สอวช. เดินหน้ายกระดับเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) จากนโยบายสู่การปฏิบัติจริง โชว์ความสำเร็จ “สระบุรีโมเดล” ใช้บล็อกเชนจัดการขยะชุมชน คาดลดก๊าซเรือนกระจกได้กว่า 39 ตัน พร้อมจับมือสภาอุตฯ ดันดัชนี GPI สู่มาตรฐานชาติ มุ่งสร้างระบบนิเวศนวัตกรรมตอบโจทย์ SDG 12 อย่างยั่งยืน
จากนโยบายสู่การปฏิบัติ การยกระดับระบบนิเวศนวัตกรรม
ดร.สุรชัย สถิตคุณารัตน์ ผู้อํานวยการ สํานักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) กล่าวในงาน เครือข่ายส่งเสริมการผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืนแห่งประเทศไทยประจำปี 2568 ว่า โครงสร้างการขับเคลื่อนผ่าน "3 เสาหลักเชิงบูรณาการ" เพื่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทั้งระบบ ตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำไม่ว่าจะเป็น
- นโยบายและยุทธศาสตร์ (Policy & Strategy): การกำหนดยุทธศาสตร์ระดับชาติที่สอดคล้องกับกติกาโลก เพื่อให้ไทยไม่เสียเปรียบในการค้าข้ามชาติที่มีเงื่อนไขด้านสิ่งแวดล้อม
- ระบบนิเวศเอื้ออำนวย (Enabling Ecosystem): การสนับสนุนทุนวิจัยผ่านหน่วยบริหารจัดการทุน (PMU) และการพัฒนามาตรฐานการรับรองเพื่อลดความเสี่ยงให้ภาคธุรกิจ
- กลไกการมีส่วนร่วม (Implementation): การทำงานร่วมกับภาคเอกชนเพื่อสร้างโมเดลธุรกิจใหม่ และการสร้างการรับรู้ในภาคประชาสังคมเพื่อให้เกิดการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างถาวร
"สระบุรีโมเดล" ต้นแบบเมืองหมุนเวียนระดับประเทศ
หนึ่งในความสำเร็จที่เป็นรูปธรรมสูงสุดคือ โครงการจัดการขยะชุมชน ณ จังหวัดสระบุรี ซึ่ง สอวช. ร่วมกับสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.) พัฒนาให้เป็น "Living Lab" หรือห้องทดลองที่มีชีวิต
- นวัตกรรมบล็อกเชน: มีการนำเทคโนโลยี Blockchain มาใช้ติดตามเส้นทางขยะ (Waste Traceability) ทำให้ทราบปริมาณและประเภทขยะที่แท้จริง ช่วยให้การบริหารจัดการมีประสิทธิภาพสูงขึ้น
- วงจรขยะครบวงจร: ขยะอินทรีย์จะถูกนำไปทำปุ๋ยหรือสารบำรุงดิน ขยะรีไซเคิลคืนสู่โรงงาน และขยะเชื้อเพลิง (RDF) ถูกส่งเข้าสู่ภาคอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ในพื้นที่
- ตัวเลขความสำเร็จ: โครงการนี้ไม่เพียงสร้างรายได้ให้ชุมชน แต่ยังตั้งเป้าหมายลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ถึง 39 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า ภายในปีงบประมาณ 2568 ซึ่งจะเป็นโมเดลสำคัญในการขยายผลสู่จังหวัดอื่นๆ ต่อไป
ดัชนี GPI สร้างมาตรฐานธุรกิจไทย สู้ศึกการค้าโลก
ในมิติของภาคอุตสาหกรรม สอวช. ได้ร่วมกับสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย พัฒนา ดัชนีองค์กรสีเขียว (Green Enterprise Indicator: GPI) เพื่อเป็นมาตรวัดความสำเร็จของธุรกิจในโมเดล BCG (Bio-Circular-Green)
- การประเมินด้วย AI: ระบบนี้ใช้ปัญญาประดิษฐ์ในการวิเคราะห์ข้อมูลการบริหารจัดการห่วงโซ่อุปทาน ตั้งแต่การออกแบบผลิตภัณฑ์ที่ลดการใช้วัสดุ ไปจนถึงการยืดอายุการใช้งานในระบบเศรษฐกิจ
- ก้าวสู่มาตรฐานแห่งชาติ: ปัจจุบัน สอวช. อยู่ระหว่างการประสานงานขั้นสุดท้ายกับกระทรวงอุตสาหกรรม เพื่อยกระดับ GPI ให้เป็น "มาตรฐานของชาติ" ภายในปี 2568 ซึ่งจะช่วยให้ผู้ประกอบการไทยสามารถใช้การรับรองนี้เพื่อยืนยันความเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมในระดับสากล
วิสัยทัศน์สู่อนาคต
การดำเนินงานของ สอวช. ตอกย้ำถึงบทบาทการเป็น "แกนกลาง" ที่เชื่อมโยงความรู้จากมหาวิทยาลัยและสถาบันวิจัย ไปสู่การใช้งานจริงในภาคอุตสาหกรรมและชุมชน โดยใช้เศรษฐกิจหมุนเวียนเป็นกุญแจสำคัญในการบรรลุเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ของสหประชาชาติ โดยเฉพาะเป้าหมายที่ 12 เรื่องการผลิตและการบริโภคที่รับผิดชอบ
ด้วยกระบวนการทางวิทยาศาสตร์และนวัตกรรม สอวช. เชื่อมั่นว่าประเทศไทยจะสามารถเปลี่ยนผ่านจากเศรษฐกิจแบบ "ใช้แล้วทิ้ง" ไปสู่เศรษฐกิจที่ "หมุนเวียนทรัพยากร" ได้อย่างสมบูรณ์ สร้างความมั่นคงทางทรัพยากรและขีดความสามารถในการแข่งขันให้แก่ประเทศในระยะยาว