วันอาทิตย์ ที่ 22 พฤศจิกายน 2569

Login
Login

COP31 ชะงัก-เลื่อนปิดฉากข้ามคืน ตั้งเส้นตายเช้า ยื้อดีลฟอสซิล การเงินภูมิอากาศ

การประชุม COP31 ที่อันตัลยาประกาศพักประชุมกลางดึก ประธานตั้งเส้นตาย 06.00 น. พิจารณาร่างข้อตกลง Cover Decision ท่ามกลางปมขัดแย้งเรื่องฟอสซิล การเงิน และนิยามทางสังคม

KEY POINTS

  • COP31 ต้องขยายเวลาประชุมข้ามคืน หลังประเทศสมาชิกยังไม่สามารถบรรลุข้อตกลงในประเด็นสำคัญ โดยประธานกำหนดเส้นตายใหม่ในช่วงเช้า
  • ประเด็นขัดแย้งหลัก ได้แก่ การเงินสภาพภูมิอากาศ (Climate Finance) แผนงาน Action for Climate Empowerment (ACE) และการตีความคำว่า “เพศสภาพ”
  • รัสเซียคัดค้านแผนงาน ACE ขณะที่กลุ่มประเทศแอฟริกาคัดค้านร่างข้อตัดสินใจด้านการเงินระยะยาว ส่งผลให้ต้องเลื่อนการพิจารณาวาระสำคัญออกไป

การประชุม COP31 ณ เมืองอันตัลยา ประเทศตุรกี ต้องขยายเวลาการเจรจาถึงวันอาทิตย์ที่ 22 พฤศจิกายน 2026 ล่าช้ากว่ากำหนดเดิม 2 วัน หลังเกือบ 200 ประเทศยังเห็นต่างอย่างหนักในประเด็นสำคัญ

ทั้งได้มีการประกาศระงับการประชุมเต็มคณะ (Plenary Session) ชั่วคราวในช่วงตรู่เพื่อรอการส่งมอบและพิจารณาร่างเอกสารข้อตกลงสุดท้าย โดย "มูรัต คูรุม" ประธานการประชุม COP31 และรัฐมนตรีกระทรวงสิ่งแวดล้อมแห่งตุรกี ประธานการประชุมได้ยื่นเส้นตายให้แก่คณะผู้แทนจากนานาประเทศพิจารณาและเจรจาร่างมติฉบับใหม่ให้แล้วเสร็จภายในเวลา 06.00 น. ตามเวลาท้องถิ่น ก่อนเปิดประชุมเต็มคณะอีกครั้งในเวลา 09.00 น.

COP31 ชะงัก-เลื่อนปิดฉากข้ามคืน ตั้งเส้นตายเช้า ยื้อดีลฟอสซิล การเงินภูมิอากาศ การสั่งพักประชุมเกิดขึ้นหลังจากที่ประชุมต้องเผชิญกับภาวะชะงักงันเนื่องจากการคัดค้านร่างมติในหลายวาระสำคัญ ทั้งเรื่องแผนงาน Action for Climate Empowerment (ACE), รายงานประเมินการเงินสภาพภูมิอากาศระยะยาว, การตีความคำว่าเพศสภาพ ในรายงานการเงิน และโครงสร้างร่างข้อตกลงสุดท้ายที่ยังคงเปิดช่องโหว่ด้านการเปลี่ยนผ่านพลังงาน

ร่างข้อตัดสินใจ COP31 ยังไร้แผนเลิกฟอสซิลที่ชัดเจน

ประธาน COP31 เผยแพร่ร่างข้อตัดสินใจฉบับใหม่เมื่อเวลาประมาณ 04.00 น. ตามเวลาท้องถิ่นตุรกี แต่ถูกวิจารณ์ว่ายังขาดความทะเยอทะยานและมาตรการรับมือโลกร้อนที่เป็นรูปธรรม

  • เชื้อเพลิงฟอสซิล: ไม่มีการกล่าวถึงอย่างชัดเจน ทั้งยังไร้แผนที่นำทาง (Roadmap) และกระบวนการเปลี่ยนผ่าน
  • เทคโนโลยีดักจับคาร์บอน: ยังคงเป้าหมายขยายกำลังการดักจับคาร์บอนสู่ระดับพันล้านตันภายในปี 2035
  • การใช้ไฟฟ้า: ถูกบรรจุในร่าง แต่เปิดช่องให้ใช้ก๊าซธรรมชาติและเชื้อเพลิงฟอสซิลอื่นต่อไป
  • การเงินสภาพภูมิอากาศ: ยังไม่มีเงินทุนสนับสนุนเพียงพอ
  • หลายประเทศเรียกร้องให้ต่อยอดพันธกรณีจาก COP28 ที่ดูไบ ในการเปลี่ยนผ่านออกจากถ่านหิน น้ำมัน และก๊าซ แต่ร่างฉบับใหม่ยังไม่ตอบสนองข้อเรียกร้องดังกล่าว
  • ข้อเรียกร้อง: รัฐบาลและประธาน COP31 ต้องแสดงภาวะผู้นำ เร่งยกระดับมาตรการเปลี่ยนผ่านพลังงานและยุติการถ่วงเวลา ก่อนการประชุมสิ้นสุดลง

เส้นตาย 06.00 น. ย้ำภาระหน้าที่ต่อประชาคมโลก

ในการประชุมเต็มคณะรอบดึก "คูรุม" ประธานการประชุม COP31 ได้แจ้งต่อที่ประชุมว่า ร่างมติข้อตกลงสุดท้าย ฉบับที่ 3 ได้รับการจัดส่งไปยังฝ่ายเลขาธิการเพื่อดำเนินการตรวจสอบทางกฎหมายแล้ว และจะถูกแจกจ่ายให้ผู้แทนภาคีทุกประเทศพิจารณา โดยประธานฯ ได้กำหนดกรอบเวลาให้ภาคีเจรจาและยื่นข้อตกลงร่วมกันให้ได้ภายในเวลา 06.00 น. เพื่อเตรียมเข้าสู่การลงมติในเวลา 09.00 น.

COP31 ชะงัก-เลื่อนปิดฉากข้ามคืน ตั้งเส้นตายเช้า ยื้อดีลฟอสซิล การเงินภูมิอากาศ

"ช่องว่างระหว่างพวกเรากำลังแคบลงเรื่อย ๆ และความเจตจำนงทางการเมืองที่จำเป็นในการสร้างสะพานเชื่อมความเห็นต่างนั้นมีอยู่ในห้องประชุมแห่งนี้ ภายนอกหอประชุมแห่งนี้ มีผู้คนที่กำลังดำเนินชีวิตอยู่ท่ามกลางผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ทั้งเด็ก ๆ และพ่อแม่กำลังรอคอยผลลัพธ์จากพวกเรา เราทุกคนต่างมีความรับผิดชอบอันยิ่งใหญ่ในการบรรลุผลสำเร็จและเร่งรัดการดำเนินงาน" ประธานการประชุม COP31 กล่าว

ในการนี้ ผู้แทนจากประเทศกานาได้สอบถามเพื่อความชัดเจนว่า เอกสารการเจรจาในวาระอื่น ๆ ทั้งหมดจะได้รับการเสนอและพิจารณาร่วมกันเป็นชุดเอกสารเดียวกัน ภายในเวลา 06.00 น. ด้วยหรือไม่ ซึ่งประธานการประชุมได้ยืนยันว่า ทั้งร่างมติ Cover Decision และวาระการเจรจาที่เหลืออยู่จะถูกจัดเตรียมและดำเนินการให้แล้วเสร็จคู่ขนานกัน

COP31 ชะงัก-เลื่อนปิดฉากข้ามคืน ตั้งเส้นตายเช้า ยื้อดีลฟอสซิล การเงินภูมิอากาศ

วาระ ACE ขัดแย้ง เลื่อนพิจารณาไปสู่ SBI 66

การประชุมเต็มคณะเริ่มต้นด้วยการพิจารณาวาระ Action for Climate Empowerment (ACE) ภายใต้ "แผนงานกลาสโกว์" (Glasgow work programme) ในระเบียบวาระย่อย 2F (COP) และ 2C (CMA) ซึ่งได้รับการประสานงานทางเทคนิคโดย "อารัล เอสโกบาร์" จากเยอรมนี และ "แครอล ไซมอน" จากปานามา เพื่อพิจารณารับรองร่างตัดสินใจ CP/2026/L.8

อย่างไรก็ตาม สหพันธรัฐรัสเซียได้ยื่นคัดค้านการรับรองร่างตัดสินใจดังกล่าว โดยผู้แทนจากรัสเซียระบุว่า ร่างเอกสารฉบับนี้ไม่ได้ผ่านกระบวนการเจรจาแบบพหุภาคี และมีการนำคำศัพท์หรือมโนทัศน์ใหม่ ๆ ที่ไม่ได้รับการยอมรับจากหลายรัฐเข้ามาใช้

COP31 ชะงัก-เลื่อนปิดฉากข้ามคืน ตั้งเส้นตายเช้า ยื้อดีลฟอสซิล การเงินภูมิอากาศ

พร้อมเน้นย้ำถึงจุดยืนหลักว่า รัสเซียปฏิเสธการเซ็นเซอร์ทางวิทยาศาสตร์ และยืนหยัดให้มีเสรีภาพในการวิจัยทางวิทยาศาสตร์ เพื่อป้องกันไม่ให้แนวทางที่เป็นกลางของวิทยาศาสตร์ถูกสั่นคลอน การที่ประเด็นสำคัญนี้ถูกยึดเป็นตัวประกันด้วยเรื่องที่ไม่เกี่ยวข้องกับกระบวนการทางสภาพภูมิอากาศ ถือเป็นเรื่องที่น่าเสียดายอย่างยิ่ง

การคัดค้านของรัสเซียส่งผลให้ร่างมติ L.8 ถูกส่งกลับไปพิจารณาต่อในการประชุมคณะทำงาน SBI 66 ในอนาคต ท่ามกลางเสียงสะท้อนจากหลายประเทศ

  • สหภาพยุโรป (EU): แสดงความแปลกใจและผิดหวัง โดยย้ำว่าแผนงาน ACE เป็นเสาหลักสำคัญในการดึงทุกภาคส่วนของสังคมเข้ามามีส่วนร่วม พร้อมยืนยันความมุ่งมั่นต่อความเท่าเทียมทางเพศ การดำเนินงานด้านภูมิอากาศที่ครอบคลุม การให้อำนาจแก่ผู้หญิง และความถูกต้องของข้อมูลตามหลักวิทยาศาสตร์
  • สหราชอาณาจักร (พูดในนามกลุ่ม Umbrella Group): แสดงความผิดหวังเนื่องจากเชื่อว่าการเจรจาบรรลุข้อตกลงแล้ว พร้อมระบุว่า การเคารพความเท่าเทียมทางเพศและทุกอัตลักษณ์คือหัวใจสำคัญของกระบวนการที่แท้จริง
  • กานา (พูดในนามกลุ่มประเทศแอฟริกา - AGN): แสดงความผิดหวังอย่างรุนแรงต่อร่างแผนงานปี 2027–2031 โดยระบุว่าร่างข้อความล้มเหลวในการสะท้อนข้อกังวลหลักของกลุ่มแอฟริกา พร้อมตำหนิการทำหน้าที่ของประธานการประชุมว่า หน้าที่ของประธานคือการประสานฉันทามติ ไม่ใช่การตัดสินใจหรือยัดเยียดผลลัพธ์แทนภาคี
  • เม็กซิโก: สนับสนุนการมีส่วนร่วมอย่างมีความหมายของสตรี ชุมชน และชนพื้นเมือง พร้อมเรียกร้องให้ประเทศพัฒนาแล้วจัดสรรงบประมาณ การช่วยเหลือทางเทคนิค และการเสริมสร้างศักยภาพแก่ประเทศกำลังพัฒนา
  • แทนซาเนีย: สนับสนุนแถลงการณ์ของกลุ่มแอฟริกา โดยเน้นย้ำว่า ACE คือเรื่องของการศึกษา การฝึกอบรม และการตระหนักรู้ของเยาวชน ซึ่งกระบวนการต้องดำเนินโดยภาคีเป็นขับเคลื่อน
  • ปานามา (พูดในนามกลุ่ม AILAC): เสียดายที่ขาดฉันทามติ โดยชี้ว่า ประชาชนไม่สามารถลงมือทำในสิ่งที่พวกเขาไม่ไว้วางใจได้ การเข้าถึงข้อมูลที่ถูกต้องตามหลักวิทยาศาสตร์จึงเป็นเงื่อนไขจำเป็นในการดำเนินงาน

COP31 ชะงัก-เลื่อนปิดฉากข้ามคืน ตั้งเส้นตายเช้า ยื้อดีลฟอสซิล การเงินภูมิอากาศ

ข้อถกเถียงเรื่องการเงินระยะยาว

ในวาระการพิจารณาการเงินสภาพภูมิอากาศระยะยาว ตามระเบียบวาระ 8A ซึ่งมี Isabel Bartos จากสหราชอาณาจักร และ Yolando Velasco จากฟิลิปปินส์ เป็นประธานร่วมกลุ่มติดต่อ เพื่อพิจารณาร่างข้อตัดสินใจ CP/2026/L.2

ผู้แทนจากกานา ในนามกลุ่มประเทศแอฟริกา (AGN) ประกาศคัดค้านการรับรองร่างเอกสารดังกล่าว โดยระบุว่ากระบวนการเจรจาไม่ได้เปิดพื้นที่เพียงพอสำหรับการถกเถียง อีกทั้งรายงานประเมินเป้าหมายเงินสนับสนุน 1 แสนล้านดอลลาร์ยังพึ่งพาข้อมูลจาก OECD และ Oxfam เป็นหลัก เพียงสองแหล่ง โดยละเลยรายงานความโปร่งใสรายสองปี (BTRs) ของประเทศภาคีต่าง ๆ

กานาเรียกร้องให้คณะกรรมการยืนยันทางการเงิน (SCF) ปรับปรุงระเบียบวิธีวิจัย และแก้ไขข้อความในวรรคที่ 3 ของร่างเอกสาร เพื่อสะท้อนข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการจัดสรรและการระดมทุนสนับสนุน

ด้านสหภาพยุโรปตอบโต้ว่า ไม่สามารถยอมรับการแก้ไขข้อความในร่างเอกสารเพิ่มเติมได้ เนื่องจากได้แสดงความยืดหยุ่นในการเจรจามามากแล้ว พร้อมขอให้กานาทบทวนการคัดค้าน อย่างไรก็ตาม กานายืนยันว่าเข้าใจตรงกันกับประธานการประชุมว่า ประเทศภาคีมีสิทธิทักท้วงหากเอกสารยังไม่พร้อม ส่งผลให้ประธานการประชุมตัดสินใจเลื่อนการพิจารณาวาระการเงินระยะยาวออกไปเพื่อหารือเพิ่มเติม

COP31 ชะงัก-เลื่อนปิดฉากข้ามคืน ตั้งเส้นตายเช้า ยื้อดีลฟอสซิล การเงินภูมิอากาศ

ข้อถกเถียง "เพศสภาพ" และแต่งตั้ง UNEP โฮสต์ CTCN

ที่ประชุมเข้าสู่วาระคณะกรรมการยืนยันทางการเงิน (SCF) ตามระเบียบวาระ 8B (COP) และ 11A (CMA) ซึ่งดำเนินงานภายใต้การประสานงานของ Henrik Reich จากเยอรมนี และ Apenisa Yawi จากฟิจิ โดยมีมติเลื่อนการทบทวนบทบาท SCF ครั้งที่สองไปสู่การประชุม SBI 66 พร้อมรับรองร่างข้อตัดสินใจ CP/2026/L.1 และ CMA/2026/L.7

ในวาระนี้เกิดข้อถกเถียงทางกฎหมายและการตีความคำศัพท์เกี่ยวกับเพศสภาพในรายงานการประชุม ดังนี้

  • อาร์เจนตินา: แสดงความขอบคุณต่อตุรกีในฐานะประเทศเจ้าภาพ และออสเตรเลียในฐานะประธานการเจรจา พร้อมขอให้บันทึกคำแถลงตีความว่า สำหรับอาร์เจนตินา คำว่า "เพศสภาพ" (Gender) ให้เข้าใจตามนิยามในมาตรา 7.3 ของธรรมนูญกรุงโรมแห่งศาลอาญาระหว่างประเทศ (ICC) และการคัดเลือกประธานร่วมควรพิจารณาจากความรู้ความสามารถและคุณสมบัติ เพื่อป้องกันการเลือกปฏิบัติ
  • สหภาพยุโรป: ตอบโต้ว่าไม่สามารถยอมรับการถอยหลังด้านภาษาและข้อตกลงที่เคยเห็นพ้องร่วมกันตั้งแต่ COP30 โดยยืนยันความมุ่งมั่นต่อสิทธิมนุษยชนและความเท่าเทียมทางเพศของสตรี สตรีวัยรุ่น ผู้ชาย และเด็กชายในทุกความหลากหลาย
  • ปารากวัย: ยื่นคำแถลงตีความและขอให้บันทึกว่า คำว่าเพศสภาพภายใต้กรอบอนุสัญญาฯ ให้หมายถึงเพศหญิงและเพศชายที่กำหนดโดยชีววิทยา ตามมาตรา 48 ของรัฐธรรมนูญแห่งชาติปารากวัยเท่านั้น

COP31 ชะงัก-เลื่อนปิดฉากข้ามคืน ตั้งเส้นตายเช้า ยื้อดีลฟอสซิล การเงินภูมิอากาศ

ส่วนวาระการเลือกองค์กรเจ้าภาพของศูนย์และเครือข่ายเทคโนโลยีภูมิอากาศ (CTCN) ตามระเบียบวาระ 9B/12B ซึ่งมี มาเรียร์ มูฮัมหมัด ฮุสนี จากมัลดีฟส์ และ สเตียน สเวนสัน จากนอร์เวย์ เป็นผู้ประสานงานด้านเทคนิค ที่ประชุมมีฉันทามติรับรองร่างข้อตัดสินใจ CP/2026/L.3 และ CMA/2026/L.9 แต่งตั้งโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP) เป็นองค์กรเจ้าภาพต่อไป

ผู้แทนจากชิลี ในนามกลุ่มประเทศกำลังพัฒนา กล่าวต้อนรับมติดังกล่าว พร้อมแสดงความยินดีกับการเพิ่มงบประมาณดำเนินงานของ CTCN เกือบสองเท่า อย่างไรก็ตาม ยังแสดงความกังวลว่าประเทศพัฒนาแล้วบางส่วนพยายามตัดคำว่า วิทยาศาสตร์ที่ดีที่สุดที่มีอยู่ ออกจากการประเมินความต้องการด้านเทคโนโลยีของประเทศกำลังพัฒนา

ขณะที่ผู้แทนจาก UNEP กล่าวขอบคุณที่ประชุมภาคีที่ให้ความไว้วางใจ พร้อมให้คำมั่นว่าจะเร่งจัดสรรความช่วยเหลือทางเทคนิคและระดมทุนให้แก่ประเทศกำลังพัฒนาอย่างมีประสิทธิภาพ

ภาพ: UN Climate Change/Kiara Worth