‘เห็ดนางรมทอง’ ระบาดทั่วอเมริกาเหนือ เอเลี่ยนสปีชีส์ทำลายระบบนิเวศป่าไม้ แพร่พันธุ์ได้ไกล

“เห็ดนางรมทอง” (Golden Oyster Mushroom) สีเหลืองสดใสและสามารถกินได้อร่อย กลายเป็น “เอเลี่ยนสปีชีส์” แพร่ระบาดอย่างหนักในอเมริกาเหนือ ทำลายสมดุลระบบนิเวศป่าไม้อย่างรุนแรง ทางการกำลังหาทางกำจัดอย่างเร่งด่วน

เห็ดนางรมทอง มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Pleurotus citrinopileatus เห็ดชนิดนี้มีถิ่นกำเนิดดั้งเดิมอยู่ในแถบเอเชียและรัสเซีย ถูกนำเข้ามาในสหรัฐช่วงต้นทศวรรษ 2000 เพื่อวัตถุประสงค์ในการเพาะปลูกเชิงพาณิชย์ เนื่องจากเป็นเห็ดที่ให้ผลผลิตสูงและโตเร็ว จนได้รับความนิยมจากผู้เพาะเลี้ยงเห็ดทั้งมืออาชีพและมือสมัครเล่น ทำให้มันแพร่กระจายไปตามบ้านเรือนและฟาร์มต่าง ๆ ทั่วประเทศอย่างรวดเร็ว

จุดเริ่มต้นของหายนะเกิดขึ้นราวปี 2010 เมื่อเห็ดนางรมทองเริ่มหลุดรอดจากการเพาะเลี้ยงเข้าสู่ป่าธรรมชาติในแถบมิดเวสต์ เพียงไม่ถึง 20 ปี มันได้แพร่กระจายไปแล้วอย่างน้อย 25 รัฐของสหรัฐ และยังลามไปถึงรัฐออนแทรีโอและควิเบกของแคนาดา ด้วยอัตราการขยายพันธุ์ที่รวดเร็วนี้ได้สร้างความกังวลให้แก่เหล่านักเห็ดราวิทยาเป็นอย่างมาก

เห็ดนางรมทองออกดอกบนต้นไม้
เครดิตภาพ: Aishwarya Veerabahu

ผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพ

เห็ดนางรมทอง สามารถแพร่พันธุ์ได้รวดเร็วปานไฟลามทุ่ง เนื่องจากมันมีวงจรชีวิตที่ทนทานและยาวนาน ในช่วงเวลาส่วนใหญ่ของปี มันจะอาศัยอยู่เงียบ ๆ ในรูปของเส้นใยภายในเนื้อไม้ แต่เมื่อถึงฤดูใบไม้ผลิมันจะออกดอกเห็ดสีเหลืองออกมาเป็นช่อขนาดใหญ่ ซึ่งเห็ดเพียงดอกเดียวสามารถปล่อยสปอร์ออกมาได้หลายพันล้านเซลล์ และเมื่อลมพัดสปอร์เหล่านี้ก็จะพัดลอยออกไปไกล

ชุดเพาะเห็ดทำเอง ที่ขายกันทั่วไปทางอินเทอร์เน็ตกลายเป็นต้นตอการระบาด เมื่อผู้คนนำวัสดุเพาะที่ใช้แล้วไปทิ้งในกองปุ๋ยหมักหลังบ้าน สปอร์ที่ทนทานก็จะกระจายเข้าสู่สภาพแวดล้อมโดยรอบทันที และในปัจจุบันหลายพื้นที่ยังไม่มีข้อบังคับเกี่ยวกับการขายชุดเพาะเห็ดเหล่านี้ ทำให้การแพร่กระจายยังคงดำเนินต่อไป

ไคล์ แมคลาฟลิน รุกขกรและผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพป่าไม้ เปรียบเปรยการระบาดนี้ไว้ว่า “มันเหมือนกับแมลงสาบ เมื่อคุณเห็นมันออกมาตัวหนึ่ง คุณรู้ได้เลยว่าจริง ๆ แล้ว มีแมลงสาบจำนวนมากซ่อนอยู่ในผนังบ้าน”

ชุดเพาะเห็ดนางรมสีทอง

นอกจากนี้ เห็ดนางรมทอง ยังเป็น “นักล่า” อีกด้วย สามารถปล่อยสารพิษเพื่อทำให้พยาธิตัวกลม (Nematodes) ในเนื้อไม้เป็นอัมพาต ก่อนจะย่อยสลายและกินพวกมันเป็นอาหารเพื่อเสริมธาตุไนโตรเจน คุณสมบัตินี้ทำให้มันสามารถเติบโตได้ดีแม้ในสภาพแวดล้อมที่ขาดแคลนสารอาหาร

จากการศึกษาของนักวิจัยมหาวิทยาลัยวิสคอนซิน-แมดิสัน พบว่าต้นไม้ที่ถูกเห็ดนางรมทองเข้ายึดครองจะมีความหลากหลายของเชื้อราลดลงเหลือเพียงครึ่งหนึ่งเมื่อเทียบกับต้นไม้ปรกติ เห็ดชนิดนี้แย่งชิงทรัพยากรและพื้นที่จากเห็ดท้องถิ่นที่วิวัฒนาการร่วมกับป่ามานานนับล้านปีอย่างเบ็ดเสร็จ

ไอศวรรยา วีรพาหุ นักเห็ดราวิทยาผู้ศึกษาเรื่องนี้โดยตรง กล่าวถึงการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพที่กำลังเกิดขึ้นอย่างเงียบเชียบว่า “บางครั้งเมื่อฉันเดินเข้าไปในป่า ฉันถึงกับน้ำตาซึม เพราะฉันรู้ดีว่าเคยมีเห็ดชนิดอื่นอยู่ในไม้นั้น แต่ตอนนี้พวกมันหายไปหมดแล้ว เหลือเพียงแค่เห็ดสายพันธุ์เดียวเท่านั้น” 

ขณะเดียวกัน เห็ดนางรมทองยังย่อยสลายไม้เนื้อแข็งเร็วกว่าปกติ มิเชลล์ จูสิโน นักพยาธิวิทยาป่าไม้กล่าวว่า เมื่อเห็ดชนิดนี้ออกดอกบนต้นไม้ ก็แปลว่าต้นไม้จะมีชีวิตอยู่ได้อีกไม่นาน เมื่อต้นไม้ตายเร็วเกินไปก็จะส่งผลกระทบต่อเนื่องไปยังสัตว์และแมลงที่ใช้ซากไม้เป็นที่อยู่อาศัย

ภาวะโลกร้อนก็เป็นอีกตัวการสำคัญ ที่ช่วยให้เห็ดนางรมทองขยายอาณาเขตได้กว้างขวางขึ้น อุณหภูมิที่สูงขึ้นทำให้พื้นที่ทางตอนเหนือซึ่งเคยหนาวเกินกว่าที่เห็ดชนิดนี้จะอยู่ได้ กลายเป็นพื้นที่ที่เหมาะสมสำหรับการอยู่อาศัยและการแพร่พันธุ์

แบบจำลองสภาพอากาศคาดการณ์ว่าในอีก 15 ปีข้างหน้า พื้นที่ที่เห็ดนางรมทองสามารถเติบโตได้ในอเมริกาเหนืออาจจะขยายตัวขึ้นถึงสองเท่า สิ่งนี้สร้างความกังวลว่าพื้นที่ป่าที่ยังสมบูรณ์อยู่อาจถูกคุกคามในไม่ช้า หากไม่มีมาตรการจัดการที่ทันท่วงที

เห็ดนางรมทองขึ้นบนต้นไม้ในป่า
เครดิตภาพ: Aishwarya Veerabahu

 

การต่อสู้ของเหล่านักวิทยาศาสตร์พลเมือง

ท่ามกลางสถานการณ์ที่ดูสิ้นหวัง กลุ่มนักอนุรักษ์และนักวิทยาศาสตร์พลเมืองได้พยายามหาวิธีรับมือด้วยการโคลนนิ่งเห็ดท้องถิ่น เพื่อนำกลับไปปล่อยในธรรมชาติ วิธีการนี้มีเป้าหมายเพื่อช่วยให้เชื้อราสายพันธุ์ดั้งเดิมมีความแข็งแกร่งและสามารถแข่งขันกับผู้บุกรุกได้อย่างทัดเทียมมากขึ้น

แอนดี้ น็อต ผู้ก่อตั้งฟาร์มเห็ดและนักอนุรักษ์พันธุกรรมเห็ดท้องถิ่นกล่าวว่า “หลายคนมักจะปลูกเห็ดต่างถิ่นที่นำเข้ามาจากจีนหรืออเมริกา แต่ทำไมถึงไม่มีใครคิดจะรักษาพันธุกรรมเห็ดพื้นเมืองของเราเลย?” 

แม้การกำจัดเห็ดนางรมทองให้หมดไปจากป่าธรรมชาติอาจเป็นเรื่องยากในปัจจุบัน เนื่องจากปริมาณสปอร์ที่มีมหาศาล แต่การสร้างความตระหนักรู้และการจัดการที่ถูกต้องสามารถช่วยชะลอการระบาดได้ ผู้เชี่ยวชาญแนะนำให้ทำลายซากวัสดุเพาะด้วยความร้อนหรือตากแดดจัด ก่อนทิ้งเพื่อฆ่าสปอร์

นอกจากนี้ ผู้เชี่ยวชาญระบุว่าหนึ่งในวิธีที่ประชาชนสามารถช่วยชะลอการแพร่ระบาดได้คือ การนำเห็ดนางรมทองมากิน เนื่องจากสามารถกินได้และมีรสชาติเหมือนเนื้อและมีความหอมมันแบบถั่ว อีกทั้งมีลักษณะเด่นที่สังเกตง่ายจึงจำแนกได้ง่าย แต่การเก็บเห็ดชนิดนี้ควรทำด้วยความระมัดระวัง โดยใช้ภาชนะปิดมิดชิดเพื่อไม่ให้เป็นการช่วยแพร่กระจายสปอร์ไประหว่างทาง

ที่มา: BBC, The Narwhal, The New York Times, The Week, VICE

เห็ดนางรมทองในป่า
เครดิตภาพ: Aishwarya Veerabahu