'นิรภัยการบิน'ชี้'ฮ.ท.121'ปัญหาอื้อ

กองนิรภัยการบิน ศูนย์การบินทหารบก ได้รวบรวมสถิติการเกิดอุบัติเหตุใหญ่ทางอากาศยานของกองทัพบก (ทบ.) ตั้งแต่ปีงบประมาณ 2543-2552 ดังนี้

ปี 2543 เกิดขึ้น 3 ครั้ง ปี 2544 เกิดขึ้น 1 ครั้ง ปี 2545 เกิดขึ้น 2 ครั้ง ปี 2546 เกิดขึ้น 2 ครั้ง ปี 2547 เกิดขึ้น 3 ครั้ง ปี 2548 เกิดขึ้น 2 ครั้ง ปี 2549 เกิดขึ้น 4 ครั้ง ปี 2550 เกิดขึ้น 1 ครั้ง ปี 2551 เกิดขึ้น 4 ครั้ง และปี 2552 เกิดขึ้น 2 ครั้ง (ดูกราฟฟิกประกอบ)

เมื่อแยกวิเคราะห์อากาศยานประสบเหตุวิกฤติ และรายงานเหตุการณ์หรือสิ่งที่อาจจะก่อให้เกิดอันตราย จำแนกตามระบบและแบบของอากาศยาน เปรียบเทียบระหว่างปีงบประมาณ 2550 ซึ่งเป็นปีที่เกิดอุบัติเหตุใหญ่น้อยที่สุด กับปีงบประมาณ 2551 ซึ่งเป็นปีที่เกิดอุบัติเหตุใหญ่มากที่สุดแล้ว พบว่า ปีงบประมาณ 2550-2551 มีเฮลิคอปเตอร์ที่ประสบเหตุวิกฤติและรายงานเหตุการณ์หรือสิ่งที่อาจก่อให้เกิดอันตรายมากที่สุด คือ เฮลิคอปเตอร์ แบบ ฮ.ท.1 และแบบ ฮ.ท.212 ซึ่งจากสถิติตัวเลขพบว่ามากกว่าเฮลิคอปเตอร์แบบอื่นๆ ของ ทบ.อย่างเห็นได้ชัด

ทั้งนี้ ในปี 2550 มีการรายงานปัญหาเกี่ยวกับระบบในเฮลิคอปเตอร์ทั้งสองแบบ สองรุ่น แบบละ 24 ครั้ง แต่ในปีงบประมาณ 2551 เฮลิคอปเตอร์ แบบ ฮ.ท.1 มีการรายงานปัญหา 28 ครั้ง ขณะที่ แบบ ฮ.ท.212 มีการรายงานปัญหา 17 ครั้ง

อย่างไรก็ดี หากพิจารณาเฉพาะเฮลิคอปเตอร์ แบบ ฮ.ท.212 ซึ่งเป็นแบบเดียวกับที่เกิดอุบัติเหตุตกล่าสุดที่ จ.พะเยา นั้น พบปัญหาเกี่ยวกับระบบโรเตอร์ (ชิ้นส่วนในการหมุนเพื่อสร้างแรงยก) มากที่สุดเมื่อเปรียบเทียบกับปัญหาระบบที่เกิดกับเฮลิคอปเตอร์แบบอื่นๆ โดยในปีงบประมาณ 2550 มีการรายงานปัญหาระบบโรเตอร์ จำนวน 12 ครั้ง รองลงมาคือ อื่นๆ 6 ครั้ง ระบบไฮดรอลิค 3 ครั้ง โครงสร้าง 2 ครั้ง ระบบเครื่องยนต์ 1 ครั้ง

เช่นเดียวกับปีงบประมาณ 2551 มีการรายงานปัญหาระบบโรเตอร์ 12 ครั้ง ส่วนที่เหลือเป็นปัญหาระบบเครื่องยนต์ ระบบเชื้อเพลิง ระบบน้ำมันหล่อลื่น ระบบฐาน และอื่นๆ อย่างละ 1 ครั้ง ส่วนระบบที่มีการรายงานปัญหามากที่สุด คือ ระบบโรเตอร์ รองลงมา คือ เครื่องยนต์

สำหรับการวิเคราะห์ด้านนิรภัยการบินและแนวทางแก้ไข ซึ่งรวบรวมและวิเคราะห์จากสถิติอากาศยาน ทบ. ประสบเหตุวิกฤติในปีงบประมาณ 2551 พบว่า สาเหตุของอากาศยานประสบอุบัติเหตุ จำนวน 13 กรณี (นับรวมทั้งอุบัติเหตุขนาดใหญ่และเล็ก ทั้งที่ตกและประสบเหตุวิกฤติ) นั้น มีสาเหตุของอุบัติเหตุที่เกิดจากวัสดุอุปกรณ์ 7 กรณี คิดเป็นร้อยละ 53.85 รองลงมาคือ นักบินและเจ้าหน้าที่ 4 กรณี คิดเป็นร้อยละ 30.77 และสภาพแวดล้อม 2 กรณี คิดเป็นร้อยละ 15.38

เมื่อพิจารณาเฉพาะอากาศยานอุบัติเหตุใหญ่ จำนวน 4 กรณี สาเหตุหลักสำคัญที่ทำให้อากาศยานเกิดอุบัติเหตุ เกิดจากวัสดุอุปกรณ์ ทั้ง 4 กรณี แต่มีสาเหตุประกอบที่เสริมทำให้เกิดอุบัติเหตุที่เกิดจากคน จำนวน 1 กรณี และเกิดจากสภาพภูมิประเทศ จำนวน 3 กรณี

รายงานวิเคราะห์ด้านนิรภัยการบิน ระบุว่า อากาศยานและเครื่องยนต์ของอากาศยานมีอายุการใช้งานมานาน และจากการขาดแคลนชิ้นส่วนอะไหล่ในการซ่อมบำรุง อันเนื่องมาจากปัญหาข้อจำกัดด้านงบประมาณของ ทบ.

เมื่ออากาศยานมีอายุการใช้งานมานานย่อมมีวัสดุหรือชิ้นส่วนอะไหล่ที่เสื่อมคุณภาพ ขึ้นอยู่กับภารกิจที่ปฏิบัติและสภาพแวดล้อม รวมทั้งตำแหน่งที่ติดตั้งของชิ้นส่วนนั้นๆ

จากปัญหาดังกล่าวส่งผลให้สถานภาพอากาศยานที่บินได้ของ ทบ.ลดลงเรื่อยๆ ทุกปี แต่ภารกิจที่จะต้องปฏิบัติไม่ได้ลดลงตามสถานภาพของอากาศยาน แต่กลับมีแนวโน้มสูงขึ้น โดยเฉพาะในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ จึงไม่สัมพันธ์กับอากาศยาน ส่งผลให้อากาศยานแต่ละเครื่องต้องรับภารกิจมากขึ้น

ดังนั้นเวลาในการบำรุงรักษาของเจ้าหน้าที่ประจำอากาศยานจึงมีน้อยลง เพราะอากาศยานไปปฏิบัติภารกิจ ทำให้โอกาสในการเกิดอุบัติเหตุมีมากขึ้นเช่นกัน แต่ทั้งนี้สาเหตุของอุบัติเหตุอันเนื่องมาจากองค์ประกอบของบุคคลและจากสภาพแวดล้อมก็คาดว่ายังมีโอกาสเกิดขึ้นได้ในอนาคตด้วย เนื่องจากปัญหาในเรื่องของสถานภาพอากาศยานงดบินเป็นจำนวนมาก อากาศยานไม่พร้อมสำหรับการฝึกในบางท่าทางบิน และการขาดแคลนน้ำมันเชื้อเพลิงสำหรับการฝึกบินทบทวน ทำให้หน่วยไม่สามารถฝึกบินได้อย่างเต็มที่

เมื่อนักบินขาดความต่อเนื่องในการบินจึงส่งผลให้มาตรฐานในการบินลดลงและขาดความเชื่อมั่นในการบิน ทำให้ความสามารถในการตัดสินใจในการแก้ไขปัญหาเมื่ออากาศยานเกิดเหตุฉุกเฉินลดน้อยลง

ส่วนสาเหตุของอุบัติเหตุจากสภาพแวดล้อม เนื่องจากสภาพอากาศมีการเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลตลอดเวลา โดยเฉพาะสภาพอากาศที่มีผลต่อการปฏิบัติการบิน อันได้แก่ พายุฝนฟ้าคะนอง หมอก ลมแรง เป็นต้น

ประกอบกับสภาพภูมิประเทศในพื้นที่ที่ปฏิบัติการบินที่เป็นป่าและภูเขาสูง มีข้อจำกัดในการขึ้น-ลงของอากาศยาน รวมถึงการนำอากาศยานลงฉุกเฉินในพื้นที่เมื่อเกิดเหตุวิกฤติต่างๆ สิ่งเหล่านี้อาจเป็นสาเหตุของอุบัติเหตุได้เช่นเดียวกัน

สำหรับแนวทางในการแก้ไขปัญหาข้อขัดข้องเพื่อป้องกันอากาศยานอุบัติเหตุที่อาจเกิดขึ้นในอนาคตนั้นมีด้วยกัน 4 ข้อ คือ

1.ผู้บังคับบัญชาทุกระดับชั้นทุกหน่วยบินจะต้องให้ความสำคัญต่อการควบคุมคุณภาพของการซ่อมบำรุงอากาศยาน เพิ่มความถี่และความละเอียดรอบคอบในการตรวจอากาศยาน ทั้งการตรวจตามระยะเวลาการซ่อมบำรุง การตรวจอากาศยานก่อนและหลังทำการบิน และในการสำรวจการบริหารทรัพยากรการบิน

2.กรณีนักบินขาดความต่อเนื่องและขาดความเชื่อมั่นในการบิน ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของสาเหตุอุบัติเหตุอันเนื่องมาจากบุคคล และสาเหตุของอุบัติเหตุจากสภาพแวดล้อมอันเนื่องมาจากสภาพอากาศและสภาพภูมิประเทศ การแก้ปัญหาข้อขัดข้องในเรื่องนี้กระทำได้โดยหน่วยบินต้องกำหนดให้นักบินของหน่วยมีการศึกษาอบรมภายในหน่วย ทบทวนการปฏิบัติเมื่ออากาศยานเกิดเหตุฉุกเฉิน รวมถึงการปฏิบัติการบินด้วยเครื่องวัดประกอบการบินให้สามารถ แก้ไขปัญหา และปฏิบัติได้ถูกต้องตามขั้นตอน

3.ในการตรวจสอบและจัดมาตรฐานการบิน คณะกรรมการฯ ต้องเน้นการตรวจสอบในเรื่อง "การปฏิบัติเมื่ออากาศยานเกิดเหตุฉุกเฉิน" เป็นกรณีพิเศษ เพื่อให้นักบินสามารถแก้ไขปัญหาและปฏิบัติได้ถูกต้องตามขั้นตอนเมื่ออากาศยานเกิดเหตุฉุกเฉิน

4.หน่วยบินต้องใช้กระบวนการบริหารความเสี่ยง และการคำนวณสมรรถนะของอากาศยาน ในการวางแผน การเตรียมการ และการปฏิบัติภารกิจ เพื่อหลีกเลี่ยงอุบัติเหตุที่อาจเกิดขึ้น