กาญจนา กาญจนสุต อินเทอร์เน็ตไทยสู่ “ฮอลล์ ออฟ เฟม”

ไม่ใช่เพียงเพราะเป็นหนึ่งในนักวิชาการที่มีประสบการณ์คลุกวงในแวดวงไอทีมากเกือบ 3 ทศวรรษ หรือเพราะเธอถูกขนานนามว่า "เจ้าแม่อินเทอร์เน็ต” ของประเทศไทย

หากเป็นเพราะเกียรติยศระดับโลกหรือ “2013 อินเทอร์เน็ต ฮอลล์ ออฟ เฟม” ที่น้อยคนนักจะมีโอกาสสัมผัส และอยู่ในมือของหญิงไทยคนแรกและคนเดียวที่ชื่อว่า “นางสาวกาญจนา กาญจนสุต” ผู้อำนวยการ อินเทอร์เน็ต เอ็ดดูเคชั่น แอนด์ รีเสิร์ช ลาบอราทอรี่ แห่งสถาบันเทคโนโลยีแห่งเอเชีย (เอไอที) และรองประธานมูลนิธิศูนย์สารสนเทศเครือข่ายไทย (ทีเอชนิค) ในฐานะผู้บุกเบิกการใช้อินเทอร์เน็ตในประเทศไทยและภูมิภาคอาเซียน

“กรุงเทพไอที” พาไปพูดคุยถึงแนวคิดเบื้องหลังและเบื้องลึกการทำงานอันเป็นที่มาแห่งเกียรติยศ "ไพโอเนียร์ เซอร์เคิล (Pioneer Circle)" หรือ “ผู้บุกเบิก” ซึ่งได้ถูกจารึกชื่อไว้ในหอเกียรติยศ โดยอินเทอร์เน็ต โซไซตี้ ที่กรุงเจนีวา ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ เมื่อไม่นานมานี้

เป้าหมายชัด-ปฏิบัติจริง

นางสาวกาญจนากล่าวถึงเหตุที่ได้รับเกียรติให้ขึ้นทำเนียบว่า น่าจะเกิดจากอินเทอร์เน็ตโซไซตี้เล็งเห็นถึงความสำคัญของบทบาทการทำงานที่มุ่งผลักดันให้อินเทอร์เน็ตถูกใช้งานแพร่หลาย เกิดคุณค่าแก่คนหมู่มาก ทั้งระดับประเทศและภูมิภาค โดยเฉพาะในยุคเริ่มต้นที่ต้องค่อยๆ พัฒนาจากศูนย์กระทั่งแพร่หลายเช่นทุกวันนี้

ทั้งนี้เพราะการทำงานช่วงยุคบุกเบิกนั้นไม่สามารถวางแผนใดๆ ได้เลย มีเพียงเครื่องมือที่เอื้อต่อการพัฒนาทางวิชาการ ขณะที่ในจุดที่ไม่พร้อมก็พยายามประสานความร่วมมือไปยังหน่วยงานภาครัฐหรือสถาบันการศึกษาอื่นๆ เพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสาร ทำให้จุดมุ่งหมายที่ตั้งไว้เป็นไปได้รวดเร็วที่สุด

“เป้าหมายของเราคือ ต้องการผลักดันให้เทคโนโลยีถูกนำมาใช้ มีการทดลอง พร้อมแก้ปัญหาด้านการติดต่อสื่อสารทั้งในและต่างประเทศที่ยังไม่ทั่วถึงและมีค่าใช้จ่ายสูงมาก”

อย่างไรก็ตาม ก่อนความสำเร็จจะเกิดได้ย่อมต้องมีอุปสรรคเป็นธรรมดา แต่หากต้องการทำอะไรแล้วพยายามมองว่ามีวิธีการใดที่สามารถเป็นไปได้ ขณะนั้นโชคดีด้วยว่าผู้ที่ทำงานร่วมกันอีกคนเป็นนักวิชาการจากประเทศญี่ปุ่นทำให้ไม่มีปัญหาเรื่องเงินลงทุน ส่วนแรงเสียดทานด้านอื่นๆ ก็ไม่มีมากระทบเนื่องจากในยุคนั้นอินเทอร์เน็ตเป็นเรื่องใหม่จึงไม่มีใครสนใจมากนัก

“ไม่ใช่ว่าทุกอย่างจะได้มาโดยง่าย เราจะต้องสู้ให้ถึงที่สุด ส่วนตัวมักไม่ตั้งความหวังไว้สูงมาก เพราะเมื่อไม่ได้ดังหวังจะได้ไม่เสียใจมากเกินไป ทว่าก็ไม่ได้เอาแต่นั่งบ่น ต้องลงมือปฏิบัติและทำในสิ่งที่ตนรักให้ดีที่สุด”

รักในงาน-มองข้ามอุปสรรค

นักวิชาการจากเอไอทีท่านนี้ยังได้แสดงแง่คิดที่น่าสนใจว่า ปรัชญาการทำงานในฐานะผู้บุกเบิกไม่จำเป็นต้องพุ่งชนเสมอไป หากสังคมไม่พร้อมเปิดรับก็ไม่ควรฝืน ขณะเดียวกันใช่ว่าสิ่งที่ทำจะถูกต้องไปเสียทุกอย่าง ต้องรู้จักถอย และหากมีอุปสรรคหรือความขัดแย้งกับบุคคลอื่นๆ ไม่ควรเข้าไปชนด้วย

นอกจากนี้ หัวใจของการทำงานให้สำเร็จคือต้องมีใจรักและรู้สึกสนุกกับมัน บางครั้งหากมีไม่สนุกบ้าง เบื่อบ้างก็ถือว่าเป็นเรื่องธรรมดา เพียงแต่ต้องพยายามรู้ตัว อย่ามัวแต่นำความรู้สึกนั้นๆ มาคิดจนบั่นทอนกำลังแล้วละทิ้งงานไป

“ที่ต้องทำมากที่สุดคือกลับมาพิจารณาตนเองและชั่งน้ำหนักว่า ระหว่างมัวเสียเวลาไปอธิบายให้คนอื่นฟัง กับนำเวลาที่มีค่าไปใช้กับการพัฒนาสิ่งที่มีประโยชน์และพูดคุยกับคนที่พร้อม ควรทำอย่างไหนมากกว่ากัน”

แนะ'ร่วมมือ'ยกระดับเข้าถึง

นางสาวกาญจนามองอนาคตอินเทอร์เน็ตไทยว่า เรื่องการเชื่อมโยงระหว่างประเทศคงไม่มีปัญหาแล้ว แต่ด้วยจำนวนผู้ใช้ที่มีแนวโน้มเติบโตขึ้นแบบก้าวกระโดด อาจส่งผลให้ความต้องการโครงข่ายสูงขึ้นตาม สถานการณ์ของไทยขณะนี้แม้โครงสร้างพื้นฐานเช่นเคเบิลใยแก้วพร้อมอยู่มากแล้ว แต่การใช้งานจริงยังไม่เต็มศักยภาพ บางพื้นที่มีอยู่ซ้ำซ้อนกัน แต่บางพื้นที่ไม่มีเลย

เธอแนะว่า ถึงเวลาแล้วที่ผู้ให้บริการต้องหันมาจับมือเป็นพันธมิตรเพื่อใช้ทรัพยากรให้คุ้มค่ามากที่สุด หากทำได้ผู้ใช้จะมีโอกาสเข้าถึงมากขึ้น ส่วนผู้ประกอบการสามารถลดการลงทุนโดยไม่จำเป็นได้อีกมาก แวดวงอินเทอร์เน็ตไทยยังต้องพัฒนาต่อ ผู้ให้บริการไม่ว่ารายเล็กหรือใหญ่ล้วนมีความสำคัญ เพราะคงไม่มีใครสามารถทำตลาดได้ครอบคลุมทุกพื้นที่

“การแข่งขันระหว่างกันนั้นเป็นเรื่องหนึ่ง แต่ที่สำคัญกว่าคือทำให้บริการออกมาดีที่สุด ครอบคลุมมากที่สุด ทุกวันนี้การเข้าถึงอินเทอร์เน็ตของประชากรไทยยังมีสัดส่วนน้อยมาก ถ้าจะให้เหมาะควรเกินครึ่ง หรืออย่างน้อย 40%”

สำหรับโครงการในอนาคต นอกจากบทบาทของอาจารย์ กำลังทำวิจัยที่จะช่วยพัฒนาให้การเชื่อมโยงเครือข่ายทำได้แม้พื้นที่ท้าทาย เช่นในป่า ชนบทห่างไกล หรือเมื่อเกิดภัยพิบัติ เรื่องนี้คาดว่าคงไม่ง่ายนักแต่น่าจะสนุกเมื่อได้ลงมือทำ

หวังรัฐเพิ่มความสำคัญ

อย่างไรก็ตามอินเทอร์เน็ตเป็นศาสตร์เฉพาะด้านวิทยาศาสตร์คอมพิวเตอร์ซึ่งแยกออกมาชัดเจนจากโทรคมนาคม ดังนั้นหวังว่าต่อไปรัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะหันมาให้ความสำคัญกับงานด้านนี้มากขึ้นในฐานะเทคโนโลยีพื้นฐานที่มีความสำคัญต่อชีวิตประจำวันของประชาชนทุกคน

ทุกเทคโนโลยีมีทั้งแง่บวกและแง่ลบ การใช้งานมีทั้งขาว ดำ และเทา กับผู้ใช้ทั่วไปที่ยังไม่ตระหนักถึงผลกระทบและความปลอดภัยดีมากพอ ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องต้องช่วยกันให้การศึกษา

เช่นเดียวกับประเด็นการกระทำความผิดบนโลกไซเบอร์ที่ผลกระทบและสาเหตุมีมาจากทั้งในและนอกประเทศ ผู้ที่มีหน้าที่ออกกฎหมายต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ พร้อมหาวิธีการป้องกันให้ครอบคลุมมากที่สุด

หอเกียรติยศฯ ดังกล่าวได้ยกย่องกลุ่มบุคคลผู้มีวิสัยทัศน์ ผู้นำผู้มีชื่อเสียงซึ่งมีส่วนสำคัญอย่างมากต่อการพัฒนาความก้าวหน้าของอินเทอร์เน็ตทั่วโลก โดยผู้ที่มีชื่อบรรจุในหอเกียรติยศของปีนี้ เป็นตัวแทนของกลุ่มคนที่มีความหลากหลายและเต็มไปด้วยพลัง ทั้งมีบทบาทสำคัญในการผลักดันความสำเร็จของนวัตกรรมเทคโนโลยีและสังคมเพื่อเชื่อมโยงโลก ตั้งแต่การออกแบบอินเทอร์เน็ตในยุคแรกๆ ขยายข้ามประเทศ รวมถึงสร้างสรรค์นวัตกรรมใหม่ๆ

ปี 2555 ที่ผ่านมาบุคคลผู้มีชื่อเสียงที่เคยได้รับการบรรจุชื่อเช่น "นายทิม เบอร์เนอร์ส-ลี" ผู้ให้กำเนิดเวิลด์ ไวด์ เว็บ "นายวินต์ เซิร์ฟ" หนึ่งในบิดาแห่งโลกอินเทอร์เน็ต รวมถึงอดีตรองประธานาธิบดีสหรัฐ “นายอัล กอร์”