'สุเทพ'กับเกมยาก สถาปนารัฏฐาธิปัตย์!

ถ้อยคำทางกฎหมายที่เชื่อมโยงถึง "รัฐศาสตร์" ว่าด้วยการเมืองการปกครองอย่าง "รัฏฐาธิปัตย์" หรือ sovereign กลายเป็นประเด็นขึ้นมาในบ้านเรา

เพราะ นายสุเทพ เทือกสุบรรณ เลขาธิการคณะกรรมการประชาชนเพื่อการเปลี่ยนแปลงประเทศไทยให้เป็นประชาธิปไตยที่สมบูรณ์อันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข (กปปส.) ได้ประกาศตัวว่าจะเป็น "รัฏฐาธิปัตย์" ทันทีที่ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่า นางสาวยิ่งลักษณ์ ชินวัตร สิ้นสภาพการเป็นนายกรัฐมนตรี จากกรณีมีคำสั่งย้าย นายถวิล เปลี่ยนศรี ออกจากตำแหน่งเลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติ (สมช.) เมื่อปี 2554 โดยมิชอบ

ไม่ใช่แค่เป็น "รัฏฐาธิปัตย์" เท่านั้น แต่ นายสุเทพ ยังปราศรัยต่อหน้ามวลมหาประชาชนว่า จะเป็นผู้นำรายชื่อนายกรัฐมนตรี และคณะรัฐมนตรีใหม่ ขึ้นทูลเกล้าฯถวาย และจะเป็นผู้รับสนองพระบรมราชโองการเองด้วย

หลังสิ้นเสียงประกาศของนายสุเทพ ก็มีเสียงวิจารณ์อย่างกว้างขวางตามมาทันที และส่วนใหญ่สิ่งที่นายสุเทพได้รับ ดูจะเป็น "ก้อนอิฐ" มากกว่า "ดอกไม้"

การจะสถาปนา "รัฏฐาธิปัตย์ใหม่" และใช้อำนาจนิติบัญญัติกับบริหารโดยไม่ผ่านการเลือกตั้ง จะเกิดขึ้นได้อย่างไร เป็นเรื่องที่หลายคนสนใจใคร่รู้

และที่สำคัญประเด็นนี้จะกลายเป็นฟางเส้นสุดท้ายที่ทำให้เกิดความรุนแรงขึ้นในบ้านเมืองระหว่างมวลชนของฝ่ายที่มีความคิดความเห็นทางการเมืองแตกต่างกันหรือไม่ ก็เป็นอีกประเด็นที่น่าค้นหาคำตอบ

รู้จัก "รัฏฐาธิปัตย์"

รศ.ดร.ไชยันต์ ไชยพร อาจารย์คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มองว่า รัฏฐาธิปัตย์แปลง่ายๆ ก็คือผู้มีอำนาจสูงสุดในรัฐ ซึ่งการจะมีอำนาจนั้นได้มาจาก 2 วิธี คือ 1.ตามกติกา ใครชนะการแข่งขันตามกติกาและได้อำนาจ ก็เท่ากับเป็นรัฏฐาธิปัตย์ กับ 2.การต่อสู้นอกกติกาที่ดำรงอยู่ โดยใช้วิถีทางอย่างอื่น เช่น รัฐประหาร 19 ก.ย.49 ก็สถาปนารัฏฐาธิปัตย์ขึ้นได้เช่นกัน

"อำนาจที่ไม่เป็นไปตามระบบ ก็คือใช้การยึดอำนาจ จากนั้นก็สถาปนาความชอบธรรมว่ากุมอำนาจรัฐได้แล้ว และออกกฎหมายต่างๆ ขึ้นมา ก็ถือเป็นรัฏฐาธิปัตย์ แต่ถ้ามีคนท้าทาย ประท้วง ไม่เห็นด้วยจำนวนมาก ความเป็นรัฏฐาธิปัตย์ก็อาจไม่สมบูรณ์"

รศ.ดร.ไชยันต์ ตั้งข้อสังเกตว่า ปกติการประกาศตัวเป็นรัฏฐาธิปัตย์ มักทำให้สำเร็จก่อนจึงค่อยประกาศ แต่นายสุเทพกลับเลือกประกาศก่อน ซึ่งเรื่องนี้จะผิดกฎหมายหรือไม่ ก็ต้องพิสูจน์กันที่เจตนา แน่นอนว่าฝ่ายที่ไม่เห็นด้วยย่อมสามารถตั้งข้อกล่าวหาได้ และนายสุเทพก็ต้องไปอธิบายว่ารัฏฐาธิปัตย์ที่ว่านี้คืออะไร เป็นการต่อสู้ตามวิถีทางรัฐธรรมนูญหรือไม่ ถ้าไม่ทำตามรัฐธรรมนูญก็เท่ากับล้มรัฐธรรมนูญด้วยหรือเปล่า

เขียนเสือให้วัวกลัว

"จุดหมายของคุณสุเทพ คือ ต้องการระดมมวลชนให้ออกมาเผื่อว่าถึงวันที่ต้องแสดงพลังฝ่ายประชาชน ก็จะได้มีมวลชนจำนวนมากแสดงให้เห็น ถ้ารัฐบาลอ่อนแอ ไม่สามารถบังคับใช้กฎหมายกับคุณสุเทพได้ การประกาศนี้ก็มีความเป็นไปได้ โดยเฉพาะถ้าเป็นรัฐล้มเลว ฉะนั้นรัฐบาลก็ต้องแสดงให้เห็นว่าตัวเองมีน้ำยา"

"ผมคิดว่าคุณสุเทพต้องการเขียนเสือให้วัวกลัว จะเห็นว่าในการพูดเรื่องนี้มีเงื่อนไขยึดทรัพย์ ก็เพื่อให้ฝ่ายที่ถูกเรียกร้องหยุดปฏิบัติหน้าที่ไปเสียดีๆ อย่าดิ้นรนขัดขืน ถ้ายอมให้มีนายกฯคนกลางก็อาจจะไม่ยึดทรัพย์ แต่ถ้าไม่ยอมก็ต้องแสดงพลังมวลชนมาฮึ่มๆ ขู่ว่าเอาไหม ถ้าไม่ยอมก็ปฏิวัติมวลชน ถ้าได้เป็นรัฏฐาธิปัตย์ก็ช่วยอะไรไม่ได้แล้วนะ รูปแบบคงเป็นประมาณนี้"

รศ.ดร.ไชยันต์ อธิบายต่อว่า การระดมมวลชนของ กปปส.ได้ทำมาหลายครั้ง มวลชนก็เริ่มลดลง แม้จะยังหนาแน่น แต่ก็ยังไม่สำเร็จสักที ฉะนั้นครั้งนี้จึงประกาศเรื่องรัฏฐาธิปัตย์เพื่อระดมคนอีกครั้ง ถ้ามีจังหวะในวันที่ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัย ก็จะใช้การเคลื่อนคนไปสู่การสถาปนารัฏฐาธิปัตย์ แล้วเผด็จศึก คล้ายๆ กลยุทธ์ "สงครามครั้งสุดท้าย" สร้างความหวังให้มวลชนออกมาเต็มที่อีกครั้ง ทำให้มวลชนมีความหวัง

จับตา "สละยิ่งลักษณ์"

สถานการณ์ ณ ปัจจุบัน ปฏิเสธไม่ได้ว่าจะมีการระดมมวลชนออกมาจากทั้งสองฝั่งช่วงหลังสงกรานต์ ไม่ว่าจะเป็น กปปส. หรือ นปช. (แนวร่วมประชาธิปไตยขับไล่เผด็จการแห่งชาติ) ที่มีจุดยืนสนับสนุนรัฐบาลพรรคเพื่อไทย แต่ รศ.ดร.ไชยันต์ เชื่อว่าจะไม่เกิดการปะทะกันของมวลชนสองฝ่าย

"นปช.เขาปกป้องการเลือกตั้ง ปกป้องนายกฯที่จากการเลือกตั้ง แม้คุณยิ่งลักษณ์ไม่ได้เป็นนายกฯ ก็ยังจะสนับสนุนรองนายกฯให้ขึ้นมาปฏิบัติหน้าที่แทน ฉะนั้นอาจเกิดแนวทางสละยิ่งลักษณ์เพื่อรักษาพรรคเพื่อไทยและกลไกที่ตนเองมีโอกาสกลับมา คือ มีอำนาจผ่านการเลือกตั้ง เชื่อว่า นปช.และเพื่อไทยคงไม่ปล่อยให้ทหารออกมาประกาศกฎอัยการศึก"

เขายังเชื่อว่าเกมการเมืองหลังศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยเรื่องสถานภาพความเป็นนายกรัฐมนตรีของนางสาวยิ่งลักษณ์ จะไม่มีลักษณะแบบม้วนเดียวจบ แต่จะยังคงยืดเยื้อออกไป

"ต้องไม่ลืมว่ารัฐมนตรีบางคนอาจไม่พ้นจากตำแหน่งโดยอัตโนมัติไปพร้อมกับนายกฯด้วยตามที่ระบุไว้ในรัฐธรรมนูญ เพราะรัฐมนตรีเหล่านั้นไม่ได้อยู่ใน ครม.ตอนย้ายคุณถวิล ยิ่งถ้าศาลไม่ได้ชี้ประเด็นนี้ จะเอากฎหมายอะไรไปชี้ ครม.ที่จะพ้นไปด้วยควรเป็น ครม.ตอนเกิดเหตุย้ายคุณถวิลเท่านั้น ถ้าจะให้ ครม.ชุดปัจจุบันพ้นจากตำแหน่งก็คงแปลกๆ ผมคิดว่า นปช.ก็เล่นแง่กฎหมายบ้าง และเดินหน้าเลือกตั้ง จะยื้อรักษาคุณยิ่งลักษณ์ไว้ทำไม ที่สำคัญคุณยิ่งลักษณ์ยังกลับมาอีกได้ เพราะรัฐธรรมนูญไม่ได้ห้าม"

"ผมเชื่อว่าถึงที่สุดเกมจะกลับไปที่ กปปส.ว่าจะทำอย่างไร และ กปปส.ต้องเหนื่อยแน่นอน เชื่อว่าวันที่ศาลวินิจฉัย นปช.จะไม่ทำอะไร แค่จัดชุมนุมในที่ที่ปลอดภัยที่สุด แล้วให้คนของตัวเองรักษาการต่อ ส่วนคนที่คิดหนักและจะตั้งคำถามอย่างมาก คือคนที่ชุมนุมมาแล้ว 5-6 เดือนอย่าง กปปส."

นปช.วุ่น - ทหารนิ่ง

อย่างไรก็ตาม ในมุมมองของ รศ.ดร.ไชยันต์ เขาเห็นว่า นปช.เองตอนนี้ก็มีปัญหา คือยังกำหนดวันเลือกตั้งใหม่ไม่ได้ ทำให้อนาคตของอดีต ส.ส.และนักการเมืองท้องถิ่นยังไม่ชัดเจน การจะระดมคนหลักแสนหรือหลายแสนต้องพึ่ง ส.ส. แต่เมื่อยังไม่มีแนวโน้มว่าจะมีการเลือกตั้ง นักการเมืองเหล่านี้ย่อมไม่มีผลประโยชน์ร่วม แล้วจะช่วยขนคนให้หรือไม่ นอกเสียจากว่าจะได้รับการยืนยันว่าได้ลงสมัครแน่ๆ

ส่วนบทบาทของทหาร นักรัฐศาสตร์จากจุฬาฯ กล่าวว่า ทหารไม่ต้องทำอะไร เพราะไม่มีหน้าที่อะไรเกี่ยวกับรัฏฐาธิปัตย์ ทหารมีหน้าที่อย่างเดียวเมื่อเกิดจลาจลรุนแรง ก็ประกาศกฎอัยการศึก และทหารคงไม่เลือกข้าง แต่ถ้าจำเป็นก็ใช้กฎอัยการศึกผ่านรัฐบาล