แม้ว่าจีน จะยังคงเป็นหนึ่งในพันธมิตรทางการทูตที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของอิหร่าน แต่การสนับสนุนของประธานาธิบดี สี จิ้นผิง ต่อสาธารณรัฐอิสลามแห่งนี้ กลับถูกจำกัดด้วยเส้นทางเงินทุนมหาศาลของจีนที่กระจายตัวอยู่ทั่วกลุ่มประเทศอ่าวอาหรับ
หลังจากจบวิกฤตโควิด-19 จีนได้เร่งเข้าไปลงทุนในตะวันออกกลางมากขึ้น เพราะเศรษฐกิจในจีนเองกำลังซบเซา บริษัทจีนจึงต้องออกมาหาโอกาสทำกำไรจากภายนอก ซึ่งประจวบเหมาะกับที่ประเทศกลุ่มอ่าวอาหรับกำลังพยายามลดการพึ่งพาน้ำมัน และหันไปพัฒนาเทคโนโลยีสะอาดและการท่องเที่ยวแทน ซึ่งเป็นอุตสาหกรรมที่จีนมีความเชี่ยวชาญและเป็นจุดแข็งพอดีนอกจากนี้
จีน ยังมองว่าประเทศที่รวยน้ำมันเหล่านี้มีความมั่นคงทางการเงินสูง เป็นตัวเลือกที่น่าลงทุนมากกว่าประเทศยากจนอย่างแซมเบียหรือศรีลังกาที่เริ่มไม่มีเงินจ่ายหนี้คืน
ยุทธศาสตร์ดังกล่าวนำไปสู่การเติบโตของการลงทุนและการก่อสร้างของจีนในตะวันออกกลางด้วยอัตราที่รวดเร็วที่สุดเมื่อเทียบกับภูมิภาคอื่นๆ ทั่วโลกในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ทำให้ภูมิภาคนี้กลายเป็นผู้รับผลประโยชน์หลักจากโครงการ หนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง หรือ Belt and Road Initiative ของสี จิ้นผิง โดยจีนกำลังก้าวขึ้นมาเป็นคู่แข่งที่เหนือกว่าสหรัฐ ในฐานะผู้ให้เงินสนับสนุนระดับภูมิภาค
แบรด พาร์กส์ ผู้อำนวยการบริหารของ AidData ระบุข้อมูลว่า ระหว่างปี 2014 ถึง 2023 ปักกิ่งได้ให้เงินสนับสนุนประมาณ 2.34 ดอลลาร์ ต่อทุกๆ 1 ดอลลาร์ที่วอชิงตันบริจาคหรือให้กู้ยืมแก่ประเทศในตะวันออกกลาง
ปัจจุบัน สงครามตะวันออกกลาง กำลังเป็นอันตรายต่อตะวันออกกลาง พื้นที่แห่งเสถียรภาพที่จีนเคยพึ่งพาในการขยายอิทธิพลทางเศรษฐกิจ นอกจากนี้โจทย์ใหญ่ที่จีนยังกังวลคือ ตะวันออกกลางจะมีสันติภาพที่ยั่งยืนได้จริงหรือ เพราะตลอด 20 ปีที่ผ่านมา จีนทุ่มเงินลงทุนและงานก่อสร้างในภูมิภาคนี้ไปมหาศาลกว่า 9 ล้านล้านบาท หรือ 2.7 แสนล้านดอลลาร์
จอร์จ เฉิน หุ้นส่วนฝ่ายปฏิบัติการจีนแผ่นดินใหญ่ที่ The Asia Group กล่าวว่า เดิมพันของจีนในอ่าวอาหรับนั้นสูงมาก มีทั้งความเสี่ยงด้านบุคลากร ความเสี่ยงด้านการลงทุน และความเสี่ยงด้านทรัพยากรพลังงาน ขณะนี้ปักกิ่งจำเป็นต้องช่วยให้อิหร่านลดระดับความรุนแรงลง ในขณะเดียวกันก็ต้องสร้างความมั่นใจให้กับประเทศในกลุ่มอ่าวอาหรับว่าจีนจะยังคงร่วมมือกับพวกเขาต่อไป ซึ่งในระยะยาว สิ่งนี้อาจเป็นโอกาสให้จีนเพิ่มการลงทุนในอ่าวอาหรับเป็นสองเท่า เนื่องจากมูลค่าของสินทรัพย์หลายอย่างถูกลง
โฆษกกระทรวงการต่างประเทศ บอกกับ บลูมเบิร์ก ว่า สันติภาพคือสิ่งจำเป็นเบื้องต้นสำหรับการพัฒนา ในฐานะมิตรที่จริงใจและพันธมิตรเชิงยุทธศาสตร์ของประเทศในกลุ่มอ่าวอาหรับและตะวันออกกลาง จีนยินดีที่จะกระชับความร่วมมือที่เป็นรูปธรรมในด้านต่างๆ เช่น การลงทุนกับรัฐในภูมิภาค
โครงการจีนตกอยู่ในความขัดแย้ง
ตอนนี้ โครงการของจีนตกอยู่ในแนวหน้าของความขัดแย้งแล้ว โดยโครงสร้างพื้นฐานอย่างน้อย 3 แห่งที่ได้รับเงินสนับสนุนจากจีนในดูไบ กาตาร์ และโอมาน ตกเป็นเป้าหมายของการโจมตีโดยอิหร่าน นอกจากนี้ยังมีอีกอย่างน้อย 12 โครงการที่อยู่ในพื้นที่เสี่ยงสูง ซึ่งทำให้ภาระผูกพันทางการเงินมูลค่าประมาณ 4.66 พันล้านดอลลาร์ตกอยู่ในอันตราย รวมถึงโครงการที่ได้รับผลกระทบไปแล้ว ตามการประมาณการของ AidData
นอกจากนี้ แม้จะยังไม่มีรายงานคนงานจีนได้รับบาดเจ็บนอกประเทศอิหร่าน แต่คนงานหลายพันคนกำลังทำงานอยู่ในเขตสงคราม ก่อนที่ความขัดแย้งจะเริ่มต้นขึ้น มีชาวจีนประมาณ 370,000 คนพำนักอยู่ในสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์เพียงแห่งเดียว ตามรายงานของสำนักข่าวซินหัวของทางการจีน ตั้งแต่นั้นมามีผู้ถูกอพยพออกจากตะวันออกกลางแล้วกว่า 10,000 คน แต่หลายคนที่เสียเงินในการย้ายถิ่นฐานมาแล้วก็ยังคงเลือกที่จะอยู่ต่อ
เจมส์ หวัง คนงานชาวจีนในสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ บอกกับ บลูมเบิร์ก ว่า เขาเดินทางมาถึงที่นี่เมื่อฤดูร้อนที่แล้ว โดยทิ้งลูกชายวัย 11 ปีไว้ให้อยู่กับภรรยา เขาทำงานในไซต์ก่อสร้างที่ต้องดูแลคนประมาณ 40 คน และมีรายได้ประมาณ 15,000 หยวน (2,193 ดอลลาร์) ต่อเดือน ซึ่งมากกว่ารายได้ในจีนถึงสองเท่า ครั้งหนึ่งการแจ้งเตือนการโจมตีทางอากาศดังขึ้นในโทรศัพท์ของเขาเกือบทุกชั่วโมง แต่เขาก็บอกว่าไม่มีแผนที่จะกลับไป โดยอธิบายเสริมว่า ที่นี่กำลังมีการขยายตัวของโครงสร้างพื้นฐานอย่างมหาศาล เหมือนกับที่จีนเคยเป็นเมื่อสิบปีก่อน และยังมีโอกาสอยู่ที่นี่แน่นอน มันเป็นเพียงคำถามที่ว่าเขาจะสามารถคว้าโอกาสนี้ไว้ได้ในขณะที่มันยังอยู่ได้หรือไม่
ในปี 2023 มิตรภาพระหว่างปักกิ่งกับเตหะรานและความสัมพันธ์ทางการค้ากับกลุ่มประเทศอ่าวอาหรับได้กลายเป็นจุดสนใจ เมื่อจีนเป็นคนกลางในการฟื้นฟูความสัมพันธ์ระหว่างซาอุดีอาระเบียและอิหร่าน ซึ่งเป็นความสำเร็จที่ได้รับการยกย่องอย่างกว้างขวางว่าเป็นสัญญาณของอิทธิพลที่เพิ่มขึ้นของสี จิ้นผิง ในภูมิภาค อย่างไรก็ตาม นับตั้งแต่นั้นมา จีนส่วนใหญ่เลือกที่จะถอยมาอยู่เบื้องหลังเมื่อความขัดแย้งในตะวันออกกลางปะทุขึ้นอีกครั้ง การโจมตีอิสราเอลของฮามาสในเดือนต.ค. 2023 และการขยายตัวของสงครามในภายหลังได้เผยให้เห็นขีดจำกัดของอิทธิพลของจีน ปักกิ่งจำกัดตัวเองอยู่เพียงการเรียกร้องให้ใช้ความอดกลั้นและลดระดับความรุนแรง โดยเลือกที่จะให้ความสำคัญกับธุรกิจที่กำลังเติบโต
ซาอุดีอาระเบีย ซึ่งเป็นเศรษฐกิจที่ใหญ่ที่สุดในภูมิภาค ขานรับการมีส่วนร่วมดังกล่าว ปัจจุบันซาอุดีอาระเบียเป็นผู้รับกิจกรรมการก่อสร้างรายใหญ่ที่สุดของจีนทั่วโลก โดยเฉพาะในด้านพลังงานสะอาด ซึ่งบริษัทจีนกำลังสร้างโรงไฟฟ้าแสงอาทิตย์และกังหันลมขนาดใหญ่
เดอเรก ซีเซอร์ส นักวิชาการอาวุโสจาก American Enterprise Institute กล่าวว่า ภูมิภาคนี้ชอบและยกย่องความเชี่ยวชาญด้านเทคนิคของจีน บริษัทจีนสามารถทำสิ่งที่พวกเขามองว่ามีคุณค่าได้ ในสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ บริษัทจีนกำลังพัฒนาระบบกักเก็บพลังงานด้วยแบตเตอรี่ที่ใหญ่ที่สุดในโลก ในขณะที่ในซาอุดีอาระเบีย พวกเขากำลังสร้างโรงไฟฟ้าแสงอาทิตย์และดาต้าเซ็นเตอร์ เมื่อปีที่ผ่านมา รถยนต์จีนมียอดขายในสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์สูงเป็นอันดับ 3 ของโลก
เชอ กางเจิง รองศาสตราจารย์ด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศจากมหาวิทยาลัยชิงหวา กล่าวว่า สงครามในตอนนี้อาจจะทำให้ความสัมพันธ์ของจีนและประเทศต่างๆ ในตะวันออกกลางซับซ้อนขึ้น ภูมิภาคอ่าวอาหรับไม่ได้เป็น "ขุมทรัพย์" ที่เข้าถึงง่ายสำหรับจีนอีกต่อไป สิ่งที่ได้รับความเสียหายไม่ใช่แค่ความปลอดภัยทางกายภาพ แต่ยังรวมถึงความเชื่อมั่นในภาพรวมด้วย
อย่างไรก็ตาม โครงการก่อสร้างหลายแห่งในประเทศต่างๆ เช่น อิสราเอล สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ และซาอุดีอาระเบีย ยังคงดำเนินต่อไป เมื่อวันที่ 7 มีนาคม เพียงไม่กี่ชั่วโมงหลังการโจมตีด้วยโดรนใกล้สนามบินนานาชาติดูไบ และเพียงหนึ่งชั่วโมงหลังจากขีปนาวุธระลอกอื่นถูกสกัดได้เหนือหัว คนงานจีนรายหนึ่ง รายงานในแพลตฟอร์ม Douyin ว่า ไซต์ก่อสร้างยังคงทำงานกันอย่างเต็มที่ คนงานจีนคนอื่นๆ ยังได้โพสต์วิดีโอการหลบภัยในที่หลบระเบิดและภาพหน้าจอการแจ้งเตือนการโจมตีในช่วงดึก
คนงานจีนรายหนึ่งในอิสราเอลที่มีผู้ติดตามมากกว่า 40,000 คนบน Douyin กล่าวว่า แม้จะมีความเสี่ยง แต่เพื่อนร่วมงานของเขาไม่มีใครรับข้อเสนออพยพของสถานทูตจีนเลย โดยเขาอ้างคำพูดของเพื่อนร่วมงานว่า เงินเดือนทั้งปีในจีนยังเทียบไม่ได้กับสิ่งที่เขาสามารถหาได้ที่นี่ในเวลาเพียงหนึ่งเดือน
เมื่อสถานการณ์ในตะวันออกกลางเปลี่ยนไป อาจมีโอกาสในระยะยาวสำหรับจีน การตอบโต้ของอิหร่านต่อพันธมิตรของสหรัฐได้ทำลายความน่าเชื่อถือของอเมริกา ทำให้ปักกิ่งมีโอกาสแสดงบทบาททางเศรษฐกิจที่ใหญ่ขึ้นหลังความขัดแย้ง มีรายงานว่าอิหร่านเริ่มรับชำระค่าธรรมเนียมผ่านช่องแคบฮอร์มุซ เป็นเงินหยวนแล้ว ซึ่งเป็นการกระตุ้นค่าเงินของจีน เมื่อฝุ่นหายตลบ ผู้เชี่ยวชาญกล่าวว่าจีนจะยังคงเป็นมหาอำนาจทางเศรษฐกิจที่สำคัญ แม้ว่าจะต้องเผชิญกับความเสี่ยงและการพิจารณาด้านความปลอดภัยที่ก่อนหน้านี้ไม่เคยถูกนำมาคำนวณ
วิลเลียม ฟิเกโรอา ผู้ช่วยศาสตราจารย์ด้านประวัติศาสตร์และทฤษฎีความสัมพันธ์ระหว่างประเทศจากมหาวิทยาลัยโกรนิงเกน ประเทศเนเธอร์แลนด์ กล่าวอธิบายว่า เขาไม่คิดว่าเราจะเห็นการลดการลงทุนลงอย่างมีนัยสำคัญในภูมิภาคนี้ โดยปักกิ่ง มองว่าความขัดแย้งในปัจจุบันเหมือนกับพายุเฮอริเคน ซึ่งเป็นสิ่งที่พวกเขามีความสามารถน้อยมากที่จะเข้าไปมีอิทธิพลหรือหยุดยั้งได้ ดังนั้นพวกเขาจึงทำเพียงแค่มองหาหนทางที่จะผ่านพ้นพายุนี้ไป และสร้างใหม่เมื่อมันจบลง