วันพฤหัสบดี ที่ 19 พฤศจิกายน 2569

Login
Login

5 ความเสี่ยง 'การเพิ่มกำลังผลิตไฟฟ้าจากก๊าซ' 9,100 เมกะวัตต์ในร่างแผน PDP2026

ร่างแผน PDP2026 ที่จะเพิ่มกำลังผลิตไฟฟ้าจากก๊าซ 9,100 เมกะวัตต์ ยังขาดความชัดเจนด้านที่มาและต้นทุน ซึ่งอาจสร้างภาระผูกพันทางการเงินระยะยาวโดยที่สาธารณะไม่ได้ประเมินความคุ้มค่า มีความเสี่ยงที่โรงไฟฟ้าก๊าซใหม่จะมีอัตราการใช้งานต่ำแต่ยังคงได้รับ "ค่าความพร้อมจ่าย" ซึ่งจะกลายเป็นต้นทุนที่ส่งผ่านไปยังค่าไฟฟ้าของประชาชน

KEY POINTS

  • ร่างแผน PDP2026 ที่จะเพิ่มกำลังผลิตไฟฟ้าจากก๊าซ 9,100 เมกะวัตต์ ยังขาดความชัดเจนด้านที่มาและต้นทุน ซึ่งอาจสร้างภาระผูกพันทางการเงินระยะยาวโดยที่สาธารณะไม่ได้ประเมินความคุ้มค่า
  • มีความเสี่ยงที่โรงไฟฟ้าก๊าซใหม่จะมีอัตราการใช้งานต่ำแต่ยังคงได้รับ "ค่าความพร้อมจ่าย" (Availability Payment) ซึ่งจะกลายเป็นต้นทุนที่ส่งผ่านไปยังค่าไฟฟ้าของประชาชน
  • การพึ่งพาก๊าซธรรมชาติเหลวนำเข้า (LNG) มากขึ้น ทำให้ประเทศมีความเสี่ยงจากความผันผวนของราคาในตลาดโลก และการลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานก๊าซอาจกลายเป็นสินทรัพย์ด้อยค่า (Stranded Assets) ในอนาคต
  • การเพิ่มโรงไฟฟ้าก๊าซจะปล่อยก๊าซเรือนกระจกในระยะยาว ซึ่งอาจขัดต่อเป้าหมายด้านสภาพภูมิอากาศของประเทศ โดยร่างแผนยังไม่ได้คำนวณรวมต้นทุนคาร์บอนที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต

การรับฟังความคิดเห็นต่อร่างแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของประเทศไทย พ.ศ. 2569-2593 หรือร่าง PDP2026 สิ้นสุดลงเมื่อกลางเดือนกันยายนที่ผ่านมา และคาดว่าประเทศไทยจะมีแผน PDP ฉบับใหม่ หลังจากใช้แผน PDP2018 ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 1 มานานหลายปี

ร่าง PDP2026 มีพัฒนาการที่น่าสนใจหลายด้าน ทั้งการขยายกรอบแผนไปถึงปี 2593 การปรับแผนให้สอดคล้องกับเป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ และการคำนึงถึงความต้องการไฟฟ้าจากดาต้าเซ็นเตอร์และรถยนต์ไฟฟ้า แต่ก็มีหลายประเด็นที่ควรตั้งคำถาม โดยเฉพาะกำลังผลิตไฟฟ้าจากก๊าซใหม่ 9,100 เมกะวัตต์ ที่บรรจุไว้เหมือนกันในทุกทางเลือกในช่วง 12 ปีแรก (2569-2580)

คำถามคือกำลังผลิตส่วนนี้คุ้มค่าหรือไม่ และหากอนาคตไม่เป็นไปตามคาด ใครจะเป็นผู้รับภาระต้นทุน เพราะการลงทุนและสัญญาซื้อขายไฟฟ้าที่ตัดสินใจในวันนี้อาจผูกพันต้นทุนไปอีกหลายสิบปี

ความเสี่ยง 5 ด้านจากการเพิ่มโรงไฟฟ้าก๊าซตามร่าง PDP2026

ถึงแม้ก๊าซธรรมชาติจะช่วยให้ระบบไฟฟ้าของไทยมีความมั่นคง แต่ในบริบทที่เปลี่ยนไป การจัดหากำลังผลิตไฟฟ้าจากก๊าซ 9,100 เมกะวัตต์ตามร่าง PDP2026 อาจทำให้ไทยเผชิญความเสี่ยงอย่างน้อย 5 ด้าน 

ด้านแรก ที่มาของกำลังผลิตไฟฟ้าจากก๊าซ 9,100 เมกะวัตต์ยังไม่ชัดเจน

แม้สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) จะจัดกำลังผลิตส่วนนี้ไว้ในหมวดกำลังผลิตใหม่ของร่างแผน แต่เอกสารสรุปที่เผยแพร่ยังไม่ได้แจกแจงว่าแต่ละโครงการจะจัดหาอย่างไร ภายใต้เงื่อนไขสัญญาแบบใด และมีภาระต้นทุนเท่าใด ซึ่งแต่ละแบบอาจสร้างภาระผูกพันระยะยาวแตกต่างกัน ความเสี่ยงคือภาระเหล่านี้อาจถูกกำหนดไปก่อนที่สาธารณะจะประเมินและเปรียบเทียบกับทางเลือกอื่นได้

ด้านที่สอง ต้นทุนของโรงไฟฟ้าก๊าซที่ใช้งานน้อย

รายงานของ Institute for Energy Economics and Financial Analysis (IEEFA) ที่เผยแพร่เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2569 พบว่า ในปี 2568 โรงไฟฟ้าก๊าซเอกชน 7 จาก 11 แห่งที่ศึกษา มีอัตราการใช้กำลังผลิตต่ำกว่า 10% ขณะที่ในช่วงปี 2566-2568 การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) มีแผนจ่ายเงินกว่า 61,000 ล้านบาทให้โรงไฟฟ้าทั้งเจ็ดแห่งนี้ สำหรับเดือนที่โรงไฟฟ้าไม่ได้ผลิตไฟฟ้าเลย

สัญญาซื้อขายไฟฟ้าบางประเภทกำหนดค่าความพร้อมจ่าย (availability payment) เพื่อให้โรงไฟฟ้ารักษาความพร้อมในการจ่ายไฟตามเงื่อนไข แม้ไม่ได้รับคำสั่งให้เดินเครื่อง IEEFA อ้างประมาณการของ กฟผ. ว่า ในรอบค่าไฟแรกของปี 2569 ค่าความพร้อมจ่ายโดยรวมอยู่ที่ประมาณ 0.63 บาทต่อหน่วย หรือเกือบ 17% ของค่าไฟฐานในขณะนั้นที่ 3.78 บาทต่อหน่วย ตัวเลขนี้เป็นค่าโดยรวม ไม่ใช่เฉพาะของ 7 แห่งข้างต้น และเป็นส่วนหนึ่งของค่าไฟฐานที่ผู้ใช้ไฟจ่าย

ข้อมูลนี้ไม่ได้พิสูจน์ว่ากำลังผลิตไฟฟ้าจากก๊าซ 9,100 เมกะวัตต์ในร่าง PDP2026 เกินความจำเป็น และเงินค่าความพร้อมจ่ายก็ไม่ใช่ความสูญเสียทั้งหมด เพราะกำลังผลิตสำรองมีคุณค่าต่อความมั่นคงของระบบ แต่การรักษากำลังผลิตไว้มีต้นทุน จึงควรเปรียบเทียบความคุ้มค่ากับทางเลือกอื่น

ด้านที่สาม โครงสร้างพื้นฐานก๊าซเสี่ยงกลายเป็นสินทรัพย์ด้อยค่า (stranded assets)

นอกจากโรงไฟฟ้าแล้ว การพึ่งพาก๊าซธรรมชาติยังผูกอยู่กับการลงทุนในโครงสร้างพื้นฐาน รายงาน Thailand’s Fossil Lock-In (2567) ของ CFNT ประเมินความเสี่ยงที่โครงสร้างพื้นฐานน้ำมันและก๊าซขั้นกลางน้ำ เช่น โรงกลั่นน้ำมันและสถานีรับ LNG อาจกลายเป็นสินทรัพย์ด้อยค่า เมื่อนโยบายด้านสภาพภูมิอากาศ เทคโนโลยี และความต้องการใช้เชื้อเพลิงเปลี่ยนไป รายงานพบว่าความเสี่ยงนี้อาจเด่นชัดในธุรกิจก๊าซมากกว่าโรงกลั่นน้ำมัน เพราะโครงสร้างพื้นฐานก๊าซที่ขยายเพิ่มอาจไม่มีความต้องการจากภาคผลิตไฟฟ้ารองรับเพียงพอ

แม้รายงานนี้ไม่ได้ประเมินร่าง PDP2026 โดยตรง แต่ข้อค้นพบนี้ชี้ว่าควรพิจารณาความคุ้มค่าของโครงสร้างพื้นฐานก๊าซไปพร้อมกับการจัดหากำลังผลิตตามร่างแผน

ด้านที่สี่ การพึ่งพา LNG นำเข้า

ข้อมูลของ สนพ. ที่ CFNT รวบรวมไว้แสดงว่า ไทยนำเข้า LNG เพิ่มจากเฉลี่ย 829 ล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวันในปี 2564 เป็น 1,628 ล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวันในช่วงมกราคม-กรกฎาคม 2569

แผนภูมิความต้องการก๊าซในร่าง PDP2026 ใช้ระดับ 2,000 ล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวันเป็นเส้นแบ่ง และระบุว่าความต้องการส่วนที่เกินเส้นนี้เป็นความเสี่ยงด้านการนำเข้า LNG โดยร่างแผนคาดว่าความต้องการก๊าซจะสูงกว่าเส้นดังกล่าวในช่วงประมาณปี 2575-2580 ซึ่งสะท้อนความเสี่ยงที่ไทยอาจต้องพึ่งพา LNG นำเข้ามากขึ้น แต่เส้นนี้ไม่ได้แสดงปริมาณ LNG ที่ต้องนำเข้าจริง

ปัญหาคือ รายงาน CFNT พบว่าร่างแผนเปิดเผยข้อมูลสมดุลก๊าซไม่มากพอให้เห็นปริมาณ LNG ที่ต้องนำเข้าและสมมติฐานราคา ทั้งที่ราคา LNG ขึ้นลงตามตลาดโลก และต้นทุนเชื้อเพลิงถูกส่งผ่านมาที่ผู้ใช้ไฟทางค่าไฟฐานและค่า Ft จึงยังประเมินไม่ได้ว่าหากสถานการณ์ต่างไปจากที่คาด ค่าไฟจะได้รับผลกระทบเท่าใด

ด้านที่ห้า ต้นทุนคาร์บอนและเป้าหมายด้านสภาพภูมิอากาศ

โรงไฟฟ้าก๊าซที่สร้างในช่วงแรกอาจเดินเครื่องและปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่อไปอีกหลายสิบปี ขณะที่ร่าง PDP2026 ตั้งเป้าให้สอดคล้องกับการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ในปี 2593 แต่ในทางเลือกที่ 4 ร่างแผนยังคาดว่าจะมีการปล่อยก๊าซเรือนกระจก 19.1 ล้านตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าในปี 2593 แม้สมมติให้ดักจับคาร์บอนด้วย CCS ได้ 21 ล้านตันต่อปี

และรายงาน CFNT ประเมินว่าการปล่อยที่ยังเหลือ 19.1 ล้านตันนี้ส่วนหนึ่งน่าจะมาจากโรงไฟฟ้าที่สร้างในช่วงแรก ปัญหาคือ การเปรียบเทียบค่าไฟระหว่างทางเลือกในร่างแผนยังไม่รวมต้นทุนจากราคาคาร์บอน ทั้งที่คณะรัฐมนตรีเห็นชอบหลักการร่างกฎหมายการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ซึ่งมีกลไกภาษีคาร์บอนและระบบซื้อขายสิทธิการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ไปแล้วตั้งแต่เดือนธันวาคม 2568 หากมีการใช้ราคาคาร์บอนกับภาคไฟฟ้า ต้นทุนส่วนหนึ่งอาจสะท้อนอยู่ในค่าไฟที่ครัวเรือนและธุรกิจจ่าย ขึ้นอยู่กับการออกแบบกลไกและการแบ่งรับภาระต้นทุน

นอกจากนี้ ร่างแผนยังสมมติให้กำลังผลิตจากโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก (SMR) เพิ่มจาก 300 เมกะวัตต์ในปี 2580 เป็น 9,000 เมกะวัตต์ในปี 2593 ขณะที่ทั่วโลกยังมีประสบการณ์เดินเครื่องเชิงพาณิชย์และข้อมูลต้นทุนของเทคโนโลยีนี้ไม่มาก หาก CCS หรือ SMR มาช้าหรือแพงกว่าที่คาด ระบบไฟฟ้าอาจต้องพึ่งทางเลือกอื่นที่มีต้นทุนสูงขึ้น

ข้อมูลสำคัญที่ยังไม่ถูกเปิดเผย

ก่อนนำร่าง PDP2026 ไปสรุปเป็นแผนฉบับสุดท้าย ผู้จัดทำแผนควรเปิดเผยข้อมูลเพิ่มเติมอย่างน้อยสามเรื่อง

  • เรื่องแรก ทางเลือกที่ลดกำลังผลิตไฟฟ้าจากก๊าซในช่วงปี 2569-2580 แล้วใช้พลังงานหมุนเวียน ระบบกักเก็บพลังงาน การปรับปรุงโครงข่าย และการบริหารความต้องการไฟฟ้าแทน โดยเปรียบเทียบภายใต้มาตรฐานความมั่นคงของระบบเดียวกัน
  • เรื่องที่สอง ผลการทดสอบว่าต้นทุนระบบและค่าไฟจะเปลี่ยนไปเท่าใด หากความต้องการไฟฟ้าต่ำกว่าคาด ราคา LNG สูงขึ้น โรงไฟฟ้าก๊าซเดินเครื่องน้อยลง มีต้นทุนคาร์บอน หรือ CCS และ SMR ล่าช้าหรือแพงกว่าที่คาด พร้อมสมมติฐานที่ใช้
  • เรื่องสุดท้าย รายละเอียดของกำลังผลิตไฟฟ้าจากก๊าซ 9,100 เมกะวัตต์ในร่างแผน ทั้งสถานะโครงการ เงื่อนไขสัญญา ภาระต้นทุน และปริมาณ LNG ที่ต้องนำเข้า รวมถึงหลักการแบ่งความเสี่ยงระหว่างผู้ลงทุน ภาครัฐ และผู้ใช้ไฟฟ้า

ก๊าซธรรมชาติอาจยังจำเป็นต่อความมั่นคงของระบบไฟฟ้าในช่วงเปลี่ยนผ่าน แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกการลงทุนหรือทุกสัญญาระยะยาวจะคุ้มค่า ร่าง PDP2026 จึงควรแสดงให้เห็นว่าทางเลือกที่เสนอมีต้นทุนเท่าใดเมื่อเทียบกับทางเลือกอื่น และหากอนาคตไม่เป็นไปตามคาด ใครจะเป็นผู้รับภาระ

ที่มา : สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.), Climate Finance Network Thailand (CFNT) , Institute for Energy Economics and Financial Analysis (IEEFA) , MGR Online,  กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม , ฐานเศรษฐกิจ