หน่วยงานความมั่นคงไทยวิเคราะห์ เหตุผล 2 ประการของกัมพูชา ในการตัดสินใจให้สัตยาบันอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล ค.ศ.1982 หรือ UNCLOS เมื่อวันที่ 6 มี.ค.2569 แม้จะเป็นสมาชิกรัฐภาคีมาตั้งแต่ปี 2526 ก็เพื่อรักษาสิทธิ์และอ้างสิทธิ์
ปัจจัยแรก ไทยประกาศยกเลิกบันทึกความเข้าใจระหว่างรัฐไทยกับรัฐบาลกัมพูชา ว่าด้วยพื้นที่ที่ไทยและกัมพูชาอ้างสิทธิในไหล่ทวีปทับซ้อนกัน หรือ MOU44 (เอ็มโอยู 2544) กลับไปใช้ UNCLOS
และกรณีเวียดนาม เตรียมถมทะเลสร้างถนน และสะพานเชื่อมแผ่นดินใหญ่กับเกาะฟูก๊วก ระยะทางกว่า 40 กิโลเมตร หนึ่งในการพัฒนาระบบโครงสร้างพื้นฐาน เนื่องจากพื้นที่ดังกล่าว ถูกกำหนดให้เป็นสถานที่จัดประชุมความร่วมมือทางเศรษฐกิจในเอเชีย-แปซิฟิก หรือ APEC ปี 2027 ซึ่งจะมีผู้นำจาก 21 เขตเศรษฐกิจ เช่น สหรัฐอเมริกา จีน รัสเซีย เข้าร่วม
สำหรับเกาะฟูก๊วก กัมพูชาเคยอ้างสิทธิ์เหนือน่านน้ำ เนื่องจากตั้งอยู่ในอ่าวไทย หาพิจารณาทางภูมิศาสตร์อยู่ใกล้แผ่นดินใหญ่กัมพูชาประมาณ 24 ไมล์ (38 กิโลเมตร) แต่เวียดนามสามารถยึดถือครองจากข้อได้เปรียบทางทหาร และการปกครอง แม้จะอยู่ห่างจากแผ่นดินใหญ่เวียดนาม 35 ไมล์ (ประมาณ 56.5 กิโลเมตร)ก็ตาม
ยุทธศาสตร์แก้เผ็ดของเวียดนามหวังตอบโต้กัมพูชา กรณีขุดคลองฟูนันเตโช ซึ่งตามแผนเตรียมเปิดใช้งานปี 2028 โดยไม่สนเสียงคัดค้าน เนื่องจากจะทำให้ปากแม่น้ำโขงหรือ แม่น้ำ 9 มังกร เกิดกระแสน้ำเปลี่ยนทิศ
จากข้อมูลในเอกสารที่รัฐบาลกัมพูชาส่งให้คณะกรรมาธิการแม่น้ำโขง (Mekong River Commission: MRC) ซึ่งเป็นองค์กรระหว่างรัฐบาล ที่ทำหน้าที่ประสานงาน จัดการ และพัฒนาแหล่งน้ำลุ่มน้ำโขงตอนล่าง โดยมีสมาชิก ได้แก่ ไทย สปป.ลาว เวียดนาม และกัมพูชา พบว่าโครงการคลองฟูนันเตโช มีระยะทาง 180 กิโลเมตร เชื่อมเส้นทางคมนาคมทางเรือ
โดยมีจุดเริ่มต้นจากแม่น้ำโขง บริเวณแปรกตาแก้ว ห่างจากใจกลางกรุงพนมเปญไปทางตะวันออกเฉียงใต้ประมาณ 30 กิโลเมตร ผ่านไปยังท่าเรือพนมเปญในแม่น้ำบาสัก และผ่านจังหวัดกันดาล ตาแก้ว กำปอด ไปถึงแกบ เมืองชายฝั่งทางใต้ของกัมพูชาติดกับอ่าวไทย โดยยังเป็นโครงการที่เชื่อมตรงระหว่างพนมเปญกับท่าเรือในสีหนุวิลล์ ซึ่งเป็นท่าเรือน้ำลึกแห่งเดียวของประเทศ รวมถึงท่าเรือใหม่ในจังหวัดกำปอด
คลองฟูนันเตโชมีขนาดทางน้ำกว้าง 100 เมตร ลึก 5.4 เมตร และมีร่องน้ำสำหรับเดินเรือบรรทุกสินค้า ลึก 4.7 เมตร ขนาด 2 ช่องจราจร นอกจากนี้ ยังมีโครงการประกอบอื่น เช่น ประตูกั้นน้ำ 3 แห่ง สะพาน 11 แห่ง และทางเดินเท้า ความยาวทั้งสิ้น 208 กิโลเมตร
ไม่ต่างกับกรณีกัมพูชาสร้างเขื่อนดักตะกอน กระทบอธิปไตยไทย เปลี่ยนแปลงระบบนิเวศ ขวางตะกอนไม่ให้ไหลลงมาบ้านหาดเล็ก อ.คลองใหญ่ จ.ตราด ของไทย ทำให้พื้นที่หายไปประมาณ 3,000 ตารางเมตร ในขณะเดียวกัน รีสอร์ต กาสิโน เกาะกง กัมพูชา กลับมีพื้นที่เพิ่มประมาณ 30,000 ตารางเมตร
ทว่า การขุดคลองฟูนันเตโช มีผลกระทบหนักกว่า สำหรับประเทศไทยในแง่เศรษฐกิจและการค้า เนื่องจากในอนาคตมีความเป็นไปได้ คลองฟูนันเตโช อาจกลายเป็นพื้นที่การค้า หรือเขตเศรษฐกิจที่สำคัญ ดักเส้นทางเรือสินค้าให้ไม่ต้องมาแวะท่าเรือของไทย เช่น ท่าเรือคลองเตย
ขณะเดียวกันยังส่งผลต่อโครงการระเบียงเศรษฐกิจภาคตะวันออก หรือ EEC (Eastern Economic Corridor) ซึ่งเป็นเขตเศรษฐกิจพิเศษบริเวณชายฝั่งทะเลด้านตะวันออกของอ่าวไทย นอกจากนี้ ปัญหาสภาพแวดล้อม น้ำกร่อยจะไหลเข้าใจกลางเมืองกรุงเทพฯ
แต่เวียดนามได้รับผลกระทบหนักกว่า นอกจากเสียผลประโยชน์ด้านการค้า เพราะเป้าหมายกัมพูชาในการขุดคลองฟูนันเตโช เพื่อเป็นเส้นทางคมนาคมทางน้ำที่เชื่อมกรุงพนมเปญออกอ่าวไทย โดยลดการพึ่งพา ไม่ต้องผ่านเวียดนาม
ส่วนปัญหาสภาพแวดล้อม ส่งผลต่อการไหลของน้ำในแม่น้ำโขง และอาจกระทบต่อปริมาณน้ำและการผลิตทางการเกษตรในพื้นที่สามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขงบริเวณภาคใต้ของเวียดนาม เนื่องจากการขุดคลองอาจทำให้เกิดการผันน้ำจากแม่น้ำโขงไหลเข้าสู่แม่น้ำบาสักมากขึ้น จนทำให้ปริมาณน้ำที่ไหลสู่สามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขงลดลง
ทำให้พื้นที่เกษตรกรรมทางตอนใต้ของเวียดนาม โดยเฉพาะบริเวณ สามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขง ถือเป็นอู่ข้าวอู่น้ำที่สำคัญที่สุดของประเทศ และเป็นแหล่งผลิตอาหารหลัก เช่น ข้าว การประมง ที่มีศักยภาพสูงจะล่มสลายทันที
ทั้งนี้ หากเวียดนามสร้างถนนและสะพานเชื่อมเกาะฟูก๊วกสำเร็จ ก็จะปิดทางคลองฟูนันเตโช ทำให้กัมพูชาไม่สามารถเดินเรือขนส่งสินค้าเข้าออกประเทศได้อย่างอิสระตามที่หวังเอาไว้ และยังป้องกันผลกระทบที่จะเกิดขึ้นกับพื้นที่เกษตรอีกด้วย
แหล่งข่าวฝ่ายความมั่นคง ระบุว่า อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล ค.ศ.1982 หรือ UNCLOS หรือกฎหมายทางทะเลจะครอบคลุมการบังคับใช้กับรัฐภาคีที่ให้สัตยาบันไว้ ต้องเคารพ หลังจากที่ฝ่ายไทยยกเลิก MOU44 ทำให้กัมพูชาไปให้สัตยาบันกฎหมาย UNCLOS เพื่อรักษาสิทธิ เนื่องจากกฎหมายดังกล่าวหากไม่ไปให้สัตยาบัน เมื่อมีการพูดถึงกฎกติกาใดๆ แต่ถ้าประเทศนั้นไม่เคยให้สัตยาบัน ก็ไม่เชิญมาชี้แจง เนื่องจากไม่อยู่ในสมาชิก
เมื่อกัมพูชาไปให้สัตยาบัน กัมพูชาก็ต้องกลับไปใช้กฎหมายทางทะเล ถือเป็นเรื่องที่ดี เพราะกฎหมายทะเลในส่วนฝ่ายไทยเป็นการใช้สิทธิ์ และอ้างสิทธิ์ ทุกประเทศถือเป็นข้อกฎหมาย พร้อมยอมรับว่า กัมพูชาก็เอาหลักเกณฑ์นี้ไปใช้กับเวียดนามด้วยเช่นเดียวกัน" แหล่งข่าวฝ่ายความมั่นคง ระบุ
ดังนั้นประเด็นที่ต้องจับตาคือ การที่กัมพูชายอมเข้ามาเป็นสมาชิกของ UNCLOS บ่งชี้ว่า กัมพูชาอาจมีไพ่ลับในการต่อสู้ ทั้งกรณีของไทย และเวียดนาม หากตกลงกันไม่ได้ ก็มีแนวโน้มเดินไปสู่เกมของนานาชาติ โดยกระบวนการอนุญาโตตุลาการได้เช่นเดียวกัน