ETDA ผนึก มธ. เจาะ 10 ปมกฎหมายแพลตฟอร์มดิจิทัล ปั้นนักวิจัยรุ่นใหม่ รับมือความท้าทายโลกออนไลน์

สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (สพธอ.) หรือ ETDA จับมือคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (มธ.) ลงนามความร่วมมือทางวิชาการ เปิดตัวโครงการศึกษากฎหมาย วิจัย และพัฒนาองค์ความรู้ด้านแพลตฟอร์มดิจิทัล ระดมคณาจารย์ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายทำงานร่วมกับทีม ETDA ศึกษาวิจัย 10 ประเด็นสำคัญ เพื่อจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบาย (Policy Papers) รองรับการพัฒนาแนวทางกำกับดูแลแพลตฟอร์มดิจิทัลของไทยให้สอดคล้องกับบริบทที่เปลี่ยนแปลงไป ทั้งด้านการคุ้มครองผู้บริโภค การส่งเสริมการแข่งขันที่เป็นธรรม และการสร้างความปลอดภัยในการใช้งาน พร้อมเปิดโอกาสให้นักศึกษาได้เรียนรู้จากปัญหาที่เกิดขึ้นจริง พัฒนาทักษะการวิจัย และต่อยอดสู่การเป็นนักวิจัยรุ่นใหม่

นายชัยชนะ มิตรพันธ์ ผู้อำนวยการ ETDA เปิดเผยว่า ความร่วมมือครั้งนี้เกิดขึ้นท่ามกลางการขยายตัวของเศรษฐกิจดิจิทัล ซึ่งทำให้แพลตฟอร์มดิจิทัลเข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวันของประชาชนอย่างกว้างขวาง ตั้งแต่การซื้อขายสินค้าผ่านตลาดออนไลน์ การใช้บริการยานพาหนะผ่านแอปพลิเคชัน ไปจนถึงการสื่อสารและแลกเปลี่ยนข้อมูลบนสื่อสังคมออนไลน์

อย่างไรก็ตาม การเติบโตของแพลตฟอร์มไม่ได้มีเพียงโอกาสทางเศรษฐกิจและความสะดวกสบายในการใช้บริการเท่านั้น แต่ยังมาพร้อมความท้าทายหลายด้านที่ต้องได้รับการแก้ไขอย่างเป็นระบบ ไม่ว่าจะเป็นการคุ้มครองสิทธิของผู้ซื้อและผู้ขาย การดูแลคนทำงานบนแพลตฟอร์ม การป้องกันและแก้ไขปัญหาการหลอกลวงออนไลน์ การละเมิดทรัพย์สินทางปัญญา ตลอดจนการสร้างกลไกการแข่งขันทางการค้าที่เป็นธรรม

ประเด็นเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงความจำเป็นในการศึกษาและพัฒนาแนวทางทางกฎหมาย ตลอดจนกลไกกำกับดูแลที่เหมาะสมกับรูปแบบธุรกิจและพฤติกรรมการใช้งานแพลตฟอร์มในปัจจุบัน โดยต้องคำนึงถึงบริบทของประเทศไทย ควบคู่กับการสร้างสมดุลระหว่างการส่งเสริมนวัตกรรม การดำเนินธุรกิจ และการคุ้มครองสิทธิของผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่าย

ETDA และคณะนิติศาสตร์ มธ. จึงร่วมลงนามความร่วมมือทางวิชาการด้านการกำกับดูแลแพลตฟอร์มดิจิทัล เพื่อผสานองค์ความรู้และประสบการณ์ของผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายในหลากหลายสาขาเข้ากับประสบการณ์การทำงานด้านนโยบายและการกำกับดูแลของ ETDA เพื่อใช้ประกอบการกำหนดมาตรฐานและพัฒนาแนวทางกำกับดูแลแพลตฟอร์มดิจิทัลของไทยในอนาคต

เปิด 10 ประเด็นวิจัย วางรากฐานกำกับดูแลแพลตฟอร์มดิจิทัล

การศึกษาวิจัยภายใต้ความร่วมมือครั้งนี้ครอบคลุม 10 ประเด็นสำคัญ ซึ่งเชื่อมโยงกับปัญหาและความท้าทายที่เกิดขึ้นจริงในระบบเศรษฐกิจแพลตฟอร์ม ตั้งแต่การวางกรอบกฎหมายระดับนโยบาย ไปจนถึงการคุ้มครองผู้บริโภคและผู้ใช้บริการในแต่ละรูปแบบ 

โดยมีรายละเอียดดังนี้

1. รูปแบบการกำกับดูแลแพลตฟอร์มดิจิทัล

ศึกษาแนวทางและกลไกการกำกับดูแลแพลตฟอร์มดิจิทัล เครื่องมือเชิงนโยบาย รวมถึงภูมิทัศน์ทางกฎหมายของประเทศไทย เพื่อทำความเข้าใจโครงสร้างและความสัมพันธ์ของกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนพิจารณารูปแบบการกำกับดูแลที่เหมาะสมกับระบบเศรษฐกิจแพลตฟอร์ม ซึ่งมีความซับซ้อนและเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว

2. การจัดทำร่างกรอบแนวคิดกฎหมายแพลตฟอร์มดิจิทัล

พัฒนาข้อเสนอเชิงนโยบายและร่างกรอบแนวคิดทางกฎหมายสำหรับกำกับดูแลแพลตฟอร์มดิจิทัล พร้อมศึกษาความเป็นไปได้และแนวทางนำไปสู่การปฏิบัติ เพื่อให้การกำกับดูแลมีทิศทางที่ชัดเจน สามารถรองรับการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีและรูปแบบธุรกิจ ตลอดจนสร้างความสมดุลระหว่างการพัฒนานวัตกรรมกับการคุ้มครองสิทธิของผู้เกี่ยวข้อง

3. การกำกับดูแลตลาดออนไลน์ (Online Marketplace Governance)

ศึกษามาตรการคุ้มครองผู้ซื้อและผู้ขายบนตลาดออนไลน์ ตั้งแต่การกำหนดมาตรฐานสินค้า ไปจนถึงหน้าที่และความรับผิดชอบของผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม เพื่อพิจารณาว่าควรมีกลไกใดช่วยสร้างความเชื่อมั่นในการซื้อขาย ลดความเสี่ยงจากสินค้าและบริการที่ไม่ได้มาตรฐาน และทำให้ผู้ประกอบการสามารถแข่งขันภายใต้กติกาที่เป็นธรรม

4. การกำกับดูแลแพลตฟอร์มบริการยานพาหนะผ่านแอปพลิเคชันในมิติการคุ้มครองคนทำงาน

ศึกษาหน้าที่และความรับผิดชอบของแพลตฟอร์ม ตลอดจนเงื่อนไขและรูปแบบของสัญญาที่เกี่ยวข้องกับการทำงาน เพื่อพิจารณาแนวทางคุ้มครองคนทำงานบนแพลตฟอร์ม เช่น ไรเดอร์ ให้มีความเหมาะสมกับลักษณะการจ้างงานและรูปแบบการทำงานในเศรษฐกิจดิจิทัล รวมถึงสร้างความชัดเจนในความสัมพันธ์ระหว่างแพลตฟอร์ม คนทำงาน และผู้ใช้บริการ

5. การกำกับดูแลแพลตฟอร์มบริการยานพาหนะผ่านแอปพลิเคชันในมิติความรับผิดทางแพ่ง

ศึกษาเรื่องหน้าที่และความรับผิดทางแพ่งของแพลตฟอร์มและผู้ใช้บริการ ตลอดจนการคุ้มครองผู้บริโภคและมาตรการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้อง เพื่อทำความเข้าใจการแบ่งความรับผิดในระบบนิเวศของบริการยานพาหนะผ่านแอปพลิเคชัน และพิจารณาแนวทางจัดการปัญหาหรือความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นกับผู้เกี่ยวข้องแต่ละฝ่ายอย่างเหมาะสม

6. การกำกับดูแลแพลตฟอร์มสื่อสังคมออนไลน์ (Social Media Governance)

ศึกษาหลักเกณฑ์และแนวทางดูแลเนื้อหา (Content Moderation) บนสื่อสังคมออนไลน์ ควบคู่กับการคุ้มครองกลุ่มเปราะบางและสิทธิของปัจเจกบุคคล เพื่อพิจารณาความเหมาะสมของมาตรการจัดการเนื้อหา ตลอดจนสร้างสมดุลระหว่างการดูแลความปลอดภัยของผู้ใช้งานกับการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพในการสื่อสารบนพื้นที่ดิจิทัล

7. ความรับผิดทางอาญาและการเยียวยาความเสียหายจากการหลอกลวงออนไลน์ (Online Scam)

ศึกษากรอบความรับผิดทางอาญาที่เกี่ยวข้องกับการหลอกลวงออนไลน์ โดยเฉพาะบทบาทและความรับผิดชอบของแพลตฟอร์มสื่อสังคมออนไลน์ รวมถึงมาตรการเยียวยาหรือชดเชยความเสียหายที่เกิดขึ้น เพื่อพัฒนาแนวทางรับมือปัญหาการหลอกลวงในโลกดิจิทัลให้มีประสิทธิภาพ และเพิ่มความเชื่อมั่นให้แก่ประชาชนที่ใช้บริการออนไลน์

8. ความโปร่งใสและการควบคุมโดยผู้ใช้บริการ (Transparency & User Control)

ศึกษาแนวทางส่งเสริมความโปร่งใสในการทำงานของแพลตฟอร์ม โดยให้ความสำคัญกับอัลกอริทึม กลไกการคัดกรองและจัดลำดับเนื้อหา ตลอดจนการกำกับควบคุมการเข้าถึงบริการของผู้ใช้ เพื่อพิจารณาว่าผู้ใช้งานควรได้รับข้อมูลและมีทางเลือกในการควบคุมประสบการณ์ใช้งานของตนเองอย่างไร อันจะนำไปสู่การสร้างความเข้าใจและความเชื่อมั่นต่อการทำงานของแพลตฟอร์มมากยิ่งขึ้น

9. ทรัพย์สินทางปัญญาในระบบเศรษฐกิจแพลตฟอร์มดิจิทัล

ศึกษาการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาในระบบเศรษฐกิจแพลตฟอร์ม ทั้งลิขสิทธิ์ สิทธิบัตร และเครื่องหมายการค้า รวมถึงความรับผิดของผู้ให้บริการตัวกลาง ตลอดจนกลไกการแจ้งและนำเนื้อหาออกจากระบบ (Notice & Takedown) เพื่อพิจารณาแนวทางป้องกันและจัดการการละเมิดสิทธิบนแพลตฟอร์มดิจิทัล โดยคำนึงถึงสิทธิของเจ้าของผลงานและบทบาทของผู้ให้บริการที่เกี่ยวข้อง

10. การแข่งขันทางการค้าในระบบเศรษฐกิจแพลตฟอร์มดิจิทัล

ศึกษาปัญหาการผูกขาดและข้อจำกัดด้านการแข่งขันในระบบเศรษฐกิจแพลตฟอร์ม พร้อมพิจารณาแนวทางส่งเสริมความเป็นธรรมทางการค้า ตลอดจนทางเลือกด้านกฎหมายและนโยบายที่เหมาะสมกับแพลตฟอร์มรายใหญ่ เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมทางธุรกิจที่เอื้อต่อการแข่งขัน เปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการรายต่าง ๆ เข้าถึงตลาด และสนับสนุนการเติบโตของเศรษฐกิจดิจิทัลอย่างยั่งยืน

ปั้นนักวิจัยรุ่นใหม่ เชื่อมงานวิชาการกับปัญหาจริง

นอกเหนือจากการจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายทั้ง 10 ประเด็น ความร่วมมือระหว่าง ETDA และคณะนิติศาสตร์ มธ. ยังให้ความสำคัญกับการพัฒนาบุคลากรและนักวิจัยรุ่นใหม่ โดยเปิดโอกาสให้นักศึกษาเข้ามามีส่วนร่วมในกระบวนการศึกษาค้นคว้า วิเคราะห์ปัญหา และนำเสนอมุมมองต่อแนวทางกำกับดูแลเทคโนโลยีที่เข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวัน

การเปิดพื้นที่ให้นักศึกษาได้ทำงานร่วมกับคณาจารย์ผู้เชี่ยวชาญและทีม ETDA จะช่วยให้เกิดการเรียนรู้จากโจทย์จริง ไม่จำกัดอยู่เพียงการศึกษาทฤษฎีหรือข้อกฎหมายในห้องเรียน แต่ยังเปิดโอกาสให้ได้ฝึกคิดวิเคราะห์ปัญหาเชิงนโยบาย ทำความเข้าใจผลกระทบที่เกิดขึ้นกับผู้บริโภค ผู้ประกอบการ และคนทำงานบนแพลตฟอร์ม ตลอดจนพัฒนาทักษะการวิจัยที่สามารถนำไปต่อยอดในการทำงานด้านกฎหมาย เทคโนโลยี และนโยบายสาธารณะในอนาคต

ขณะเดียวกัน ตลอดระยะเวลาการดำเนินโครงการ จะมีการจัดกิจกรรมเสวนาและประชุมทางวิชาการอย่างต่อเนื่อง เพื่อเปิดเวทีแลกเปลี่ยนความคิดเห็นระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน ผู้ประกอบการ และประชาชน โดยรวบรวมข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะจากผู้มีส่วนเกี่ยวข้องมาใช้ประกอบการพัฒนาองค์ความรู้และข้อเสนอเชิงนโยบาย เพื่อให้ผลการศึกษาสะท้อนปัญหาที่เกิดขึ้นจริงและตอบโจทย์ความต้องการของผู้ใช้งานและภาคธุรกิจได้อย่างรอบด้าน

ความร่วมมือระหว่าง ETDA และคณะนิติศาสตร์ มธ. ครั้งนี้ จึงเป็นการเชื่อมโยงองค์ความรู้ทางวิชาการเข้ากับโจทย์การกำกับดูแลแพลตฟอร์มดิจิทัลอย่างเป็นรูปธรรม โดยมุ่งวางรากฐานความรู้สำหรับพัฒนากฎหมายและนโยบายให้เท่าทันการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยี ควบคู่กับการส่งเสริมระบบเศรษฐกิจดิจิทัลที่มีความโปร่งใส เป็นธรรม และปลอดภัย