ปรากฏการณ์ ‘ชามข้าวเหล็ก’ วิกฤติงานจีน บีบคนรุ่นใหม่ แห่สอบข้าราชการ

“เศรษฐกิจจีน” ที่ชะลอตัว และวิกฤติการจ้างงานของภาคเอกชนที่กำลังพังทลายกำลังผลักดันให้คนหนุ่มสาวที่มีการศึกษาดีหันหาความมั่นคงในอาชีพ “ราชการ”   จำนวนสูงมากเป็นประวัติการณ์ ท่ามกลางภาวะตลาดแรงงานเอกชนที่ตกต่ำหนัก จนกลายเป็นปรากฏการณ์ “ชามข้าวเหล็ก”

 ยอดสอบราชการทะลุ 3.7 ล้านคน

ตามรายงานของซีเอ็นบีซีพบว่าเมื่อเดือนที่แล้วมีผู้สมัครสอบคัดเลือกเข้ารับราชการประจำปีมากถึง 3.7 ล้านคนจากทั่วประเทศ รวมถึงบัณฑิตจากมหาวิทยาลัยชั้นนำ แต่คาดว่าจะมีเพียงประมาณ 1 ใน 100 คน เท่านั้นที่จะได้รับตำแหน่งในหน่วยงานราชการระดับเริ่มต้น 38,100 ตำแหน่ง ที่จะเริ่มงานในปีหน้า

เรื่องนี้ทำให้อัตราการแข่งขันทวีความรุนแรงขึ้นเมื่อเทียบกับ 1 ใน 70 คน ในปี 2566 และสำหรับบางตำแหน่งในพื้นที่ชนบทมีอัตราส่วนสูงถึง 1 ใน 6,470 คน

หาน เซิน หลิน ศาสตราจารย์จากมหาวิทยาลัยนิวยอร์ก เซี่ยงไฮ้ กล่าวว่า “อัตราการแข่งขันในบางจังหวัดในปัจจุบันเทียบเท่ากับมหาวิทยาลัยที่มีการคัดเลือกนักศึกษาอย่างเข้มงวดที่สุดในโลก และกำลังกลายเป็นหนึ่งในกิจกรรมกีฬาของชาติที่มีการแข่งขันสูงที่สุดของจีน”

 อัตราว่างงานเยาวชนพุ่งเกิน 17%

สาเหตุหลักมาจากภาวะเศรษฐกิจตกต่ำและความเชื่อมั่นทางธุรกิจที่แย่ลง อัตราการว่างงานในกลุ่มคนเมืองอายุ 16-24 ปี ยังคงสูงกว่า 17% ตั้งแต่เดือนก.ค. เมื่อเทียบกับประมาณ 10% ในสหรัฐ

ตามข้อมูลจากสมาคมอุตสาหกรรมและการพาณิชย์ บริษัทเอกชนชั้นนำ 500 แห่ง ในจีนลดจำนวนพนักงานลง 314,600 คน เมื่อปีที่แล้ว สาเหตุมาจากรัฐบาลปักกิ่งคุมเข้มภาคอสังหาริมทรัพย์ เทคโนโลยี และบริษัทสอนพิเศษ

ผลสำรวจโดยแพลตฟอร์มจัดหางาน Zhilian Zhaopin แสดงให้เห็นว่า สัดส่วนของนักเรียนที่เลือกงานในภาครัฐเป็นตัวเลือกอาชีพอันดับต้นๆ เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง จาก 42% ในปี 2563 เป็น 63% ในปี 2567

ในทางตรงกันข้าม จำนวนบัณฑิตที่หางานในภาคเอกชนลดลงจาก 25.1% ในปี 2563 เหลือเพียง 12.5% ในปีที่แล้ว

คอรัล หยาง วัย 22 ปี บัณฑิตสาขาวิเคราะห์ข้อมูลจากมหาวิทยาลัยชั้นนำในเซี่ยงไฮ้ ใช้เวลา 4 เดือน หางานจนได้งานที่บริษัทการตลาดท้องถิ่น แต่เพียงไม่กี่สัปดาห์ต่อมา บริษัทก็ยกเลิกตำแหน่งงานนั้นเนื่องจากลดต้นทุน

“การพลาดโอกาสหลังจากหางานมาหลายเดือนนั้นน่าผิดหวัง แต่มันแสดงให้เห็นว่าภาคเอกชนมีความไม่มั่นคงมากแค่ไหน” หยางกล่าว ขณะนี้เธอกำลังเตรียมตัวสอบเข้ารับราชการในปีหน้า

 ตำแหน่งงานข้าราชการร่วง 4%

แม้ความต้องการงานราชการพุ่งสูง แต่จำนวนตำแหน่งงานว่างกลับไม่เพิ่มตาม เจียนเว่ย ซู นักเศรษฐศาสตร์อาวุโสจาก Natixis ระบุว่า ความตึงเครียดทางการคลังจากภาวะตกต่ำของภาคอสังหาริมทรัพย์ทำให้รัฐบาลท้องถิ่น “ขาดแคลนเงินสดและไม่เต็มใจที่จะเพิ่มบุคลากร”

ตำแหน่งงานใหม่ในหน่วยงานราชการเพิ่มขึ้น 66% ในปี 2563 ท่ามกลางความต้องการบุคลากรเพื่อบังคับใช้มาตรการล็อกดาวน์ แต่สำหรับปี 2026 รัฐบาลกลางได้ลดจำนวนบุคลากรลง 4% เหลือ 38,119 คน

กระทรวงศึกษาธิการพยายามส่งเสริมการจ้างงานในวิสาหกิจเอกชนโดยเสนอการลดหย่อนภาษี ค่าประกันสังคม และเงินอุดหนุน แต่แรงจูงใจยังอยู่ในระดับต่ำ เช่น รัฐบาลเทศบาลนครเซี่ยงไฮ้ให้เงินอุดหนุนเพียง 1,500 หยวน ต่อการจ้างงานใหม่หนึ่งคน

 12.7 ล้านบัณฑิตเรียนจบปีหน้า

จำนวนผู้สมัครสอบเข้าศึกษาต่อระดับบัณฑิตศึกษาแห่งชาติลดลงเหลือ 3.4 ล้านคน จากจุดสูงสุดที่ 4.74 ล้านคน ในปี 2566 ตามข้อมูลกระทรวงศึกษาธิการ สะท้อนความเชื่อมั่นที่ลดลงว่าปริญญาขั้นสูงจะช่วยเพิ่มโอกาสในการได้งาน

ผลสำรวจของ Zhilian Zhaopin พบว่า บัณฑิตจากวิทยาลัยอาชีวะมีอัตราการจ้างงานเพิ่มขึ้นเป็น 56.6% ในปีที่แล้ว ในขณะที่บัณฑิตระดับสูงกว่าปริญญาตรีมีผู้ได้รับข้อเสนอการจ้างงานน้อยกว่า 45% ลดลงจากเกือบ 57% ในปี 2566

เจียนเว่ย ซู จาก Natixis กล่าวว่า “ผลตอบแทนจากการเรียนต่อระดับปริญญาโทดูเหมือนจะลดลงเรื่อยๆ ความไม่สมดุลนี้ทำให้คุณค่าของปริญญาโทลดลงตามไปด้วย”

ปัญหาจะรุนแรงมากขึ้นเมื่อปีหน้าจะมีผู้สำเร็จการศึกษาจากวิทยาลัยและโรงเรียนอาชีวศึกษาจำนวนมากเป็นประวัติการณ์ถึง 12.7 ล้านคน ซึ่งจะทำให้การแข่งขันในตลาดแรงงานดุเดือดมากยิ่งขึ้น

รัฐบาลปักกิ่งจึงปรับเพิ่มอายุสูงสุดในการสมัครงานขึ้น 3 ปี เป็น 38 ปี สำหรับผู้ที่มีวุฒิการศึกษาระดับสูงกว่าปริญญาตรี และ 43 ปี สำหรับผู้ที่มีวุฒิการศึกษาระดับปริญญาเอก

 เสี่ยงกระทบเศรษฐกิจระยะยาว

เหวย ซาน นักวิจัยอาวุโสจากสถาบันเอเชียตะวันออก มหาวิทยาลัยแห่งชาติสิงคโปร์ และหมิงเจียง หลี่ รองศาสตราจารย์จากโรงเรียนการศึกษานานาชาติ เอส. ราชารัตนัม เตือนว่า แนวโน้มนี้อาจส่งผลกระทบต่อการเติบโตทางเศรษฐกิจในระยะยาว

หลี่กล่าวว่า “เมื่อเวลาผ่านไป แนวโน้มนี้อาจเปลี่ยนแปลงภูมิทัศน์ด้านบุคลากรของจีน โดยการเสริมสร้างฐานทุนมนุษย์ของระบบราชการของรัฐ ในขณะที่ลดพลวัตด้านนวัตกรรมในภาคเอกชน”

นีล โทมัส นักวิจัยจากศูนย์วิเคราะห์จีน สถาบันนโยบายเอเชียโซไซตี้ เสริมว่า หลายคนที่ได้งานราชการสำเร็จพบว่าระบบราชการที่เข้มงวดเป็นอุปสรรค การเลื่อนตำแหน่งอาจเป็นไปอย่างช้า และยิ่งสูงขึ้นไปก็ยิ่งเกี่ยวข้องกับการเมืองมากขึ้น

ปรากฏการณ์ “ชามข้าวเหล็ก” หรืองานราชการที่เคยถูกมองข้ามในยุคเศรษฐกิจจีนเฟื่องฟู กำลังกลับมาเป็นที่ต้องการอีกครั้ง ท่ามกลางความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจและการแสวงหา “ความสมดุลระหว่างชีวิตการทำงานและชีวิตส่วนตัว” ของคนรุ่นใหม่