ทำไม 'วิกฤตพลังงาน' ถึงเป็น 'โอกาสทอง' สู่ความมั่งคั่งใหม่ของประเทศไทย ?

เดวิด ฟิกคลิ่ง คอลัมนิสต์สายพลังงานจาก Bloomberg Opinion เขียนบทวิเคราะห์ถึงประเทศไทยในหัวข้อ "How an Energy Crisis Could Make Thailand Richer" ว่า ประเทศไทยกำลังเผชิญกับวิกฤตพลังงานจากการลดลงของปริมาณการผลิตก๊าซในประเทศ และต้นทุนที่เพิ่มสูงขึ้นของก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) นำเข้า อย่างไรก็ดีไทยยังมีทรัพยากรพลังงานแสงอาทิตย์ที่ยังไม่ได้ถูกนำมาใช้ประโยชน์อย่างเต็มที่ ซึ่งสามารถช่วยบรรเทาวิกฤตได้ แต่หนึ่งในปัจจัยฉุดรั้งการนำมาใช้คือกฎระเบียบและขั้นตอนที่ยุ่งยากจากภาครัฐ

เดวิด อธิบายว่า ประเทศไทยมีศักยภาพในการสร้างการเติบโตของพลังงานแสงอาทิตย์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากรัฐบาลส่งเสริมให้เกษตรกรเปลี่ยนที่ดินเป็นโซลาร์ฟาร์ม ซึ่งจะช่วยเพิ่มรายได้จากการส่งออกและยกระดับรายได้ในชนบท

บทเรียนจากประวัติศาสตร์ 

เอาเข้าจริงแล้วประเทศไทยยุคใหม่ถูกสร้างขึ้นจากวิกฤต ลองย้อนกลับไปตอน "วิกฤตการณ์น้ำ" มันในช่วงทศวรรษ 1970 ที่นำไปสู่การปิดปั๊มน้ำมัน การบังคับตัดไฟ และการลาออกของนายกรัฐมนตรี ทว่าในช่วงเวลาไล่เลี่ยกัน การค้นพบแหล่งก๊าซในอ่าวไทยกลับเข้ามาวางรากฐานการเติบโตในช่วงทศวรรษ 1980 และ 1990 ซึ่งถือเป็นช่วงที่เศรษฐกิจไทยบูมมากที่สุดช่วงหนึ่งในประวัติศาสตร์

ปัจจุบันเหตุการณ์กำลังซ้ำรอย การผลิตก๊าซในประเทศลดลงไปหนึ่งในสี่นับตั้งแต่จุดสูงสุดเมื่อทศวรรษก่อน ประเทศไทยกลายเป็นผู้นำเข้าก๊าซ LNG 10 อันดับแรกของโลก ซึ่งคิดเป็นประมาณ 1 ใน 3 ของความต้องการก๊าซทั้งหมด ต้นทุนของเชื้อเพลิงดังกล่าวพุ่งสูงขึ้นราว 75% ในเอเชียนับตั้งแต่เริ่มสงครามในอิหร่าน ท่ามกลางภาวะเศรษฐกิจที่ซบเซา แรงกระแทกของราคาดังกล่าวอาจรุนแรงพอๆ กับวิกฤตการณ์ในช่วงทศวรรษ 1970

ขุมทรัพย์ 'พลังงานแสงอาทิตย์' ที่ถูกลืม 

อย่างไรก็ตาม ประเทศไทยกำลังนั่งอยู่บนทรัพยากรที่ยังไม่ได้ใช้ประโยชน์อย่างเต็มที่ซึ่งมีศักยภาพพอๆ กับแหล่งก๊าซที่เคยพลิกโฉมประเทศ นั่นคือ พลังงานแสงอาทิตย์ จนถึงปัจจุบัน การนำพลังงานสะอาดชนิดนี้มาใช้ยังถูกขัดขวางโดยกฎระเบียบที่สลับซับซ้อน ซึ่งเอื้อประโยชน์ต่อกลุ่มอุตสาหกรรมก๊าซแบบดั้งเดิม หากประเทศไทยต้องการกลับไปสู่ยุคเศรษฐกิจรุ่งเรืองอีกครั้ง วิกฤตปี 2026 คือโอกาสที่ครั้งสำคัญ

ในอดีต การขออนุมัติโรงไฟฟ้าฟอสซิลขนาด 500,000 กิโลวัตต์ อาจทำได้ง่ายกว่าการขอติดตั้งโซลาร์บนหลังคาขนาด 1,001 กิโลวัตต์ โครงการโซลาร์เซลล์ขนาดใหญ่ต้องได้รับใบอนุญาตโรงงาน แม้แต่การติดตั้งขนาดเล็กก็ต้องขออนุญาตจากหลายหน่วยงานที่ทำงานล่าช้า ผู้พัฒนาศูนย์ข้อมูล (Data Center) ถูกห้ามไม่ให้ซื้อไฟฟ้าราคาถูกโดยตรงจากผู้ผลิตโซลาร์ โดยธุรกรรมทั้งหมดต้องผ่านหน่วยงานรัฐวิสาหกิจไฟฟ้า

กฎระเบียบที่ยุ่งยากเหล่านี้ส่วนใหญ่เพิ่งถูกขจัดออกไป ส่งผลให้สถานการณ์เปลี่ยนไปจากปีที่แล้วค่อนข้างมาก การนำเข้าแผงโซลาร์จากจีนเติบโตขึ้น โดยมียอดนำเข้าแตะ 4.4 กิกะวัตต์ ในรอบ 12 เดือนจนถึงเดือนก.พ. ซึ่งเพียงพอที่จะเพิ่มกำลังการผลิตโซลาร์ขึ้นเกือบครึ่งหนึ่งเมื่อเทียบกับปี 2024

จาก 'หลังคา' สู่ 'พื้นที่เกษตรกรรม' 

ปัจจุบันประเทศไทยมีเงื่อนไขที่จำเป็นสำหรับการเติบโตของพลังงานสะอาดแบบกระจายตัว ระบบโซลาร์รูฟท็อปมีต้นทุนเพียงประมาณครึ่งหนึ่งของค่าไฟฟ้าที่รัฐอุดหนุน อย่างไรก็ตาม พื้นที่หลังคาทั้งหมดในไทยจะไม่สามารถผลิตไฟฟ้าได้เกินกว่า 1 ใน 4 ของความต้องการใช้ไฟฟ้าทั้งประเทศ

เพื่อที่จะสร้างความเปลี่ยนแปลงอย่างแท้จริง รัฐบาลจำเป็นต้องมองไปยังพื้นที่เกษตรกรรมอันกว้างขวาง นี่เป็นประเด็นที่ละเอียดอ่อนอย่างมาก โดยเฉพาะ "ข้าว" ที่มีความสำคัญเกินกว่าการเป็นอาหาร แต่ก้าวเข้าสู่มิติด้านจิตวิญญาณและการเมือง ทว่าภาคเกษตรกำลังเผชิญกับวิกฤตซึ่งโซลาร์สามารถช่วยบรรเทาได้ รายได้ในชนบทไม่ขยับมานานปีและแรงงานเริ่มมีอายุมากขึ้น

เพื่อให้หลุดพ้นจากการผลิตข้าวที่ให้ผลกำไรต่ำ รัฐบาลได้เสนอแรงจูงใจในการปลูกพืชทางเลือกสำหรับเชื้อเพลิงชีวภาพ เช่น อ้อย ปาล์มน้ำมัน และมันสำปะหลัง อย่างไรก็ตาม เดวิดเสนอผ่านบทความว่า จะดีแค่ไหนหากไทยแก้ไขปัญหาพลังงานด้วยการส่งเสริมให้เกษตรกรรวมที่ดินทำโซลาร์ฟาร์ม แทนที่จะพึ่งพาเชื้อเพลิงชีวภาพ หากพวกเขาได้รับส่วนแบ่งเพียง 10% ของมูลค่าไฟฟ้าขายปลีก พวกเขาจะทำรายได้จากที่ดินที่ติดโซลาร์ได้มากกว่าการปลูกข้าวถึง 9 เท่า

ท้ายที่สุด บทวิเคราะห์ดังกล่าวทิ้งท้ายว่า ถึงเวลาปฏิวัติพลังงาน นี่คือแนวคิดสำคัญสำหรับระบบเศรษฐกิจที่ต้องการเครื่องจักรใหม่มาขับเคลื่อนเศรษฐกิจอย่างมาก ประเทศไทยเป็นผู้ผลิตก๊าซรายใหญ่ที่สุดในเอเชียรองจากจีน อินโดนีเซีย และมาเลเซีย ดังนั้นรัฐบาลควรจะทำเงินจากการส่งออกพลังงานสะอาดจากแสงอาทิตย์ไปยังภูมิภาคที่ต้องการทางเลือกอื่นนอกเหนือจากเส้นทางช่องแคบฮอร์มุซ 

พลังงานแสงอาทิตย์คือคำตอบ และที่สำคัญตอนนี้รัฐบาลไทยกำลังจัดทำแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าเพื่อชี้นำภาคพลังงานสำหรับ 25 ปีข้างหน้า และหากรัฐบาลสามารถเปิดเสรีพลังงานสะอาดได้จริง ประเทศไทยอาจสามารถเพิ่มรายได้จากการส่งออก ปรับปรุงสิ่งแวดล้อม ยกระดับรายได้ในชนบท และลดต้นทุนพลังงานสำหรับเมืองและอุตสาหกรรม ได้อย่างแท้จริง