ฟื้นฟูเมืองให้น่าอยู่ มีที่อยู่อาศัยเพียงพอและสภาพแวดล้อมที่ดีสำหรับทุกคน

ขณะที่ผู้คนใช้ชีวิตในเมืองมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ แต่ก็ยังมีผู้คนอีกมากมายขาดแคลนที่อยู่อาศัยที่เหมาะสมและไม่สามารถเข้าถึงบริการขั้นพื้นฐานได้

เพื่อเน้นย้ำถึงความท้าทายจากการขยายตัวของเมืองอย่างรวดเร็ว พร้อมกระตุ้นให้ประชาคมโลกมีส่วนร่วมผลักดันวาระเมืองใหม่ (New Urban Agenda) เพื่อบรรลุเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ข้อที่ 11

ซึ่งนับตั้งแต่เริ่มจัดงานครั้งแรกในปี 2557 ได้มีการหมุนเวียนจัดงานระดับโลกไปตามเมืองต่างๆ เพื่อสร้างความร่วมมือในการรับมือกับปัญหาและสร้างเมืองที่เท่าเทียม

คุณสุทัสสา วงศ์ราช ผู้จัดการโครงการ สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย ได้เรียบเรียงข้อมูลเกี่ยวกับการฟื้นฟูเมืองว่า

“ภาพเมืองต่างๆ ที่เกิดขึ้นในปัจจุบันเป็นภาพสะท้อนวิถีชีวิตความเป็นอยู่แห่งอนาคต เนื่องจากประชากรโลกกว่าร้อยละ 55 อาศัยอยู่ในเขตเมือง และคาดการณ์ว่าจะพุ่งสูงถึงร้อยละ 70 ภายในปี 2593 (ตามข้อมูลจาก World Cities Report 2022, UN-Habitat)

แต่ขณะเดียวกันการเติบโตที่เกิดขึ้นของเมืองอาจจะต้องเผชิญกับแรงกดดันจากหลายมิติในเมื่อหลายพื้นที่ยังไม่พร้อมรองรับการขยายตัวอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้เกิดการขยายวงกว้างของชุมชนแออัดและที่อยู่อาศัยนอกระบบ

ตลอดจนปัญหาความท้าทายเรื่องราคาที่อยู่อาศัยที่พุ่งสูง ย่านที่พักอาศัยไม่ปลอดภัย โครงสร้างพื้นฐานเสื่อมโทรม การใช้ประโยชน์จากที่ดินไม่เต็มศักยภาพ รวมถึงความเสี่ยงด้านสภาพภูมิอากาศและความเหลื่อมล้ำทางสังคม

ข้อมูลจากเอกสารแนวคิดวันเมืองโลกในปีนี้ (2569) ระบุชัดเจนว่า ปัจจุบันยังมีผู้คนมากถึง 3.4 พันล้านคนที่ยังคงขาดแคลนที่อยู่อาศัยที่เหมาะสม ขาดความมั่นคงในกรรมสิทธิ์ และไม่สามารถเข้าถึงบริการขั้นพื้นฐานหรือสภาพความเป็นอยู่ที่ดีในราคาที่สามารถจ่ายได้

ดังนั้น การฟื้นฟูเมือง จึงถือเป็นโอกาสสำคัญในการบูรณาการความร่วมมือเพื่อปรับปรุงพื้นที่เมืองที่มีอยู่เดิม ควบคู่ไปกับการขยายโอกาสในการเข้าถึงที่อยู่อาศัยที่เหมาะสมและปลอดภัยสำหรับทุกคน ภายใต้หลักการสำคัญของการพัฒนาที่ยั่งยืนนั่นคือการไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง

สำหรับการเฉลิมฉลอง “วันเมืองโลก” (World Cities Day) ในวันที่ 31 ตุลาคม พ.ศ. 2569 จัดขึ้นที่เมืองฝูโจว ประเทศจีน ภายใต้หัวข้อ “การฟื้นฟูเมือง: ที่อยู่อาศัยที่เพียงพอสำหรับทุกคน”

ที่มุ่งเน้นการฟื้นฟูเมืองเพื่อจัดหาที่อยู่อาศัยที่เพียงพอในราคาที่จับต้องได้ ควบคู่ไปกับมาตรการป้องกันการย้ายถิ่น ผ่านการทำงานแบบบูรณาการที่เชื่อมโยงที่พักอาศัยเข้ากับการปรับปรุงพื้นที่สาธารณะ โครงสร้างพื้นฐาน และระบบการเดินทางแบบไร้รอยต่อ เพื่อสร้างชุมชนที่เข้มแข็งและพร้อมรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

หัวใจสำคัญของการฟื้นฟูเมืองในยุคนี้คือ การให้ความสำคัญกับกระบวนการแบบมีส่วนร่วมที่ขับเคลื่อนและนำโดยชุมชน เพื่อให้เราทุกคนได้ร่วมกันสร้างสรรค์สภาพแวดล้อม ที่เอื้อต่อการมีชีวิตที่ดีและยั่งยืนอย่างแท้จริง

สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย (TEI) ในฐานะองค์กรพัฒนาเอกชนที่ขับเคลื่อนงานด้านสิ่งแวดล้อมมาอย่างต่อเนื่อง ให้ความสำคัญกับการพัฒนาเมืองและชุมชนควบคู่ไปกับการบริหารจัดการและใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

ดังนั้น จึงมองว่า การพัฒนาเมืองควรให้ความสำคัญกับนโยบายและมาตรการที่ครอบคลุม ยืดหยุ่น และยั่งยืน ซึ่ง TEI ได้ให้ความสำคัญกับการส่งเสริมสภาพแวดล้อมที่ดี การเพิ่มพื้นที่สีเขียวที่เพียงพอสำหรับทุกคน การสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชน

ตลอดจนการลดความเสี่ยงและเตรียมความพร้อมรับมือกับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและภัยพิบัติ การมีส่วนร่วมในการกำหนดกลยุทธ์การพัฒนาท้องถิ่นและในระดับประเทศ

รวมทั้งส่งเสริมให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการพัฒนาเศรษฐกิจท้องถิ่น และสร้างความเจริญร่วมกันได้โดยไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม