ยกเครื่องกฎหมายผังเมือง ปลดล็อกใช้ที่ดินทั่วประเทศ

การประชุมคณะรัฐมนตรี(ครม.)วานนี้(20 ก.ย.) เห็นชอบหลักการร่างพระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ....โดยยกเลิกพระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ. 2518 และที่แก้ไขเพิ่มเติม

หากผ่านขั้นตอนการพิจารณากฎหมาย ก็จะทำให้มีพระราชบัญญัติการผังเมืองฉบับใหม่ประกาศใช้

หากจะเข้าใจถึงสาเหตุสำคัญของการออกกฎหมายใหม่ ก็ต้องย้อนกลับไปดูจากปัญหาการดำเนินนโยบายหลายอย่างของรัฐบาลในช่วงที่ผ่านมา

รัฐบาลประกาศนโยบายปฏิรูปเศรษฐกิจของประเทศครั้งใหญ่ ด้วยการผลักดันภาคอุตสาหกรรมสู่ส่วนภูมิภาคด้วยการประกาศเขตเศรษฐกิจพิเศษชายแดน รวมทั้งผลักดันการรวมกลุ่มหรือคลัสเตอร์ภาคอุตสาหกรรม และกำหนด 10 อุตสาหกรรมเป้าหมายที่ใช้เทคโนโลยีชั้นสูง

นอกจากนี้ ยังเร่งพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน ทั้งระบบถนนและโครงการรถไฟความเร็วสูง 4 เส้นทาง

แต่อุปสรรคสำคัญคือในพื้นที่เป้าหมายมีกฎหมายควบคุมการใช้ที่ดินและการก่อสร้าง ตามกฎหมายผังเมืองและกฎหมายควบคุมอาคาร

ในบางพื้นที่ก็ปรากฏกฎหมายผังเมืองหมดอายุ ต้องจัดทำผังเมืองใหม่ ซึ่งมีขั้นตอนค่อนข้างนาน บางพื้นที่การแก้ไขผังเมืองทำได้ยาก เนื่องจากต้องผ่านการรับฟังความเห็นและการอนุมัติ

ดังนั้นกฎหมายใหม่จะช่วย “ปลดล็อก” อุปสรรคต่างๆที่เกิดจากกฎหมายผังเมือง

ทั้งนี้ กรมโยธาธิการและผังเมือง ได้จัดรับฟังความคิดเห็นจากภาครัฐ เอกชน นักวิชาการและบุคคลภายนอก ผู้ที่อาจได้รับผลกระทบมาแล้ว

ตามร่างกฎหมายใหม่จะมีการปรับ“รูปแบบ” “วิธีการวาง” และ “จัดทำผังเมืองทั้งระบบ” โดยกำหนดผังเมืองออกเป็น 2 ประเภทใหญ่ คือ “ผังในระดับนโยบาย” และ “ผังระดับปฏิบัติ”

“ผังระดับนโยบาย” ประกอบด้วย ผังประเทศ ผังภาค ผังจังหวัด

“ผังระดับปฏิบัติ” ได้แก่ ผังเมืองรวม และผังเมืองเฉพาะ

นอกจากนี้ ให้มีการตั้งคณะกรรมการในแต่ละระดับ กล่าวคือ “คณะกรรมการนโยบายการผังเมืองแห่งชาติ” “คณะกรรมการผังเมือง” “คณะกรรมการผังเมืองจังหวัด” และ “คณะกรรมการผังเมืองท้องถิ่น”

ผังเมืองแต่ละระดับอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของคณะกรรมการแต่ละระดับ

ดังนั้น ตามกฎหมายใหม่ กำหนดให้มีการกระจายอำนาจให้กับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเป็นผู้ดำเนินการวางและจัดทำผังเมืองในพื้นที่ของตนเอง ซึ่งได้กำหนดรูปแบบและวิธีการรับฟังความคิดเห็นและการมีส่วนร่วมของประชาชน รวมถึงการบริหารจัดการผังเมือง

กระทรวงมหาดไทย ในฐานะผู้เสนอร่างกฎหมายหวังว่าการตั้งกรรมการระดับชาติ ระดับภาคและท้องถิ่น จะทำให้กรอบนโยบายการของผังเมืองจะมีเอกภาพ ตั้งแต่ระดับประเทศ ลงสู่ผังเมืองระดับปฏิบัติ

นั่นจะทำให้ผังเมืองเป็น “กรอบ” สำคัญในการชี้ทิศทางการใช้ประโยชน์ที่ดิน ทั้งภาครัฐและเอกชนในการพัฒนาพื้นที่ รวมถึงการควบคุมพื้นที่ โดยหวังว่าจะเป็นการแก้ปัญหาระยะยาว

ที่สำคัญอีกประเด็น คือ ตามร่างกฎหมายใหม่ กำหนดให้ผังเมืองแต่ละประเภทไม่มีอายุการใช้บังคับ จากเดิมที่กำหนดไว้ทุก 5 ปีต้องมีการเสนอแก้ไข ซึ่งทำให้ขณะนี้มีผังเมืองที่อยู่ระหว่างการแก้ไขจำนวนมาก

อย่างไรก็ตาม มีความเห็นจากหลายหน่วยงานต่อร่างกฎหมายฉบับนี้ ซึ่งครม.ขอให้สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาไปพิจารณาปรับปรุง

ประเด็นที่น่าพิจารณา คือ สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ(สศช.)เสนอให้เปิดรับฟังความคิดเห็นเกี่ยวกับผังเมืองอย่างน้อยหนึ่งครั้ง ในขณะที่ฝ่ายกฎหมายและกระบวนการยุติธรรม ของคณะรักษาความสงบแห่งชาติ(สศช.) เสนอว่าควรมีการปรับปรุงมาตรการทางกฎหมาย โดยเพิ่มมาตรการควบคุมการปฏิบัติตามผังเมืองอย่างเข้มงวด เพื่อให้บรรลุตามเป้าหมายของผังเมืองอย่างแท้จริง

ส่วนกระทรวงพลังงานเสนอขอให้เพิ่มเติม “กิจการด้านพลังงาน” เข้าไปในคำนิยามคำว่า“การสาธารณูปโภค” เพราะไม่ครอบคลุมถึงแหล่งผลิตพลังงาน เช่น โรงไฟฟ้า แหล่งขุดเจาะปิโตรเลียม เนื่องจากเห็นว่าโครงการด้านพลังงานกระจายอยู่ในทุกพื้นที่ทั่วประเทศและมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น

ต้องจับตาว่าหากร่างกฎหมายฉบับนี้บังคับใช้จะทำให้การใช้พื้นที่เป็นไปตามกรอบผังเมืองหรือไม่ และที่สำคัญในเรื่องการพัฒนาประเทศนั้น เราจะใช้“กรอบ”ของผังเมืองในการกำหนดทิศทางได้จริงหรือไม่

สาระสำคัญของร่างพระราชบัญญัติ

-กำหนดให้ยกเลิกพระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ. 2518 และที่แก้ไขเพิ่มเติม

-กำหนดให้มีคณะกรรมการนโยบายการผังเมืองแห่งชาติ โดยมีนายกรัฐมนตรีหรือรองนายกรัฐมนตรี ซึ่งนายกรัฐมนตรีมอบหมาย เป็นประธานกรรมการ กรรมการโดยตำแหน่ง และปลัดกระทรวงมหาดไทย เป็นกรรมการและเลขานุการ มีอำนาจหน้าที่กำหนดนโยบาย เป้าหมายที่เกี่ยวกับการผังเมืองของประเทศ เช่นหลักเกณฑ์การใช้ที่ดิน การพัฒนาและการดำเนินการผังเมือง ให้ความเห็นชอบผังเมือง และผังภาค เป็นต้น

-กำหนดให้มีคณะกรรมการผังเมือง โดยมีปลัดกระทรวงมหาดไทยเป็นประธานกรรมการ อธิบดีกรมโยธาธิการและผังเมือง เป็นกรรมการและเลขานุการ มีอำนาจหน้าที่กำหนดมาตรฐานผังเมือง ให้ความเห็นชอบผังเมืองจังหวัดและผังเมืองรวมที่กรมโยธาธิการและผังเมืองวางและจัดทำผัง ให้ความเห็นผังเมืองเฉพาะ ชี้ขาดปัญหาต่างๆในการวางผังเมือง

-กำหนดให้คณะกรรมการผังเมืองจังหวัด โดยมีผู้ว่าราชการจังหวัด เป็นประธานกรรมการ โยธาธิการและผังเมืองจังหวัด เป็นกรรมการและเลขานุการ มีอำนาจหน้าที่ให้ความเห็นชอบผังเมืองรวมที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเป็นผู้วางและผู้จัดทำผัง

-กำหนดหลักเกณฑ์การจัดทำและหลักเกณฑ์การใช้บังคับผังประเทศ ผังภาค ผังจังหวัด ผังเมืองภาคและผังเมืองเฉพาะ

-กำหนดให้มีคณะกรรมการบริหารผังเมืองส่วนท้องถิ่น โดยในเขตกรุงเทพมหานคร ให้ผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นประธานกรรมการ และในเขตจังหวัดอื่นให้ผู้ว่าราชการจังหวัด เป็นประธานกรรมการ

-กำหนดหลักเกณฑ์และเงื่อนไขการอุทธรณ์ และกำหนดให้มีคณะกรรมการอุทธรณ์ โดยมีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย เป็นประธานกรรมการ

-กำหนดให้ผังเมืองแต่ละประเภทไม่มีอายุการใช้บังคับ แต่ใช้ระบบประเมินผลในรอบระยะเวลาไม่เกิน 5 ปี