‘อิหร่าน’ มุ่งคุม ‘ช่องแคบฮอร์มุซ’ เบ็ดเสร็จ ปัดตก ‘โอมาน’ เสนอแบ่งจัดการคนละครึ่ง

สำนักข่าว Al Jazeera รายงานว่า รัฐบาลอิหร่านปฏิเสธข้อเสนอของโอมานในการร่วมบริหารจัดการพื้นที่ช่องแคบฮอร์มุซแบบแบ่งสรรอำนาจฝ่ายละครึ่ง โดยยื่นข้อเสนอใหม่ที่มุ่งรวบอำนาจควบคุมเส้นทางเดินเรือยุทธศาสตร์แห่งนี้ให้มาอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของอิหร่านอย่างเบ็ดเสร็จ พร้อมยืนกรานจัดเก็บค่าธรรมเนียมผ่านทางในอัตรามหาศาลเพื่อนำไปใช้ฟื้นฟูประเทศ ท่ามกลางความพยายามเจรจาทางการทูตเพื่อเปิดเส้นทางขนส่งพลังงานที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของโลกอีกครั้ง หลังถูกปิดล้อมจากสถานการณ์สงครามกับสหรัฐ

ความขัดแย้งบริเวณช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางขนส่งน้ำมันและก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) สัดส่วนราว 1 ใน 5 ของโลก กลายเป็นสมรภูมิสำคัญนับตั้งแต่เกิดสงครามระหว่างอิหร่านและสหรัฐ-อิสราเอล เมื่อช่วงปลายเดือน ก.พ. ที่ผ่านมา ส่งผลให้อิหร่านประกาศปิดช่องแคบจนก่อให้เกิดวิกฤตห่วงโซ่อุปทานระดับโลก ขณะที่สหรัฐก็ตอบโต้ด้วยการปิดล้อมท่าเรือของอิหร่านเช่นกัน

แม้ต่อมาทั้งสองฝ่ายจะยอมลงนามในบันทึกความเข้าใจ (MoU) เมื่อวันที่ 17 มิ.ย. เพื่อเปิดเส้นทางเดินเรือโดยไม่เก็บค่าใช้จ่ายเป็นเวลา 60 วัน แต่ความคลุมเครือของถ้อยคำในข้อตกลงได้นำไปสู่ข้อพิพาทอย่างหนักว่าฝ่ายใดควรเป็นผู้มีอำนาจควบคุมขั้นเด็ดขาดเหนือพื้นที่น่านน้ำซึ่งคาบเกี่ยวระหว่างอิหร่านและโอมาน รวมถึงข้อถกเถียงเรื่องการกำหนดเส้นทางเดินเรือที่ชัดเจน ความขัดแย้งนี้ลุกลามไปสู่การปะทะระลอกใหม่ ก่อนที่การสู้รบจะยุติลงเมื่อช่วงปลายสัปดาห์ที่แล้ว เพื่อเปิดทางให้กับการเจรจาทางการทูตที่กำลังเข้มข้นอยู่ในขณะนี้

อิหร่านปัดตกแผนบริหาร 50-50 ของโอมาน

คาเซม การิบาบาดี รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการต่างประเทศของอิหร่าน เปิดเผยผ่านสถานีโทรทัศน์แห่งรัฐว่า อิหร่านได้ปฏิเสธข้อเสนอของโอมานที่ต้องการสร้างกลไกส่วนภูมิภาคเพื่อร่วมกันบริหารจัดการช่องแคบฮอร์มุซแบบแบ่งกันฝ่ายละครึ่ง

ข้อเสนอของโอมานระบุให้อิหร่านควบคุมเส้นทางเดินเรือฝั่งน่านน้ำของตน ส่วนโอมานจะดูแลเส้นทางที่เลียบชายฝั่งของโอมาน โดยอาจกำหนดให้เรือสินค้าเดินทางเข้าผ่านน่านน้ำอิหร่านและเดินทางออกผ่านน่านน้ำโอมาน

นอกจากนี้ โอมานยังเสนอให้มีการเก็บค่าธรรมเนียมโดยสมัครใจ (Voluntary fees) จากเรือบรรทุกสินค้าเพื่อนำรายได้มาแบ่งกัน ซึ่งเป็นกลไกที่ถอดแบบมาจากข้อตกลงในช่องแคบมะละกา ที่อินโดนีเซีย มาเลเซีย และสิงคโปร์ ใช้ระดมทุนเพื่อการเดินเรือ การปกป้องสิ่งแวดล้อม และภารกิจค้นหาและกู้ภัย

แม้ข้อเสนอดังกล่าวจะได้รับการสนับสนุนจากกลุ่มประเทศคณะมนตรีความร่วมมือรัฐอ่าวอาหรับ (GCC) แต่อิหร่านได้ปัดตกไปโดยให้เหตุผลว่า ข้อเสนอนี้ยังไม่สามารถตอบโจทย์ข้อกังวลด้านความมั่นคงแห่งชาติของอิหร่านได้อย่างเพียงพอ

อิหร่านเสนอกลับ มุ่งรวบอำนาจดูแลเบ็ดเสร็จ

อิหร่านได้ยื่นข้อเสนอใหม่เพื่อตอบโต้แผนของโอมาน โดยกำหนดให้อิหร่านมีอำนาจในการจัดการการเดินเรือฝั่งของตนอย่างเต็มที่ และให้โอมานบริหารเส้นทางฝั่งตรงข้ามเพียงบางส่วนเท่านั้น ไม่ใช่ทั้งหมด

"ข้อเสนอของเราคือ การกำหนดให้เส้นทางหนึ่งอยู่ในน่านน้ำอาณาเขตของสาธารณรัฐอิสลามอิหร่านทั้งหมด ในขณะที่อีกเส้นทางหนึ่งจะต้องมีบางส่วนตัดผ่านน่านน้ำของเราด้วย เพื่อให้เราสามารถใช้อำนาจกำกับดูแลการสัญจรทางทะเลได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทั้งฝั่งขาเข้าและขาออก" การิบาบาดี กล่าว

รมช.กต. อิหร่าน ยังกล่าวเตือนอย่างแข็งกร้าวว่า ช่องแคบจะยังคงถูกปิดต่อไปหากโอมานปฏิเสธแผนการนี้ พร้อมย้ำชัดเจนว่าช่องแคบฮอร์มุซจะไม่มีทางกลับไปสู่สถานะเดิมก่อนสงคราม ที่เปิดให้เรือสินค้าสัญจรผ่านโดยไม่ต้องจ่ายค่าธรรมเนียมใดๆ อีกต่อไป

ข้อถกเถียงเรื่องอัตราค่าผ่านทางที่ยังไม่ยุติ

อีกหนึ่งประเด็นที่สร้างความหนักใจให้กับวงการขนส่งทางทะเลคือเรื่อง "ค่าธรรมเนียม" พอล มัสเกรฟ ศาสตราจารย์จากมหาวิทยาลัยจอร์จทาวน์ ในกาตาร์ ชี้ว่า แม้กลไกการเก็บเงินแบบสมัครใจในช่องแคบมะละกาจะสามารถสร้างรายได้ราว 70 ล้านดอลลาร์ต่อปี แต่ตัวเลขดังกล่าวเทียบไม่ได้เลยกับข้อเรียกร้องของรัฐบาลเตหะราน ที่มีรายงานว่าต้องการเรียกเก็บ "ค่าบริการ" (Service fee) สูงถึง 1 ล้านดอลลาร์ต่อเรือ 1 ลำ โดยอ้างว่าจะนำรายได้มหาศาลนี้ไปใช้ในการบูรณะฟื้นฟูโครงสร้างพื้นฐานของประเทศที่พังทลายจากการโจมตีของสหรัฐและอิสราเอล

ชะตากรรมของช่องแคบฮอร์มุซยังคงไม่แน่นอน ทั้งยังมีประเด็นตกค้างอีกมากที่ยังหาข้อยุติไม่ได้ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องเส้นทางการเดินเรือ โครงสร้างค่าธรรมเนียม ผู้ที่มีอำนาจกำหนดข้อตกลง รวมถึงปัญหาใหญ่อย่างปฏิบัติการเก็บกู้ทุ่นระเบิดในช่องแคบ ซึ่งสหรัฐกล่าวหาว่าอิหร่านเป็นผู้นำไปวางไว้ แม้อิหร่านจะไม่ออกมายอมรับ แต่กองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลามก็เคยออกแผนที่ระบุ "เส้นทางปลอดภัย" ที่แนบชิดชายฝั่งอิหร่านในช่วงเดือน เม.ย. เพื่อให้เรือสินค้าใช้หลบเลี่ยงทุ่นระเบิด

อย่างไรก็ตาม ยังมีรายงานว่า ขณะนี้โอมานกำลังพิจารณาทางเลือกที่ 3 ซึ่งจะแบ่งเส้นทางสัญจรทางทะเลออกเป็น 3 เส้นทาง ได้แก่ เส้นทางในน่านน้ำอิหร่าน เส้นทางน่านน้ำสากล และเส้นทางในน่านน้ำโอมาน โดยแหล่งข่าวระบุว่า อิหร่านเริ่มแสดงท่าทีที่ยืดหยุ่นต่อข้อเสนอนี้มากขึ้น ซึ่งต้องติดตามว่าการประนีประนอมในโค้งสุดท้าย จะสามารถคลายปมวิกฤตและกลับมาเปิดเส้นทางอุตสาหกรรมพลังงานโลกได้สำเร็จหรือไม่