าออกเทน ซึ่งยุคนั้นมีความแตกต่างกันในแต่ละยี่ห้อ มีทั้งออกเทน ๙๑ ออกเทน ๙๓ ออกเทน ๙๕ และ ออกเทน ๙๗ ผู้ใช้รถยนต์จึงเริ่มทำความรู้จักคุณสมบัติของน้ำมันแต่ละประเภทมากขึ้น

และแม้ว่าทางภาครัฐจะประกาศให้ผู้จำหน่ายน้ำมันทุกราย ใช้น้ำมันเบนซินที่มีค่าออกเทนในระดับเดียวกันทั้งหมด เพื่อกำหนดราคาจำหน่ายปลีกได้ในราคาเดียวกัน น้ำมันเบนซินจึงเหลือเพียงแค่ เบนซิน ๙๑ และ เบนซิน ๙๕ จากนั้นก็ปรับมาเป็นเบนซินไร้สารตะกั่ว ที่มีค่าออกเทนต่างกัน ซึ่งในเวลานั้นรัฐบาลได้มีการชักชวนผู้ใช้รถยนต์ ให้เติมน้ำมันให้เหมาะสมกับที่เครื่องยนต์ต้องการ จึงมีคำขวัญออกมาว่า “ขับ ๙๑ เติม ๙๑ ขับ ๙๕ เติม ๙๕ ช่วยชาติประหยัดเงินตราได้”

จนเมื่อน้ำมันในตลาดโลกมีราคาแพงมากขึ้นอีกครั้งหนึ่ง จึงเริ่มเอาเอทานอลมาผสมลงในน้ำมันเบนซิน เริ่มต้นด้วยเอทานอลร้อยละ ๑๐ เบนซินร้อยละ ๙๐ แล้วเรียกขานกันว่า แก๊สโซฮอล์ มีการรณรงค์ให้คนหันมาใช้จริงจัง เพราะคนใช้รถยนต์ครั้งนั้นยังกลัวว่าเครื่องยนต์จะเสีย จนมีคำล้อเลียนว่า “เอะอะไรก็โทษแก๊สโซฮอล์” มีการพูดกันอย่างกว้างขวางถึง “น้ำมันบูด” และ “แก๊สโซฮอล์ระเหยเร็ว ทำให้สิ้นเปลืองกว่าเบนซิน”

ในช่วงนั้นปั๊มน้ำมันมีปัญหามาก เพราะไหนจะต้องมีน้ำมันเบนซินไร้สารตะกั่วออกเทน ๙๑ และออกเทน ๙๕ จำหน่ายแล้ว ยังต้องมีหัวจ่ายและถังเก็บสำหรับน้ำมันแก๊สโซฮอล์ ๙๕ เพิ่มมาอีกด้วย (ในครั้งเริ่มแรกของแก๊สโซฮอล์ ยังมีเพียงแค่ค่าออกเทน ๙๕ อย่างเดียว)

และในเวลาใกล้เคียงกัน ทางฝั่งน้ำมันดีเซลก็มีการใช้น้ำมันปาล์มร้อยละ ๕ มาผสมลงในน้ำมันดีเซลร้อยละ ๙๕ และเรียกขานกันว่า ไบโอดีเซล บี ๕ ทำให้ปั๊มน้ำมันต้องเพิ่มถังเก็บใต้ดิน และหัวจ่ายมากขึ้นอีก ปั๊มน้ำมันเวลานั้น จึงมีการจำหน่ายน้ำมันเชื้อเพลิงสำหรับรถยนต์มากชนิดที่สุด คนจำหน่ายเองก็สับสน คนใช้รถยนต์ก็สับสน และทำให้เกิดการโต้เถียงกันมาจนกระทั่งทุกวันนี้

จะเห็นได้ว่าในยุคแรก ๆ มีน้ำมันจำหน่ายน้อยประเภท ความสับสนและความกังวลจึงไม่เกิด เพราะไม่ต้องเลือกกันให้มากเรื่อง เครื่องยนต์ดีเซลก็เติมโซล่าไป เครื่องยนต์เบนซินอยากให้เครื่องแรง (ตามความเชื่อ) ก็เติมซูเปอร์ ถ้าอยากประหยัดก็เติมเบนซินธรรมดา ในด้านเครื่องยนต์ก็สามารถปรับแต่งได้ง่าย ด้วยการปรับตั้งองศาไฟจุดระเบิดเท่านั้น ซึ่งปรับตั้งง่ายและคนขับรถยนต์ส่วนใหญ่สมัยนั้น สามารถปรับตั้งได้ด้วยตนเอง

ต่างจากในปัจจุบันนี้มากมาย เพราะขนาดผู้ผลิตรถยนต์ติดสติกเกอร์บอกเอาไว้ที่ฝาถังน้ำมัน ว่าสามารถใช้น้ำมันประเภทนั้นประเภทนี้ได้ แต่เจ้าของรถหรือคนขับรถยนต์ก็ยังไม่เชื่อถือ ไม่กล้าเติมเพราะกลัวว่าเครื่องยนต์จะเสียหาย ยอมไปเติมน้ำมันประเภทที่ตนเองเชื่อมั่น แม้ว่าจะมีราคาแพงกว่าก็ตาม