‘ทักษิณ–สีน้ำเงิน‘ 2 ระบอบอำนาจ เกมกินรวบ จุดเดิมพันขุมข่ายอำนาจ

ในหมู่นักวิเคราะห์หรือแม้แต่นักคอมเมนต์ทางการเมืองตามสื่อกระแสหลักและโซเชียล หรือแม้แต่สภากาแฟตามต่างจังหวัด คงมีการวิเคราะห์ถึงความต่างระหว่าง ระบอบทักษิณ และ ระบอบสีน้ำเงิน

สำหรับ “ระบอบทักษิณ” ผู้ที่ได้รับการยอมรับว่าเป็นผู้ริเริ่มสร้างคำว่า “ระบอบทักษิณ” คือ ศ.เกษียร เตชะพีระ นักวิชาการด้านรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เคยกล่าว เมื่อ 9 ก.พ. 2546 สมัยปลายรัฐบาลทักษิณ ชินวัตร 1 ก่อนครบวาระ 4 ปีเต็มและมีงานวิชาการเผยแพร่ในสื่อกระแสหลัก กระทั่งพรรคประชาธิปัตย์ในยุค "อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ” ขึ้นมาเป็นหัวหน้าพรรคช่วงแรกๆ ถึงขั้นยกระดับต่อต้านใช้วาทกรรมคัดค้าน “ระบอบทักษิณ” กลางสภาฯ และเวทีปราศรัย

ศ.เกษียร อธิบายแนวคิดนี้ของระบอบทักษิณ เปรียบเสมือน ระบอบอาญาสิทธิ์ทุนนิยมจากการเลือกตั้ง หรือ Electoral Authoritarian Capitalism

เป็นระบบการเมืองที่กลุ่มทุนอาศัยชัยชนะจากการเลือกตั้งเป็นฐานสร้างความชอบธรรมในการเข้าสู่อำนาจ ก่อนใช้กลไกรัฐและอำนาจทางการเมืองเพื่อขยายอิทธิพลและผลประโยชน์ของกลุ่มทุน

ความแข็งแกร่ง “ระบอบทักษิณ” ที่ถูกวิพากษ์กว้างขวางและเห็นภาพชัดเจน 1. การรวมศูนย์อำนาจทางการเมืองไว้ที่นายกรัฐมนตรี 2. การใช้อำนาจเสียงข้างมากในสภาฯ อย่างเข้มข้น 3. ความสัมพันธ์ระหว่างธุรกิจครอบครัวกับอำนาจรัฐ

4. การแทรกแซงหรือครอบงำองค์กรตรวจสอบตามรัฐธรรมนูญ 2540 5. การใช้ประชานิยมสร้างฐานสนับสนุนทางการเมือง 6. การทำให้กลไกตรวจสอบและถ่วงดุลอ่อนแอลง

ปี 2567-2569 เริ่มมีการผุดวาทกรรม “ระบอบสีน้ำเงิน” ขึ้นมาโจมตีพรรคภูมิใจไทยอย่างหนัก ผ่าน สว.ขั้วตรงข้าม พรรคฝ่ายค้านอย่าง พรรคประชาชน หรือแม้แต่สื่อกระแสหลักก็ใช้ศัพท์ทางการเมืองระบอบสีน้ำเงิน อย่างกว้างขวาง

ล่าสุดมีการใช้แคมเปญศึกซักฟอก 7-11 ธ.ค. 2569 ผ่านพรรคร่วมฝ่ายค้าน ยุทธการหยุดระบอบสีน้ำเงินกินรวบประเทศ ซึ่งเป็นการต่อต้านยับยั้งเครือข่ายขั้วการเมืองในปีกพรรคภูมิใจไทย สัญลักษณ์การเมืองสีน้ำเงิน

”ณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ“ หัวหน้าพรรคประชาชาและผู้นำฝ่ายค้านในสภาฯ ยกระดัยเขย่าอานุภาพระบอบสีน้ำเงิน โหมกระแสปลุกเร้าทั้งในและนอกสภาถึงการครอบงำรุกคืบของระบอบสีน้ำเงินอย่างเผ็ดร้อน

แกนหลักของเครือข่ายระบอบสีน้ำเงิน ที่เห็นภาพชัดคือ 1.รุกคืบยึดกุมเสียงข้างมากในวุฒิสภาผ่านกระบวนการคัดเลือก สว. จนถูกโจมตีว่าเป็นการโก สว. 2.การครอบงำองค์กรอิสระและองค์กรตามรัฐธรรมนูญ ผ่านการสรรหาล้วนผ่านความเห็นชอบขั้นสุดท้ายจากวุฒิสภา ที่ประกอบได้ด้วยร่างทรงคนสีน้ำเงิน

3.ใช้พรรคการเมืองที่เป็นแกนนำรัฐบาลด้วยการกวาดต้อนนักเลือกตั้งมืออาชีพ รวบรวมบ้านใหญ่เข้ามายังพรรคภูมิใจไทย และ 4.ทำลายการตรวจสอบและถ่วงดุลอำนาจทั้งในสภาและองค์กรอิสระ

ขณะที่ “แก้วสรร อติโพธิ” อดีต สว.กทม. และอดีตกรรมการ คตส. บุคคลที่ยืนอยู่ตรงข้ามระบอบทักษิณนั้น เคยวิเคราะห์ปรากฎการณ์ของ 2 ระบอบ ระหว่าง ระบอบทักษิณ และ ระบอบสีน้ำเงิน มีความแตกต่างกัน

เขาชี้จุดอ่อนของ ระบอบทักษิณมีลักษณะการทุจริตเชิงนโยบายที่เป็นระบบ และมีการเชื่อมโยงทุนกับอำนาจรัฐ

ส่วนจุดอ่อน ระบอบสีน้ำเงิน เป็นข้อกล่าวหาเรื่องการใช้อิทธิพลทางการเมืองและเครือข่ายบุคคล แต่ยังไม่เพียงพอที่จะเรียกว่าเป็นระบอบในความหมายเดียวกัน

“แก้วสรร” ตั้งคำถามว่า การมีอำนาจทางการเมืองและมีเครือข่ายสนับสนุนจำนวนมาก เพียงพอที่จะเรียกว่าเป็นระบอบแล้วหรือไม่

จุดชี้ชัดที่เห็นภาพชัดของระบอบสีน้ำเงินคือ บรรดา สว. ชุดที่มาจากเลือกกันเองใน 20 กลุ่มอาชีพเมื่อปี 2567 เป็นจุดเริ่มต้นของข้อกังวลเรื่องการขยายอิทธิพลทางการเมืองของระบอบสีน้ำเงิน

เมื่อวิเคราะห์จุดแข็งและจุดอ่อนของ 2 ระบอบดังกล่าว ระบอบทักษิณ มีจุดแข็ง คือ 1.ฐานเสียงประชาชนขนาดใหญ่ในภาคเหนือและภาคอีสาน 2.สามารถสร้างความนิยมจากนโยบายที่ตอบโจทย์ประชาชนโดยตรงผ่านนโยบายประชานิยมที่กินได้ผ่าน เรือธง โครงการ 30 บาทรักษาทุกโรค โครงการกองทุนหมู่บ้าน โครงการพักชำระหนี้เกษตรกร โครงการโอท็อป

3.มีผู้นำพรรคไทยรักไทยที่มีอำนาจตัดสินใจสูงกำหนดทิศทางรัฐบาลได้อย่างรวดเร็ว มีความเป็นเอกภาพในการบริหาร และ 4.มีพรรคการเมืองที่เข้มแข็ง พรรคไทยรักไทยสามารถสร้างความเป็นสถาบันทางการเมือง

ในจุดแข็งก็มีจุดอ่อน ระบอบทักษิณ คือ 1.การรวมศูนย์อำนาจไว้กับตัวผู้นำคนเดียว ทั้งผ่านการบริหารราชการแผ่นดินแบบผู้นำซีอีโอ 2. ข้อครหาเรื่องผลประโยชน์ทับซ้อนระหว่างธุรกิจและการเมือง

3. ความขัดแย้งกับองค์กรตรวจสอบและตุลาการ 4. การใช้อำนาจเสียงข้างมากจนเกิดข้อกังวลเรื่องการตรวจสอบ กระทั่งถูกโจมตีเป็นเผด็จการรัฐสภา 5. ความขัดแย้งทางสังคมและการเมืองที่รุนแรงขยายวงไปสู่การชุมนุมนอกสภาลุกลามจนทหารต้องยึดอำนาจรัฐประหาร 6. การพึ่งพาบารมีบุคคลมากกว่าความเข้มแข็งของสถาบันการเมือง

ขณะที่ จุดแข็ง “ ระบอบสีน้ำเงิน” 1.ฐานการเมืองระดับพื้นที่เข้มแข็งด้วยสรรพกำลัง ระบบจัดตั้งจากเครือข่ายนักการเมืองท้องถิ่นสามารถสร้างพันธมิตรทางการเมืองได้หลากหลาย

2. ความสามารถในการต่อรองทางการเมือง เพราะมีประสบการณ์ในการร่วมรัฐบาลหลายขั้วหลายพรรคการเมือง ภายใต้มันสมองของครูใหญ่ “เนวิน ชิดชอบ” ที่ปลุกปั้น “อนุทิน ชาญวีรกูล” ขึ้นเป็นนายกฯ ได้อย่างรวดเร็ว หลังเลือกตั้งปี 2562 เรียกได้ว่า ใช้เวลาเพียง6 ปีก็ขยายขนาดพรรคการเมืองจากขนาดกลางเป็นพรรคขนาดใหญ่แกนนำจัดตั้งรัฐบาลได้รวดเร็ว

 3. การมีอำนาจในฝ่ายบริหารสามารถกำหนดนโยบายและบริหารกระทรวงที่ได้รับมอบหมาย 4. ความได้เปรียบจากโครงสร้างรัฐธรรมนูญ เพราะรัฐธรรมนูญปี 2560 เอื้อประโยชน์ต่อระบอบน้ำเงินและภูมิใจไทย การกำหนดบทบาท สว. ในกระบวนการให้ความเห็นชอบบุคคลเข้าสู่องค์กรอิสระล้วนเป็นตัวแทนจากระบอบสีน้ำเงิน

จุดอ่อนและความเปราะบางของระบอบน้ำเงิน ที่เห็นตรงกันหลายฝ่าย คือ 1.ปัญหาความชอบธรรมของเครือข่ายอำนาจ โดยเฉพาะข้อครหาจัดตั้งหรือฮั้วเลือก สว. 2. ความเสี่ยงจากการตรวจสอบองค์กรอิสระ ถูกรุกคืบและถูกข้อคราอุดมไปด้วยตัวแทนคนสีน้ำเงิน นั่นจึงทำให้คดีใหญ่ๆ ที่พรรคภูมิใจไทยถูกร้องในชั้นศาลและ กกต.ล้วนรุดพ้นข้อกล่าวหา

3. การพึ่งพาเครือข่ายมากกว่าฐานมวลชนที่อิงกระแสทำให้การมีฐานเสียงต้องพึ่งพากลไกรัฐและท้องถิ่นเป็นหลัก มีการกล่าวหาว่ายึดกุมกลไกผู้ใหญ่บ้าน อสม.กำนันเพื่อเอื้อประโยชน์ในการเลือกตั้ง

4. ความเสี่ยงจากการรวมศูนย์อำนาจของระบอบน้ำเงิน อาจมีจุดจบไม่ต่างจากระบอบทักษิณ ในแง่บริบทที่องคาพยพ “รัฐพันลึก” ไม่พึ่งพาและกระแสความเป็นพรรคเบอร์หนึ่งในปีกอนุรักษ์ลดความนิยมลง

บทสรุปจุดแข็งของระบอบทักษิณคือการมีฐานความชอบธรรมจากประชาชนผ่านการเลือกตั้ง แต่จุดอ่อนคือข้อกังวลเกี่ยวกับการใช้อำนาจหลังจากได้รับชัยชนะในการเลือกตั้ง

ความเหมือนกันและความต่างดังกล่าว ทำให้ “ระบอบน้ำเงิน” ถูกชำแหละว่ามีความแข็งแกร่งกว่าระบอบทักษิณ ภายใต้กลไกที่รัฐธรรมนูญ ปี 2560 ฉบับซือแป๋ “มีชัย” ยกร่างกฎเหล็กแก้ไขได้ยาก กระทั่งนักเลือกตั้งดีเอ็นเอสีน้ำเงิน นำมาประยุกต์และสร้างพรรคและเครือข่ายขยายวงกว้าง จนทำให้อนุรักษนิยมไร้ทางเลือก มีทางเลือกเดียวต้องอุ้มชู พรรคภูมิใจไทย

กระทั่งปลายทางจุดจบ ฝั่งอีลิตสายตรงข้ามสีน้ำเงินได้แต่คาดหวังและจับตากลไกระบบตุลาการจะเป็นฝ่ายพิฆาตเครือข่ายน้ำเงินให้สิ้นลุดลงเพื่อพลิกโมเมนตัมขั้วการเมืองใหม่