รุก'ธนาคารเมล็ดพันธุ์ข้าวชุมชน'

การผลิตเมล็ดพันธุ์โดยศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าว 23 แห่งของกรมการข้าว สามารถผลิตได้ปีละ 90,000 ตัน ขณะที่ความต้องการของชาวนาแต่ละปีอยู่ที่ 1-1.4 ล้านตัน ชาวนาบางส่วนต้องใช้วิธีการเก็บเมล็ดพันธุ์ไว้ใช้เอง ทำให้เมล็ดพันธุ์ไม่บริสุทธิ์หรือหาซื้อจากตลาดปีละประมาณ 700,000 ตัน ไม่สามารถตรวจสอบคุณภาพได้ ทั้งหมดส่งผลให้คุณภาพข้าวในแต่ละพื้นที่ลดลง ดังนั้นจึงเป็นปัญหาเร่งด่วนที่ต้องแก้ไข

นายชาญพิทยา ฉิมพาลี อธิบดีกรมการข้าว กล่าวว่า กรมการข้าวจึงมีนโยบายจัดตั้ง "ธนาคารเมล็ดพันธุ์ข้าวชุมชน” เพื่อให้ชาวนามีแหล่งของเมล็ดพันธุ์ในชุมชน และส่งเสริมให้ชาวนาผลิตเมล็ดพันธุ์ไว้ใช้เองในครัวเรือน เพื่อลดรายจ่าย มีเมล็ดพันธุ์คุณภาพดีไว้ใช้ มีเป้าหมายที่จะตั้งธนาคารเมล็ดพันธุ์ข้าวชุมชน 17 แห่ง จะมีเมล็ดพันธุ์ข้าวให้บริการชุมชน 3,400 ตัน

“การขาดแคลนเมล็ดพันธุ์ข้าวของชาวนาเป็นความเดือดร้อน ครัวเรือนที่ยากจนมักแก้ปัญหา ด้วยการกู้ยืมจากพ่อค้าคนกลาง อาจจะกู้ยืมเป็นข้าว เป็นเงิน ต้องเสียดอกเบี้ย บางกรณีต้องกู้ยืมโดยขายข้าวเขียว ส่งผลให้ต้นทุนการผลิตสูง ธนาคารเมล็ดพันธุ์ข้าวชุมชน จึงเป็นทางออกชาวนาที่จะกู้ยืมไปทำพันธุ์ แล้วชำระคืนในรูปของข้าวหรือเงินสดก็ได้ " นายชาญพิทยา กล่าว

สร้างเมล็ดพันธุ์คุณภาพช่วยชาวนา

การส่งเสริมตั้งธนาคารเมล็ดพันธ์ข้าวชุมชน ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวและศูนย์วิจัยข้าว ที่รับผิดชอบในพื้นที่ร่วมกับสำนักงานเกษตรจังหวัดหรืออำเภอ จะคัดเลือกศูนย์ข้าวชุมชน หรือชุมชนที่มีการรวมกลุ่มทำกิจกรรม ที่มีศักยภาพในการผลิตเมล็ดพันธุ์คุณภาพดี ชาวนาที่จะขอรับบริการต้องมีคุณสมบัติ ต้องเป็นชาวนาที่ขาดแคลนเมล็ดพันธุ์ดี.ต้องสมัครเป็นสมาชิกธนาคารฯ

ส่วนคณะกรรมการบริหารและจัดการธนาคาร โดยสมาชิกธนาคารเป็นผู้คัดเลือก ทำหน้าที่ควบคุมเก็บรักษา พิจารณาจำนวนข้าวที่จะให้ยืมและรับข้าวคืน สมาชิกที่เก็บเกี่ยวข้าวได้ ต้องคืนธนาคาร พร้อมดอกเบี้ยตามแต่ตกลง

ทั้งนี้กรมการข้าวจะสนับสนุนเมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพดี เป็นเมล็ดพันธุ์ตั้งต้นให้แห่งละ 7.5 ตัน โดยให้ยืม10% ของพื้นที่ปลูก นั่นหมายความว่าถ้าเกษตรกรมีพื้นที่ 10 ไร่ จะให้ยืมเมล็ดพันธุ์ ทำแปลงพันธุ์ 1ไร่ ในอัตราไร่ละ 15 กิโลกรัม พร้อมถ่ายทอดเทคโนโลยีให้ชาวนา สนับสนุนอุปกรณ์ในการปลูกและเก็บเกี่ยว

เร่งขยายธนาคารปีนี้อีก35แห่ง

ทั้งนี้ปี 2557 ได้จัดตั้งธนาคารเมล็ดพันธุ์ไปแล้ว 18 แห่ง ในพื้นที่จังหวัดร้อยเอ็ด สุรินทร์ บุรีรัมย์ ศรีสะเกษ นครราชสีมา ขอนแก่น อุบลราชธานี กาฬสินธุ์ ชัยภูมิ เพชรบุรี ราชบุรี และกาญจนบุรี ส่วนปีนี้จะเพิ่มอีก 35 แห่ง ในจังหวัดเชียงใหม่ ลำพูน เชียงราย พิษณุโลก เพชรบูรณ์ นครสวรรค์ อุทัยธานี กาฬสินธุ์ มุกดาหาร ขอนแก่น มหาสารคาม ชัยภูมิ นครราชสีมา บุรีรัมย์ ร้อยเอ็ด ยโสธร อุบลราชธานี อำนาจเจริญ บึงกาฬ หนองคาย หนองบัวลำภู เลย สกลนคร นครพนม สุพรรณบุรี กาญจนบุรี สระแก้ว และนครศรีธรรมราช

“ธนาคารเมล็ดพันธุ์ ทำให้ชาวนามีเมล็ดพันธุ์ข้าวพันธุ์ดีในการเพาะปลูกได้แห่งละ 200 ตัน สามารถนำไปปลูกในพื้นที่ปีละ 350,000 ไร่ ชาวนาได้รับประโยชน์ปีละ 23,000 ครัวเรือน สร้างความเข้มแข็งให้กับชาวนา” นายชาญพิทยา กล่าว

ชาวนาแจงช่วยเพิ่มผลผลิตจริง

นางมัสสา โยริบุตร อายุ 55 ปี ประธานธนาคารเมล็ดพันธุ์ข้าวชุมชนบ้านโนนสวรรค์ อำเภอสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด บอกว่า ธนาคารฯ บ้านโนนสวรรค์ ก่อตั้งขึ้นเมื่อ 3 ปีก่อน จากเดิมที่เป็นเพียงศูนย์ข้าวชุมชนมีสมาชิกเพียง 30 ราย ยังมีบทบาทในพื้นที่ได้ไม่มากนัก ต่อมาเมื่อกรมการข้าวผลักดันให้เป็นธนาคารเมล็ดพันธุ์ มีสมาชิกเพิ่มขึ้นเป็น 250 คน ได้รับการสนับสนุนเมล็ดพันธุ์ข้าว 7.5 ตัน พร้อมทั้งรถหยอดเมล็ดพันธุ์ รถไถและรถเกี่ยว

โดยปีที่ผ่านมามีพื้นที่เข้าร่วม 500 ไร่ ทำให้ผลผลิตต่อไร่เพิ่มขึ้นจาก 200-300 กิโลกรัมละเป็น 5 ตันต่อไร่ในปัจจุบัน เมื่อได้ผลผลิตแล้ว สมาชิกต้องนำมาชำระคืนธนาคารพร้อมอัตราดอกเบี้ย ตามที่กำหนดไว้นั่นคือข้าว 1 กิโลกรัมกู้ได้ 25 กิโลกรัม วิธีนี้ส่งผลให้ธนาคารมีดอกเบี้ยเหลือพอปล่อยกู้กับสมาชิกรายใหม่ และขายทอดตลาดได้

โดยปี 2557 ธนาคารมีข้าวที่เป็นดอกเบี้ยพร้อมจำหน่ายถึง 96 ตัน จำหน่ายเป็นเมล็ดพันธุ์บรรจุถุงขนาด 25 กิโลกรัม ราคา 600 บาท สูงกว่าราคาเมล็ดข้าวทั่วไปซึ่งอยู่ที่กิโลกรัมละ 14-18 บาท ขณะนี้มีชาวนาร่วมเป็นสมาชิกกับธนาคารฯ 250 ราย

ลดต้นทุนการผลิต-เพิ่มรายได้

นายไพศาล รัตน์วิสัย ประธานธนาคารเมล็ดพันธุ์ข้าวชุมชนตำบลเจ้าท่า อำเภอกมลาไสย จังหวัดกาฬสินธุ์ บอกว่าธนาคารเมล็ดพันธุ์ข้าวชุมชนตำบลเจ้าท่า ตั้งขึ้นเพื่อช่วยให้เกษตรกรได้ใช้เมล็ดพันธุ์ข้าวที่มีคุณภาพ ลดต้นทุนการผลิต เพิ่มรายได้ให้กับสมาชิก อีกทั้งเป็นศูนย์เรียนรู้ของชุมชน

ธนาคารฯ ชุมชนตำบลเจ้าท่า มีเมล็ดพันธุ์ข้าวให้บริการ 7.5 ตัน ช่วยชาวนาเพาะปลูกข้าวในพื้นที่ได้ไม่น้อยกว่า 1,000 ไร่ มีชาวนาร่วมเป็นสมาชิกแล้ว 200 ราย พันธุ์ข้าวดีและมีคุณภาพที่ให้บริการในพื้นที่คือ พันธุ์ข้าวชัยนาท 1 ซึ่งเป็นพันธุ์ที่ให้ผลผลิตสูง 1,000 กิโลกรัมต่อไร่ เก็บเกี่ยวได้เร็ว ขายได้ราคาดี