ประเทศไทยเป็นเจ้าภาพงาน International Public Procurement Conference 2026 (IPPC 2026) จัดโดยกรมบัญชีกลาง กลุ่มธนาคารโลก และธนาคารพัฒนาเอเชีย (ADB) ระหว่างวันที่ 27-29 เม.ย.2569
สำหรับการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐทั่วโลกมีสัดส่วนสูงถึง 12% ของ GDP โลก และอาจสูงถึง 20% ในกลุ่มประเทศที่พัฒนาแล้ว ซึ่งสะท้อนถึงการใช้จ่ายของรัฐมีผลกระทบโดยตรงต่อพฤติกรรมของตลาด และโครงสร้างเศรษฐกิจ โดยช่วงที่ผ่านมามีข้อเสนอถึงการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐสีเขียว (Green Public Procurement) ที่จะเป็นแนวทางสนับสนุนการพัฒนาที่ยั่งยืน
ทั้งนี้ กระทรวงการคลังส่งเสริม “การจัดซื้อจัดจ้างสีเขียว” เพื่อตอบรับเทรนด์โลกยุคใหม่ที่เน้นความยั่งยืน และช่วยบริหารจัดการงบประมาณในช่วงวิกฤติน้ำมันแพง
นางแพตริเซีย มงคลวนิช อธิบดีกรมบัญชีกลาง ปาฐกถาถึงวิสัยทัศน์ และยุทธศาสตร์ใหม่ของการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐในประเทศไทยว่า โครงการที่ภาคภูมิใจที่สุดช่วง 2 ปีของการดำรงตำแหน่ง คือ การริเริ่มกรอบการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐสีเขียว (Green Public Procurement) อย่างครอบคลุม
ทั้งนี้ใช้ระบบการจัดซื้อของรัฐเป็นเครื่องมือช่วยให้ประเทศไทยบรรลุเป้าหมายความเป็นกลางทางคาร์บอน (Carbon Neutrality) และการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero) โดยตั้งเป้าหมายผลักดันมูลค่าการจัดซื้อจัดจ้างสีเขียวของหน่วยงานภาครัฐให้ได้ 100 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ในปีแรก
“เดือนที่ผ่านมา กรมบัญชีกลางได้เปิดตัวกรอบการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐสีเขียวแบบบูรณาการ ซึ่งออกแบบมาเพื่อผสานเกณฑ์ด้านความยั่งยืนเข้าสู่ระบบนิเวศการจัดซื้อจัดจ้างระดับชาติโดยตรง เพื่อสร้างตลาดที่ถาวรสำหรับสินค้า และบริการที่ยั่งยืนในภาคส่วนของรัฐ”
รวมทั้งการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐได้พัฒนาไปไกลกว่าการมุ่งเน้นเพียงเรื่องความเป็นธรรม ประสิทธิภาพ และความโปร่งใสแบบดั้งเดิม ปัจจุบันเราได้นำสิ่งนี้มาใช้เป็นเครื่องมือเชิงนโยบายทางยุทธศาสตร์ เพื่อผลักดันการเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างเป็นรูปธรรม
รายงานข่าวระบุ ว่า Green Public Procurement เป็นการดำเนินนโยบายขับเคลื่อนภาครัฐให้เป็นภาครัฐสีเขียว และยั่งยืน ซึ่งได้จัดทำแผนยุทธศาสตร์การจัดซื้อจัดจ้างสินค้า และบริการที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม โดยกำหนดเป้าหมายที่จะสนับสนุนส่วนราชการดำเนินการจัดซื้อจัดจ้างสินค้าที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมเพิ่มขึ้น
นอกจากนี้มูลค่าการจัดซื้อจัดจ้างของหน่วยงานภาครัฐที่ดำเนินการตาม พ.ร.บ.จัดซื้อจัดจ้าง อยู่ที่ 7% ของ GDP ส่วนมูลค่าการจัดซื้อของภาครัฐที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมีเพียง 800 ล้านบาท โดยยังมีช่องว่างเป็นโอกาสในการเพิ่มสัดส่วนการจัดซื้อจัดจ้างสีเขียว
นายสุรินทร์ วรกิจธำรง อธิบดีกรมควบคุมมลพิษ กล่าวในหัวข้อ “Innovating for Sustainable Impact: Green Procurement and Social Value as the Default Choice” ซึ่งสะท้อนภาพการเปลี่ยนผ่านของไทยในการใช้ Green Public Procurement เป็นเครื่องมือหลักจัดการขยะ และขับเคลื่อนเศรษฐกิจสีเขียว
ในบริบทการจัดการขยะจึงไม่ใช่เพียงภารกิจด้านสิ่งแวดล้อมแต่เป็นโจทย์เชิงโครงสร้างเศรษฐกิจให้ Green Public Procurement เป็นหนึ่งใน “เครื่องมือทางเศรษฐศาสตร์” ควบคู่กับภาษี และมาตรการ Extended Producer Responsibility (EPR)
สำหรับจุดแข็งสำคัญของ Green Public Procurement เป็นการใช้ “อำนาจซื้อของภาครัฐ” ซึ่งมีสัดส่วนถึง 15-20% ของ GDP เป็นแรงขับเคลื่อนให้ตลาดหันไปหาสินค้า และบริการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
ทั้งนี้ ประเทศไทยเริ่มต้น Green Public Procurement มาตั้งแต่ปี 2548 โดยเน้นการพัฒนาเกณฑ์ และสร้างแรงจูงใจ แต่จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในปี 2563 เมื่อกรมบัญชีกลางออกระเบียบกระทรวงที่กำหนดให้สินค้า และบริการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมเข้าสู่ระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐอย่างเป็นทางการ ส่งผลให้ Green Public Procurement เปลี่ยนจาก “ความสมัครใจ” ไปสู่ “กลไกเชิงนโยบาย”
ในเชิงระบบ ประเทศไทยได้พัฒนาโครงสร้างการกำกับดูแล Green Public Procurement ตั้งแต่ระดับนโยบาย โดยคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ ไปจนถึงระดับปฏิบัติผ่านคณะกรรมการควบคุมมลพิษ และคณะอนุกรรมการด้านเทคนิค และการขึ้นทะเบียนสินค้า “Green Card”
ปัจจุบันไทยมีสินค้าในระบบ Green Public Procurement ครอบคลุม 7 กลุ่มสินค้า 148 เกณฑ์ และมีรายการสินค้ามากกว่า 3,200 รายการ สะท้อนการขยายตัวของตลาดสีเขียวอย่างต่อเนื่อง ขณะเดียวกันในเดือนธ.ค.2568 มีการลงนามความร่วมมือระหว่างกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และกระทรวงการคลัง เพื่อเร่งผลักดัน Green Public Procurement ให้เป็นรูปธรรม
ในระยะต่อไป กรมบัญชีกลางมีแผนพัฒนาแพลตฟอร์มกลางสำหรับ Green Public Procurement เพื่อเป็น “Single Gateway” ของการจัดซื้อจัดจ้างสีเขียว และยกระดับสู่ระบบภาคบังคับเต็มรูปแบบ ขณะที่กรมควบคุมมลพิษจะทำหน้าที่สนับสนุนด้านวิชาการ และเกณฑ์มาตรฐาน
พิสูจน์อักษร....สุรีย์ ศิลาวงษ์