ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) หรือที่รู้จักกันในนาม “อาจารย์เชน” ประกาศกรอบนโยบายระยะเร่งด่วนต่อผู้บริหารกระทรวง อว. ผ่าน MHESI Action Plan 2026-2030
เน้นย้ำพันธกิจสำคัญ คือการยกระดับ อว.ให้เป็น “กระดูกสันหลัง” ชิ้นใหม่ของประเทศไทย เพื่อวางรากฐานสู่การเป็นประเทศรายได้สูงอย่างยั่งยืน
“ตลอดช่วงเวลาที่ผ่านมา ผมมุ่งมั่นทำงานในสายวิทยาศาสตร์และนวัตกรรมมาโดยตลอด จึงมองเห็นโอกาสสำคัญที่กระทรวง อว. จะก้าวออกจากกรอบเดิม เพื่อเดินหน้าช่วยขับเคลื่อนทุกมิติของประเทศ ทั้งเศรษฐกิจ สังคม ความมั่นคง และการปฏิรูปภาครัฐ"
กระทรวง อว. ไม่ใช่แค่กระทรวงวิทยาศาสตร์ แต่คือกระทรวงของทุกกระทรวงในประเทศไทย
สร้าง 'ระบบนิเวศนวัตกรรม' เชื่อมนักคิด-นักปฏิบัติ
หัวใจสำคัญของนโยบายข้อแรก คือการสร้าง Innovation Ecosystem หรือระบบนิเวศนวัตกรรมให้เกิดขึ้นจริง โดย รมว.อว. อ้างอิงแนวคิดจากงานวิจัยของธนาคารโลกและทฤษฎีที่ได้รับรางวัลโนเบล ซึ่งชี้ว่านวัตกรรมและการเติบโตทางเศรษฐกิจเชื่อมโยงกันโดยตรง
ยกตัวอย่างเปรียบเทียบว่า การนำคนเก่งที่สุดมาอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ไม่เอื้ออำนวย ย่อมสู้การนำคนที่มีความสามารถปานกลางมาอยู่ในระบบนิเวศที่ดีอย่างซิลิคอนวัลเลย์ไม่ได้
ดังนั้น กระทรวง อว. จะเร่งสร้าง Shared Space หรือพื้นที่ร่วมสร้างสรรค์ที่เอื้อให้นักคิดและนักปฏิบัติได้พบปะแลกเปลี่ยนความคิดกันอย่างเป็นธรรมชาติ ซึ่งจะเป็นกลไกก่อให้เกิดนวัตกรรมใหม่ได้ทุกวัน โดยไม่ต้องพึ่งงบประมาณการจัดอีเวนต์จำนวนมาก
นอกจากนี้ กระทรวงจะผลักดันให้เกิด Hackathon, Challenge Competition, Incubator และ Accelerator Program เพื่อคัดเลือกและบ่มเพาะสตาร์ตอัปที่มีศักยภาพ
รวมถึงขยายผล Maker Space ในชุมชนทั่วประเทศ โดยมุ่งเป้าให้เกิด ‘Thailand Land League’ เสมือนลีกฟุตบอลที่สกาวท์นักนวัตกรรมรุ่นใหม่จากทั่วทุกพื้นที่ แม้แต่จากหมู่บ้านห่างไกล
ชูไทยแลนด์ Wellness เป็น 'Champion Product' สู่ตลาดโลก
หนึ่งในนโยบายที่โดดเด่นที่สุดคือการกำหนด Champion Product ของประเทศไทย โดย รมว.อว. ตั้งคำถามว่า “เมื่อคนต่างชาติพูดถึงประเทศไทย พวกเขาบอกว่าไทยคือเบอร์หนึ่งของโลกในเรื่องอะไร”
คำตอบที่ชัดเจนที่สุดคือ Wellness ซึ่งครอบคลุมทั้งการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ การแพทย์แผนไทย ทันตกรรม กายภาพบำบัด การรักษามะเร็ง สมุนไพร และการทำสมาธิ
แนวคิดคือการนำจุดแข็งด้าน Wellness มาต่อยอดสู่นวัตกรรม เช่น การพัฒนาเครื่องมือแพทย์ ชุดตรวจ ยา และปัญญาประดิษฐ์ทางการแพทย์ (Medical AI) ที่ต่อยอดจากความเชี่ยวชาญของแพทย์ไทย
รวมถึงการผลักดันเรื่อง Genomics Thailand เพื่อเก็บข้อมูลสุขภาพและจีโนไทป์ของคนไทยสำหรับ Precision Medicine ในอนาคต และยังเชื่อมโยงไปถึงอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ เพื่อพัฒนาชิปสำหรับเครื่องมือแพทย์และ ดาต้าเซนเตอร์ในประเทศ
รมว.อว. ย้ำว่า กลยุทธ์นี้จะช่วยดึงดูดนักลงทุนต่างชาติโดยใช้จุดแข็งที่ไทยเป็นเบอร์หนึ่งเป็นตัวนำ และบังคับให้มีการถ่ายทอดเทคโนโลยีผ่านกลไก BOI พร้อมขยาย Growth Engine ใหม่ให้กับทุกภาคส่วน ทั้งเกษตร อุตสาหกรรม และบริการ โดยเพิ่มมูลค่าสูงผ่านนวัตกรรมในทุกระดับ
พลิกโฉมมหาวิทยาลัย-เร่งผลิตคน Semiconductor 4 หมื่นตำแหน่ง
นโยบายสุดท้ายที่ รมว.อว. ให้ความสำคัญอย่างยิ่งคือการ “พลิกโฉมมหาวิทยาลัย” ซึ่งเขายืนยันว่ายังคงมีบทบาทสำคัญในการผลิตนักวิจัยระดับปริญญาโทและเอกที่จะสร้าง Deep Tech หรือเทคโนโลยีที่ซับซ้อนและคัดลอกได้ยาก พร้อมล็อกด้วยทรัพย์สินทางปัญญา
โจทย์เร่งด่วนที่ต้องแก้ไขคือการผลิตบุคลากรด้านเซมิคอนดักเตอร์ให้ได้ถึง 40,000 คน ตามความต้องการของภาคเศรษฐกิจ ทั้งที่ปัจจุบันหลักสูตรปกติผลิตได้เพียงครั้งละ 5-10 คนเท่านั้น
กระทรวง อว. จึงต้องเร่ง Reskill และ Upskill ผู้ที่มีพื้นฐานใกล้เคียงให้พร้อมเข้าสู่อุตสาหกรรมนี้โดยเร็ว และหากไม่เพียงพอก็จะร่วมมือดึงผู้เชี่ยวชาญจากต่างประเทศ
ในด้านโครงสร้างมหาวิทยาลัย รมว.อว. เสนอให้เปลี่ยนบทบาทมหาวิทยาลัยในบางพื้นที่ที่จำนวนนักศึกษาลดลงให้กลายเป็น “ศูนย์บ่มเพาะ” (Incubator) และ “ศูนย์ Upskill” สำหรับคนวัยทำงาน
รวมถึงเปิดรั้วมหาวิทยาลัยให้ภาคเอกชนและสตาร์ตอัปเข้ามาใช้ Lab และเครื่องมือร่วมกัน เพื่อลดต้นทุนและเร่งสร้างนวัตกรรม นอกจากนี้ยังจะผลักดัน Talent Mobility ให้นักวิจัยและอาจารย์ไปช่วยงานภาคเอกชนหรือกระทรวงอื่นได้โดยไม่ต้องลาออก
อว.ต้นแบบต้านคอร์รัปชัน
รมว.อว. ปิดท้ายด้วยการประกาศเจตนารมณ์เรื่องธรรมาภิบาล โดยตั้งเป้าให้กระทรวง อว. เป็น “ต้นแบบ” ในการต่อต้านคอร์รัปชัน ผ่านการผลักดัน Open Data และ Digital Government พร้อมตรวจสอบผลประโยชน์ทับซ้อนในทุกระดับตั้งแต่กรรมการมหาวิทยาลัยไปจนถึงหน่วยงานในสังกัด
ทั้งนี้ นโยบายทั้งหมดเป็นเพียงกรอบเบื้องต้น และจะเปิดรับฟังความเห็นจากทุกหน่วยงาน ก่อนจะสรุปแผนปฏิบัติการฉบับสมบูรณ์ภายในวันที่ 1 พ.ค.นี้ และจะส่งมอบแคตตาล็อกนวัตกรรมให้กับทุกกระทรวงในการประชุม ครม. เพื่อแสดงความพร้อมในการบูรณาการความร่วมมือต่อไป.