ชุมชนริมแม่น้ำเจ้าพระยา เล็กทำวิจัยเพื่อท้องถิ่น สร้างฐานข้อมูลประวัติศาสตร์ วิถีชีวิต วัฒนธรรมของชาวเมือง ต่อรองโดยไม่ต่อต้านโครงการของรัฐ
เมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ 2560 ณ มัสยิดบางอ้อ เขตบางพลัด กรุงเทพมหานคร สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย หรือ สกว. จัดประชุมเพื่อรับฟังการพัฒนาข้อเสนอโครงการวิจัยเรื่อง งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นชุมชนริมแม่น้ำเจ้าพระยา ในกรุงเทพมหานคร ของชุมชมตลาดน้อย เขตสัมพันธวงศ์ ชุมชนเทวราชกุลชร เขตพระนคร ชุมชนบ้านปูน เขตบางพลัด และชุมชนบางอ้อ เขตบางพลัด ซึ่งเป็นชุมชนริมแม่น้ำเจ้าพระยาที่คาดว่าจะได้รับผลกระทบจากโครงการก่อสร้างทางเลียบแม่น้ำ เฟสแรก ระยะทาง 14 กิโลเมตร โดยมี ศ.ศรีศักร วัลลิโภดม ผู้ทรงคุณวุฒิฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น ผศ.ดร.บัญชร แก้วส่อง รองผู้อำนวยการ สกว. ด้านชุมชน พื้นที่ ดร.เพิ่มศักดิ์ มกราภิรมย์ ศูนย์ศึกษาและพัฒนาสันติวิธี มหาวิทยาลัยมหิดล ให้ความเห็นต่อข้อเสนอโครงการวิจัย
เริ่มจาก นางสาวมณีรัตน์ มิตรประสาท ที่ปรึกษาโครงการวิจัยกล่าวว่า พื้นที่ริมแม่น้ำเจ้าพระยาในกรุงเทพ หลายแห่งยังคงเป็นที่ตั้งของชุมชนดั้งเดิมที่มีความสำคัญด้านประวัติศาสตร์ วิถีชีวิต วัฒนธรรม ผู้คน และภูมิปัญญาของชาวเมืองที่เป็นส่วนหนึ่งของการสร้างและพัฒนากรุงเทพฯเรื่อยมา แต่ปัจจุบันชุมชนเหล่านี้กำลังประสบกับปัญหาและความเสี่ยงที่มาจากการสร้างและพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานจากภาครัฐ และการพัฒนาของกลุ่มทุนเอกชนในพื้นที่ริมแม่น้ำเจ้าพระยาตลอดสองฝั่ง ซึ่งงานวิจัยจะเป็นเครื่องมือหนึ่งที่สร้างตัวตนของชุมชนริมแม่น้ำเจ้าพระยา ท่ามกลางการพัฒนาของรัฐที่จะเกิดขึ้นปลายปีนี้
ด้านนางสาวรุ่งจันทร์ เฉลิมวิลิยะ กลุ่มคนรักตลาดน้อย ในฐานะตัวแทนชาวชุมชนตลาดน้อย กล่าวว่า ที่ผ่านมาสาธารณะได้รับข้อมูลเพียงด้านเดียว โดยสังคมขาดข้อมูลอีกด้านทางฝั่งของผู้ได้รับผลกระทบตลอดแนวการก่อสร้างถนนเลียบแม่น้ำเจ้าพระยา ดังนั้นงานวิจัยที่เกิดขึ้นโดยชุมชนจะเป็นส่วนหนึ่งที่จะสร้างข้อมูลที่แท้จริงให้กับสังคมได้รับทราบ ถึงการทักท้วงโครงการของรัฐ
ขณะที่ผู้ทรงคุณวุฒิฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น ศ.ศรีศักร ให้ความเห็นว่า ข้อมูลจากการสืบค้นประวัติศาสตร์ วิถีชีวิต วัฒนธรรม ผู้คน และภูมิปัญญาของชุมชนริมแม่น้ำเจ้าพระยา จะช่วยให้เกิดการพัฒนาอย่างบูรณาการ โดยการมองข้อมูลจากฐานฐานข้างล่างที่เป็นชุมชนสู่ข้อมูลระดับบน ที่สำคัญการทำงานวิจัยจะสร้างพลังและความมั่นใจให้กับชุมชนและชาวบ้านที่จะนำไปต่อรองกับรัฐ แต่ไม่ใช่การต่อต้านโครงการของรัฐ
“ยกตัวอย่างกรณีการออกแบบถนน จะต้องมีการวางแผนร่วมกัน โดยใช้เหตุและผลในการตัดสินใจ ซึ่งการทำงานร่วมกันระหว่างรัฐกับชุมชน จะช่วยให้เกิดการยอมรับการเปลี่ยนแปลงในระดับหนึ่ง เพราะอย่างไรการพัฒนาต้องเดินต่อ” ผู้ทรงคุณวุฒิฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่นให้ความเห็น
ในส่วนนี้ ผศ.ดร.บัญชร ให้ความเห็นว่า งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นเป็นงานเล็กๆ งานนี้จึงน่าเป็นห่วงว่างานเล็กๆ จะสู้กับงานใหญ่ได้หรือไม่ โดยเฉพาะงานที่เกี่ยวกับคน เพราะเท่าที่ทราบชุมชนริมแม่น้ำเจ้าพระยามีทั้งที่เห็นด้วยและไม่เห็นด้วย ซึ่งเรื่องที่จะทำเป็นเรื่องที่ต้องเกี่ยวข้องกับคนจำนวนมาก ถ้าเราไปเริ่มที่คนเยอะเลย อาจจะไปได้ยาก และหากเรื่องริมน้ำเจ้าพระยากำลังทำให้ชุมชนเสียงแตก งานวิจัยจะเป็นเครื่องมือหนึ่งที่จะสร้างจุดร่วมให้กับชุมชน ที่จะได้นำความเห็นต่างมาพูดคุยแลกเปลี่ยนซึ่งกันและกันดังนั้นน่าจะวิเคราะห์ว่ามีเรื่องอะไรในชุมชนที่จะทำให้ชุมชนเข้ามาร่วมคิดร่วมคุยกันมากขึ้น โดยหวังว่างานวิจัยจะช่วยให้เกิดความรู้และสร้างคนในชุมชนท้องถิ่น ให้เหนียวแน่น ให้เห็นคุณค่าและพร้อมที่จะลุกขึ้นมาช่วยกันหาทางออกให้ประเทศได้พัฒนาต่อไป
