อัลจาซีรา รวบรวมข้อมูลที่ต้องรู้การเจรจาระหว่างสหรัฐ และอิหร่าน จะเริ่มต้นขึ้น ในวันเสาร์ ที่ 11 เม.ย.69 นี้ นักวิเคราะห์คาดว่าเรื่องนิวเคลียร์อาจคุยกันได้ แต่สหรัฐควรควบคุมอิสราเอลไม่ให้โจมตีระหว่างมีการเจรจา เพราะนั่นคือ การทำร้ายความไว้ใจ
ปากีสถานกำลังเป็นเจ้าภาพจัดการประชุมที่ทั่วโลกต่างจับตาในวันเสาร์ (11 เม.ย.69) หลังจากสหรัฐ และอิสราเอลร่วมกันโจมตีอิหร่านมาร่วม 6 สัปดาห์ สังหารอดีตผู้นำสูงสุด จุดชนวนสงครามที่คร่าชีวิตผู้คนหลายพันคนในหลายประเทศ ปิดเส้นทางขนส่งน้ำมันที่สำคัญที่สุดของโลก และทำให้ราคาพลังงานพุ่งสูงขึ้น
การเจรจาระหว่างสหรัฐ และอิหร่านในกรุงอิสลามาบัด ประเทศปากีสถานนั้น มีขึ้นสองวันหลังจากที่วอชิงตัน และเตหะรานตกลงหยุดยิงสองสัปดาห์
อัลจาซีรา รวบรวมข้อมูลทั้งหมดที่จำเป็นต้องรู้เกี่ยวกับการหารือในอิสลามาบัดไว้ดังนี้
1.วัน และเวลาการเจรจา
ทำเนียบขาวยืนยันว่า การเจรจาอย่างเป็นทางการจะมีขึ้นในวันเสาร์ (11 เม.ย.69) ช่วงเช้าตามเวลาท้องถิ่น
ด้านสภาความมั่นคงแห่งชาติสูงสุดของอิหร่านเผยเมื่อวันที่ 8 เม.ย.69 ว่า การหารืออาจใช้เวลาสูงสุดถึง 15 วัน และมีความเป็นไปได้ว่าสมาชิกผู้แทนเจรจาบางคนอาจต้องอยู่ในอิสลามาบัดนานเกินวันเสาร์ไปอีก หรือต้องกลับมายังเมืองหลวงปากีสถานเพื่อหารือเพิ่มเติม
การเจรจาดังกล่าวจะจัดขึ้นที่โรงแรมเซเรนา ตั้งอยู่ข้างๆ กระทรวงการต่างประเทศในเขต Red Zone ของเมืองหลวง ซึ่งเป็นที่ตั้งของสถานที่สำคัญของรัฐบาล และสถานทูต ส่วนโรงแรมที่พักที่คาดว่าอาจเป็นสถานที่เจรจาด้วยนั้น ถูกเหมาที่พักแล้ว โดยโรงแรมได้ขอให้แขกทุกคนออกจากที่พักตั้งแต่วันพุธ (8 เม.ย.69)
ขณะที่รัฐบาลปากีสถานประกาศให้วันพฤหัสบดีที่ 9 เม.ย.69 และวันศุกร์ที่ 10 เม.ย.69 เป็นวันหยุดในเมืองหลวง ยกเว้นหน่วยงานสำคัญ เช่น สถานีตำรวจ โรงพยาบาล และอื่นๆ และมีการเพิ่มมาตรการรักษาความปลอดภัยทั่วเมืองหลวง เขต Red Zone ถูกปิด และจุดเข้าออกสำคัญของกรุงอิสลามาบัดก็ถูกปิดเช่นกัน
2.ใครมาเจรจาบ้าง
ทำเนียบขาวยืนยัน รองประธานาธิบดีเจดี แวนซ์ จะเป็นผู้นำคณะเจรจาฝ่ายสหรัฐ รวมถึง สตีฟ วิตคอฟฟ์ ทูตพิเศษของทรัมป์ และจาเร็ด คุชเนอร์ ลูกเขยของทรัมป์
ส่วนฝ่ายอิหร่านคาดว่ามีโมฮัมหมัด บาเกอร์ กาลิบัฟ ประธานสภาอิหร่าน และอับบาส อารักชี รัฐมนตรีต่างประเทศเป็นผู้นำในการเจรจา แต่ยังไม่แน่ชัดว่า จะมีตัวแทนจากกองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลามอิหร่าน (IRGC) เข้าร่วมหรือไม่ ขณะที่กาลิบัฟนั้นเคยเป็นผู้บัญชาการ IRGC มาก่อน
เจ้าหน้าที่ปากีสถานเตือนว่าไม่มีอะไรแน่นอนจนกว่าคณะผู้แทนจะเดินทางมาถึง
3.การเจรจาจะเป็นอย่างไร
เชห์บาซ ชารีฟ นายกรัฐมนตรีปากีสถาน อาจเป็นเจ้าภาพในการเจรจาอย่างเป็นทางการ และอาจจัดการประชุมเบื้องต้นกับทั้งสองฝ่ายแยกกันในวันศุกร์ หรือช่วงเช้าวันเสาร์ ขึ้นอยู่กับเวลาที่คณะผู้แทนเดินทางถึง
อิสฮัก ดาร์ รองนายกฯ และรัฐมนตรีต่างประเทศปากีสถานคาดว่าจะคอยอำนวยความสะดวกในการเจรจาในวันเสาร์ด้วย แต่ยังไม่ชัดว่าพลเอก อาซิม มูนีร์ผู้บัญชาการทหารบก ปากีสถาน จะเข้าร่วมหรือไม่
ส่วนการเจรจา ทีมสหรัฐ และอิหร่าน จะนั่งแยกห้องกัน โดยมีเจ้าหน้าที่ของปากีสถานคอยส่งสารระหว่างพวกเขา
ทั้งนี้ การที่แวนซ์เข้าร่วมเจรจาด้วยถือว่าเป็นพัฒนาการที่สำคัญมาก
4.ทำไมต้องเจรจาที่ปากีสถาน
ในช่วงไม่กี่สัปดาห์ที่ผ่านมา ปากีสถานได้กลายเป็นคนกลางสำคัญระหว่างวอชิงตันและเตหะราน แม้จะมีความตึงเครียดในอดีตกับทั้งสองประเทศ แต่ปัจจุบันอิสลามาบัดยังคงรักษาความสัมพันธ์ในการทำงานกับทั้งสองประเทศ
ในช่วงไม่กี่วันที่ผ่านมา พลเอกอาซิม มูนีร์ ผู้บัญชาการกองทัพบก ได้โทรศัพท์พูดคุยกับผู้นำสหรัฐ และอิหร่านหลายครั้งในระหว่างความพยายามดำเนินการทางการทูตอย่างเข้มข้น
ปากีสถานมีพรมแดนติดกับอิหร่านยาว 900 กิโลเมตร (560 ไมล์) และเป็นที่อยู่ของชาวมุสลิมชีอะห์ที่ใหญ่เป็นอันดับสองของโลก รองจากอิหร่านซึ่งเป็นปัจจัยที่ทำให้ปากีสถานมีความสำคัญต่อเตหะราน
อย่างไรก็ตาม ปากีสถานไม่มีฐานทัพทหารสหรัฐเหมือนประเทศอื่นในตะวันออกลาง จึงมีความน่าเชื่อถือมากกว่าในสายตาของอิหร่าน ในขณะเดียวกัน ปากีสถานก็ได้รับการแต่งตั้งให้เป็นพันธมิตรสำคัญนอกกลุ่มนาโตของสหรัฐตั้งแต่ปี 2004 ด้วย
ประธานาธิบดีสหรัฐที่เคยเยือนปากีสถานคนล่าสุดก็คือ จอร์จ ดับเบิลยู บุช ซึ่งไปเยือนในเดือนมี.ค.2006 และรอง ปธน.สหรัฐที่เยือนปากีสถานคนล่าสุดคือ โจ ไบเดน โดยไปเยือนเมื่อเดือนม.ค.2011 ดังนั้น การมาเยือนของแวนซ์ จึงถือเป็นการเยือนของรอง ปธน.สหรัฐ ในรอบ 15 ปี และเกิดขึ้นได้ยากมากที่จะมี รอง ปธน.สหรัฐเยือนประเทศที่สหรัฐไม่มีทูตประจำอยู่
ทั้งนี้ นับตั้งแต่ปี 2018 มีทูตสหรัฐประจำอิสลามาบัดคนเดียวที่ได้รับแต่งตั้งอย่างเป็นทางการคือ โดนัลด์ บลอม ซึ่งดำรงตำแหน่งตั้งแต่ปี 2022 ถึงต้นปี 2025 และปัจจุบันตำแหน่งนี้ยังคงว่างอยู่
5.สหรัฐ-อิหร่าน จะเจรจาอะไรบ้าง
ทั้งสองฝ่ายมีจุดประสงค์ในการเจรจาที่แตกต่างกันส่วนใหญ่ โดยข้อเสนอ 10 ข้อของอิหร่าน ต้องการควบคุมช่องแคบฮอร์มุซ ขอให้สหรัฐถอนทัพออกจากตะวันออกกลาง และยุติปฏิบัติการทางทหารต่อกลุ่มติดอาวุธที่เป็นพันธมิตรอิหร่าน ต้องยอมรับสิทธิอิหร่านในการเสริมสมรรถนะยูเรเนียม เป็นต้น
ขณะที่สหรัฐยังไม่ได้ยอมรับข้อเรียกร้องเหล่านั้นอย่างเป็นทางการ และทำเนียบขาวบอกว่าเรื่องเสริมสมรรถนะยูเรเนียมไม่สามารถต่อรองได้ อย่างไรก็ตามทรัมป์มองว่าแผน 10 ข้อ สามารถใช้เจรจาได้
ส่วนการโจมตีฮิซบอลเลาะห์ในเลบานอนของอิสราเอล ขณะที่สหรัฐ และอิหร่านตกลงหยุดยิง 2 สัปดาห์นั้น ฝ่ายอิหร่านมองว่าเป็นการละเมิดข้อตกลง ในขณะที่สหรัฐ และอิสราเอลเห็นตรงกันว่าเรื่องในเลบานอนไม่เกี่ยวกัน แต่ในที่สุดนายกรัฐมนตรีเบนจามิน เนทันยาฮูของอิสราเอล บอกว่าจะเจรจากับฮิซบอลเลาะห์ เน้นปลดอาวุธพวกเขา และจะลดระดับการโจมตี
6.ผลลัพธ์ที่อาจเกิดขึ้น และอุปสรรคของการเจรจา
นักวิเคราะห์บอกว่า การบรรลุข้อตกลงในระยะสั้นอาจเป็นไปได้ยาก เพราะทั้งสองฝ่ายไม่ไว้วางใจซึ่งกันและกัน
ก่อนหน้านี้ประเด็นการหยุดยิงในเลบานอนกลายเป็นจุดแตกหักที่สำคัญ เนื่องจากอิหร่านมองว่าการโจมตีฮิซบอลเลาะห์ของอิสราเอลเป็นความพยายามขัดขวางการเจรจา
มาซูด คาลิด อดีตเอกอัครราชทูตปากีสถานประจำประเทศจีน กล่าวว่า “การยุติความขัดแย้งอย่างยั่งยืนจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่ออิสราเอลหยุดโจมตีในทุกรอบของการเจรจา อิสราเอลเป็นฝ่ายทำลายการเจรจาด้วยการโจมตีอิหร่าน ท้ายที่สุดแล้ว ขึ้นอยู่กับสหรัฐว่าจะละทิ้งข้อตกลงหยุดยิง และโจมตีอิหร่าน หรือบอกให้อิสราเอลปฏิบัติตามข้อตกลงหยุดยิง”
ด้านดานิอา ทาเฟอร์ ผู้อำนวยการบริหารของ Gulf International Forum กล่าวว่า การที่อิสราเอลไม่ได้เข้าร่วมการเจรจาเป็นความท้าทายเชิงโครงสร้าง
“อิสราเอลเป็นฝ่ายหนึ่งในสงคราม และเป็นฝ่ายที่มีผลประโยชน์มากที่สุดในการทำสงครามต่อไป จึงจำเป็นต้องมีส่วนร่วมในการเจรจา และการยุติความขัดแย้งขั้นสุดท้าย ไม่งั้นพวกเขาก็สามารถโต้แย้งได้เสมอว่า อิสราเอลไม่เห็นด้วยกับเงื่อนไขของข้อตกลงใดๆ”
ขณะที่คาลิดชี้ว่า ข้อตกลงเรื่องนิวเคลียร์ดูมีความเป็นไปได้ เพราะทั้งสองฝ่ายส่งสัญญาณอ่อนล้าจากการสู้รบ แต่ที่น่าห่วงคือ ยังไม่มีใครเสนอรับประกันเรื่องสันติภาพ และมองว่าจีนยังไม่สามารถรับประกันเรื่องนั้นได้
คาลิดเสริมด้วยว่าข้อตกลงอาจต้องได้รับการสนับสนุนจากรัฐสำคัญในตะวันออกกลาง สมาชิกถาวรของคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ และมติที่มีผลผูกพันด้านกฎหมาย
ซาฮาร์ ข่าน นักวิเคราะห์อิสระประจำกรุงวอชิงตัน ดี.ซี. และนักวิจัยรับเชิญของสถาบันกิจการระดับโลก บอกว่า “การหยุดยิงเป็นกระบวนการที่ค่อยเป็นค่อยไป และเป้าหมายแรกคือ การสร้างความไว้วางใจหากสหรัฐสามารถควบคุมอิสราเอล และทำให้อิสราเอลหยุดโจมตีเลบานอนระหว่างการเจรจาได้ นั่นจะเป็นเรื่องสำคัญ และทรัมป์อาจถือได้ว่านั่นเป็นชัยชนะ”
พิสูจน์อักษร....สุรีย์ ศิลาวงษ์