“ศูนย์กลางข้อมูลและคำปรึกษาสำหรับ SMEs” ที่จะให้ประโยชน์แก่ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง

 (ตามสถิติในปี 2568  SMEs  ครอบคลุมถึง  99.5% ของจำนวนธุรกิจทั้งประเทศ  และจ้างงาน  13.6  ล้านคน  แต่สามารถก่อผลผลิตได้เพียง  35% ของ GDP) 

และรัฐเองก็เข้าใจดีว่า  SMEs  เหล่านี้ประสบปัญหาในหลายรูปแบบ  จึงได้จัดตั้งองค์กรขึ้นมาเป็นจำนวนมาก  เช่น  สำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (สสว.)  บรรษัทประกันสินเชื่อเพื่ออุตสาหกรรมขนาดย่อม (บสย.)  ธนาคาร SMEs  สวทช.  depa NIA  ฯลฯ 

เพื่อให้ความช่วยเหลือและ / หรือ สนับสนุนแก่  SMEs  ในหลายแง่มุมเช่นกัน  แต่ผลลัพธ์สุดท้ายคือ  SMEs  ยังประสบความลำบากเป็นอันมากอย่างเรื้อรังมาหลายทศวรรษ 

ตามที่ยืนยันโดยผลการศึกษาของหลายหน่วยงาน เช่น สถาบันวิจัยเศรษฐกิจ ป๋วย อึ๊งภากรณ์ ที่ธนาคารแห่งประเทศไทย  และ TDRI 

การศึกษาเหล่านี้ชี้ให้เห็นว่าที่จริงแล้ว  SMEs  ยังมีศักยภาพในการผลิตเหลืออยู่พอควร  แต่ก็มีจุดอ่อนหลายประการ เช่น

(1) ขาดแคลนเงินทุนและไม่สามารถเข้าถึงแหล่งเงินกู้จากตลาดในระบบได้เพียงพอ  เพราะสถาบันการเงินต้องการลดความเสี่ยง 

(2) กระบวนการผลิตล้าสมัย  ขาดการพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ ๆ ให้ทันต่อเวลา 

(3) กลยุทธ์ทางการตลาดไม่ดีพอที่จะสามารถเข้าถึงและดึงดูดใจลูกค้าได้ตามที่ต้องการ

ปัญหาที่ก่ออุปสรรคแก่  SMEs  มากเป็นพิเศษคือ ในแทบทุกขั้นตอนของวงจรการดำเนินธุรกิจ  ผู้ประกอบการจะต้องจัดทำเอกสารเสนอข้อมูลหลายต่อหลายครั้งแก่ทั้งหน่วยงานของรัฐเพื่อจดทะเบียน / ขอสิทธิประโยชน์  และสถาบันการเงินเอกชนเพื่อเข้าถึงเงินทุน 

การเสนอข้อมูลและคำขอเหล่านี้ ไม่ยืนยันว่าจะได้ผลสำเร็จ  แต่กลับยืนยันได้ว่าเสียทั้งเวลาและกำลังใจของผู้ที่ต้องการจะประกอบกิจการ  SMEs 

กล่าวโดยสรุป  คือ  กฎเกณฑ์ที่ควบคุม  SMEs  นั้นมีกระจายอยู่หลายหน่วยงานตามความหลากหลายประเภทของ  SMEs  และยังไม่มีการเชื่อมโยงกฎเกณฑ์และข้อมูลเหล่านี้เข้าด้วยกัน (fragmented) 

จึงก่อภาระและความสับสนแก่  SMEs  ว่าทำอย่างไรจึงจะประกอบการธุรกิจของตนได้อย่างถูกขั้นตอน

ในแง่ที่กล่าวข้างต้น  เริ่มมีข่าวดีมาจาก  สสว.  แล้วว่า กำลังพยายามเชื่อมโยงข้อมูลข้ามหน่วยงานของรัฐโดยใช้  SME One ID  เป็นรหัสกลาง  ซึ่งจะช่วยแสดงข้อมูลพื้นฐาน  สถานะ  สิทธิ  และประวัติการรับบริการเมื่อผู้ประกอบการยินยอม 

อย่างไรก็ตาม  ระบบ  SME One ID  ก็ยังไม่ครอบคลุมถึงวิวัฒนาการหรือประสบการณ์ของแต่ละ  SME  ตั้งแต่ในอดีตจนถึงปัจจุบัน  ว่าประสบความสำเร็จหรือปัญหามากน้อยเพียงไร   

นอกจากนั้น  สสว.  ยังไม่มีแผนการที่จะเปิดเผยข้อมูลส่วนกลางนี้ให้แก่หน่วยงานอื่น ๆ นอกจากองค์กรของรัฐ

หากเราวิเคราะห์ลึกลงไปถึงรากฐานของปัญหาต่าง ๆ ที่  SMEs  ประสบ  การใช้ระบบ  SME One ID  จะเป็นจุดเริ่มต้นในทิศทางที่ถูกต้อง  แต่ถ้ารัฐต้องการที่จะปรับปรุงระบบให้สามารถช่วยเหลือ  SMEs  ได้อย่างรวดเร็วและตรงจุดหรือมีประสิทธิภาพมากขึ้น 

รัฐควรขยายบทบาทของระบบ  SME One ID ให้เป็น “ศูนย์กลางข้อมูลและคำปรึกษาสำหรับ  SMEs” (หรือ ศ.ข.ป.)  เพื่อทำหน้าที่รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับประเด็นต่าง ๆ ต่อไปนี้ 

 (1)  ติดตามกำกับดูแลความคืบหน้าของกิจการ  SME  แต่ละราย  

 (2)  ติดตามสภาวะของตลาดและเศรษฐกิจในแต่ละท้องถิ่นย่อยรวมถึงในต่างประเทศ 

ข้อ (1)  และ ข้อ (2)  นี้  หลายหน่วยงานรัฐกระทำอยู่แล้ว  ศ.ข.ป. จึงทำหน้าที่เพียงรวบรวม หรือเชื่อมโยงข้อมูลเหล่านั้นเข้าด้วยกัน  

(3)  ถามข้อคิดเห็นของแต่ละ  SME  ว่ายินดีที่จะเข้าควบรวมกิจการหรือประสานงานกับ  SMEs  หรือ  Start-Ups  หรือ  ธุรกิจขนาดกลางใหญ่รายอื่น ๆ หรือไม่และมากน้อยเพียงไร  เพื่อให้ได้มาซึ่งผลประโยชน์ร่วมกัน  

(4) สอบถาม  SMEs  ว่า  ยินดีที่จะปรับปรุงหรือเปลี่ยนแปลงขบวนการผลิตของตนและย้ายสถานที่ประกอบการหรือไม่  เพื่อให้เข้าถึงตลาดที่มีขนาดและเสถียรภาพที่ดีขึ้น  

(5)  อนุญาตให้  MSMEs,  SMEs,  Start-Ups  และธุรกิจขนาดกลาง / ใหญ่  รวมไปถึงธุรกิจเอกชนอื่น ๆ เข้าถึงข้อมูลที่  ศ.ข.ป. รวบรวม   

(6)  ให้คำปรึกษาแก่ธุรกิจเหล่านี้แบบ  Tailor-Made  โดยที่ไม่มีข้อผูกพันแก่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเลยว่าจะปฏิบัติตามคำแนะนำหรือไม่  และคำแนะนำนั้นก็อาจไม่ถูกต้องได้  เพราะภาวะเศรษฐกิจโลกในยุคปัจจุบันอาจเปลี่ยนแปลงได้อย่างฉับพลัน  หรือไม่ตรงตามที่คาดการณ์ได้

สาเหตุที่บทความนี้เสนอแนะให้จัดตั้ง  ศ.ข.ป.  เพราะข้อมูลและข้อคิดเห็นจาก  ศ.ข.ป.  จะช่วยให้  SMEs  มีวิสัยทัศน์ที่กว้างไกลมากขึ้น (broad-minded)  เริ่มเห็นช่องทางใหม่ ๆ ในการประกอบกิจการ  

เช่น การควบรวมกิจการหรือประสานงานกัน  ซึ่งอาจจะก่อประโยชน์ทั้งสิ้นเท่าเทียม หรือมากกว่าการกู้ยืมเงินทุนจากสถาบันการเงิน  เพราะการร่วมมือกันดังกล่าวจะเปิดโอกาสให้มีการฝึกทักษะและเทคนิคใหม่ ๆ ที่  SMEs  ไม่เคยมีหรือรู้มาก่อน 

นอกเหนือจากผลดีที่  SMEs  จะได้รับจากการเข้าถึงข้อมูลของ  ศ.ข.ป.  แล้ว  SMEs ยังสามารถเข้ารับคำปรึกษาโดยตรงจาก  ศ.ข.ป.  ด้วย  คำปรึกษานี้ถือเป็นการสนับสนุน  SMEs  แบบ  Tailor-Made  ตามระดับความพร้อมของแต่ละบริษัทซึ่งมักไม่เท่าเทียมกัน 

คำปรึกษาจาก  ศ.ข.ป. เป็นประโยชน์แก่  SMEs  อย่างแน่นอน  เพราะ  ศ.ข.ป.  สามารถมองตลาดได้จากมุมมองที่กว้างไกลกว่ามุมมองของ  SMEอแต่ละราย

เมื่อพิจารณาเปรียบเทียบกลยุทธ์ของประเทศอื่น ๆ ในทวีปเอเชียที่ประสบความสำเร็จในการสนับสนุน  SMEs  แล้ว เช่น ญี่ปุ่น  เกาหลีใต้  และไต้หวัน  ปรากฏว่า  ประเทศเหล่านี้ก็ใช้แนวทางคล้ายคลึงกับ  ศ.ข.ป. ที่กล่าวข้างต้น 

ในที่นี้จึงขอสรุปประเด็นที่แต่ละประเทศให้ความสำคัญเป็นพิเศษดังต่อไปนี้

ญี่ปุ่น  มี SME Agency  ทำหน้าที่คล้ายศูนย์บัญชาการนโยบาย  SMEs  ที่รวมทั้งการเงิน  ภาษี  การปรับโครงสร้าง  และการส่งเสริมดิจิทัลเข้าด้วยกัน  โดยรัฐสนับสนุนการควบรวมกิจการ หรือการจับมือกันเป็นกลุ่มเพื่อเพิ่มขนาดและศักยภาพในการแข่งขัน 

รัฐบาลญี่ปุ่นยังให้ความสำคัญกับการเชื่อม  SMEs  เข้ากับตลาดและลูกค้ารายใหม่ทั้งในประเทศและต่างประเทศ  ผ่านการจับคู่ธุรกิจ  การเข้าร่วมงานแสดงสินค้า  และการให้ข้อมูลตลาด 

อีกช่องทางหนึ่งที่ทำให้  SMEs  ญี่ปุ่นสามารถเข้าใกล้บริษัทขนาดใหญ่ในแง่ของมูลค่าเพิ่ม คือ การสนับสนุนด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรมอย่างเป็นระบบ 

หนึ่งในกลไกสำคัญคือ  SBIR Scheme (Small Business Innovation Research)  ซึ่งเป็นระบบบูรณาการระดับชาติที่สนับสนุน  Start-Ups  และ  SMEs  ให้ทำ  R&D  โดยมีเป้าหมายให้ผลงานวิจัยถูกแปรสภาพไปเป็นธุรกิจที่มีการเติบโตจริง 

นอกจากนั้น  หลังจากปี  2000  รัฐบาลญี่ปุ่นได้ปรับนโยบายมาเน้นการให้ “คำปรึกษา”  ในเชิงรุกและให้บริการสนับสนุนแบบ “ครบวงจร” มากขึ้นแทนที่จะเป็นเพียงเงินอุดหนุนหรือภาษี

เกาหลีใต้  ตั้งแต่ปี  2018  รัฐบาลเกาหลีใต้เริ่มให้การสนับสนุนโดยรัฐเข้าร่วมลงทุนด้วย  หากบริษัทขนาดใหญ่และ  SMEs  ร่วมกันลงทุนสร้าง  Smart  Factory  เพราะเห็นถึงประโยชน์แก่ทั้งบริษัทขนาดใหญ่และ  SMEs

  นอกจากนั้น  ยุทธศาสตร์  MIDAS  2027  ต้องการสร้าง “ระบบมาตรฐานข้อมูลการผลิต”  ระดับชาติเพื่อให้การแลกเปลี่ยนข้อมูลเป็นไปอย่างราบรื่นและยังเน้นการสนับสนุนแบบ  “Tailor-Made”  เพราะยังมีช่องว่างทางผลิตภาพระหว่าง  SMEs  และบริษัทขนาดใหญ่

ไต้หวัน  ตามนโยบายล่าสุดของไต้หวัน  รัฐให้ความสำคัญเป็นอันมากแก่  Micro-SMEs  โดยดำเนินมาตรการต่อไปนี้ 

(1)  จับคู่  MSMEs  กับ  Start-Ups  โดยเฉพาะในด้านเทคโนโลยี  AI  และดิจิทัล  เพราะช่วยให้ธุรกิจรายเล็กสามารถแก้ปัญหาโดยใช้วิธีหรือเครื่องมือที่เหมาะสมได้ 

(2)  ช่วย  MSMEs  ขยายสู่ตลาดต่างประเทศผ่านแพลตฟอร์มบริการแบบเบ็ดเสร็จ (one-stop service) 

(3)  เสริมความช่วยเหลือทางการเงินด้วยการให้คำปรึกษาและการฝึกอบรมบุคลากร

จากการเปรียบเทียบประสบการณ์ของต่างประเทศในการส่งเสริม  MSMEs  SMEs,  และ Start-Ups  (MSS)  ที่กล่าวข้างต้น  จะเห็นได้ว่า มาตรการเหล่านี้คล้ายคลึงกับ  ศ.ข.ป.  ที่เสนอข้างต้น  แต่จะประสบความสำเร็จหรือไม่ก็ขึ้นอยู่กับตัว  MSS  อย่างแน่นอน 

MSS  ต้องมีคุณสมบัติ  3  ประการต่อไปนี้ด้วย  จึงจะได้รับผลดีจากมาตรการสนับสนุนผ่าน  ศ.ข.ป.  

(1)  วางแผนและดำเนินธุรกิจของตนอย่างยืดหยุ่น (flexible)  และปรับตัวให้เข้ากับสถานการณ์ใหม่ ๆ ได้อย่างรวดเร็วและมีประสิทธิภาพ  

(2) ยอมรับว่าช่องทางหนึ่งที่ช่วยในการปรับตัวคือ  การสร้างเครือข่าย (network)  เพราะเครือข่ายจะช่วยเพิ่มภูมิคุ้มกันให้แก่  MSS  

(3)  มองความสัมพันธ์กับต่างประเทศอย่างกว้างพอคือ  ไม่จำกัดอยู่แค่การนำเข้า / ส่งออกตามฤดูกาล แต่ควรพิจารณาให้ความสำคัญแก่การเป็น  permanent partners ด้วย  เพื่อจะได้เรียนรู้ของใหม่ ๆ รวมถึงทักษะและเทคโนโลยีที่ทันสมัย

เราจะเข้าใจกลไกของ  ศ.ข.ป.  ที่เสนอข้างต้นได้ชัดเจนขึ้นเมื่อดูตัวอย่างเปรียบเทียบ (analog)  กับการบริหารสภาวะการจราจรโดยรถยนต์ภายในกรุงเทพมหานคร 

เมื่อนาย  ก. ต้องการขับรถจากเขตพระโขนงไปสู่สี่แยกราชประสงค์  เขามีทางเลือกใหญ่ ๆ อยู่  3  ทางอันได้แก่  ถนนเพชรบุรีตัดใหม่  ถนนสุขุมวิท  และถนนพระราม 4 

แต่ถ้าเขาโทรศัพท์ไปปรึกษาศูนย์ให้ข้อมูลด้านการจราจรที่หมายเลข  1197  เพียง  1-2 นาที  ก็จะทราบคำแนะนำได้ทันทีว่าทางไหนไวที่สุด หรือรถติดน้อยที่สุด  เพราะ  1197  เป็นศูนย์คอมพิวเตอร์ที่สามารถมองภาพการจราจรได้ทุกมุมทั้ง  กทม.  อยู่ตลอดเวลา 

และเมื่อนาย  ก. ปฏิบัติตามที่  1197  แนะนำ  นอกจากเขาจะสามารถหลีกเลี่ยงปัญหารถติดแล้ว  ตัวเขาเองก็จะไม่ไปทำให้ถนนที่มีรถติดอยู่แล้วมีสภาพการกระจุกตัวมากขึ้นไปอีก  กล่าวอีกนัยหนึ่งคือ  1197  ก่อผลดีแก่ทั้งสองฝ่าย 

ศ.ข.ป.  ก็อยู่ในฐานะคล้าย  1197 ในแง่ที่ว่าก่อผลประโยชน์แก่ทุกฝ่าย คือส่วนรวมของประเทศ