ยารักษาโรคเบาหวานอาจช่วยรักษาโรคข้อเสื่อม

ต่อมาหลังจากที่ใช้ยานี้เป็นเวลา 8 ปี ก็พบว่ายามีผลข้างเคียงที่เป็นประโยชน์อย่างมากคือ ช่วยลดน้ำหนักตัวลงได้อย่างมีนัยสำคัญ นอกจากนั้น ยังพบว่าเป็นยาที่ทำให้ลดความเสี่ยงของการเป็นโรคหัวใจ และการเป็นโรคไขมันพอกตับได้อีกด้วย 

เจ้าของยานี้คือบริษัท Novo Nordisk จึงได้ผลิตยาดังกล่าวออกมาโดยใช้อีกแบรนด์เนมหนึ่งเพื่อใช้ลดความอ้วนโดยเฉพาะ และต่อมาก็ได้รับการอนุมัติโดยสำนักงานอาหารและยาของสหรัฐและประเทศอื่นๆ ให้นำออกมาจำหน่ายเป็นยาลดความอ้วน

และมีอีกบริษัทหนึ่งคือ Eli Lilly ที่ได้ผลิตยาคล้ายคลึงกันออกมาแข่งขัน ผลักดันให้ยาประเภท GLP-1 agonist โดยรวมมียอดขายสูงถึง 1 ล้านล้านบาททั่วโลก

แต่ผมคิดว่า เป็นเรื่องที่น่าตื่นเต้นอีกเรื่องหนึ่งเกี่ยวกับยาประเภทนี้คือ ผลงานวิจัยของสถาบันวิจัยของจีนที่เซินเจิ้นพบว่า ยา semaglutide นี้มีคุณสมบัติพิเศษที่ทำให้บรรเทาอาการโรคข้อเสื่อมทั้งในเชิงของการปกป้อง (protective) ไม่ให้ข้อเสื่อมลงไปอีก และในเชิงของการช่วยสร้างกระดูกอ่อน (regenerate joint cartilage) 

กระทั่งทุกวันนี้ยังไม่มียาประเภทใดเลยที่สามารถรักษาโรคข้อเสื่อมได้ หมายความว่า ณ วันนี้ เมื่อเป็นโรคข้อเสื่อม คนป่วยก็มีทางเลือกอยู่ 2 ทาง คือ การบรรเทาอาการของโรค (ไม่ใช่การรักษาโรค) และการผ่าตัดเปลี่ยนหัวเข่า และสำหรับโรคข้อเสื่อมนี้ มีผู้ป่วยรอรักษาอยู่ประมาณ 500 ล้านคนทั่วโลก

งานวิจัยที่ว่านี้ ตีพิมพ์ในวารสาร Cell Metabolism เมื่อวันที่ 9 กุมภาพันธ์ 2569 โดยนักวิจัยจาก Shenzhen Institute of Advanced Technology ของจีน ที่นำ semaglutide มาทดลองกับทั้งหนูทดลองและกับมนุษย์

ในกรณีของหนูทดลองนั้นได้แบ่งหนูทดลองที่เป็นโรคข้อเสื่อมออกเป็น 2 กลุ่ม คือกลุ่มหนึ่งที่ใช้ semaglutide และอีกกลุ่มหนึ่งที่ถูกจำกัดอาหารให้น้ำหนักตัวลดลง เท่ากับหนูที่ใช้ยา semaglutide

และพบว่าหนูที่ได้ใช้ยา semaglutide อาการข้อเสื่อมลดลงและอาการปวดข้อก็ลดลงด้วย (mice receiving semaglutide experienced cartilage protection, reduced generation and lower pain sensitivity)

เดิมทีนั้นแพทย์เชื่อว่า semaglutide ทำให้อาการปวดข้อลดลงเพราะผลจากการที่น้ำหนักตัวลดลง แต่งานวิจัยดังกล่าวพิสูจน์ให้เห็นว่า การช่วยปกป้องและช่วยรักษาข้อกระดูกนั้น เป็นผลโดยตรงที่เกิดขึ้นจากยา semaglutide ไม่ใช่เพราะผลทางอ้อมที่เกิดจากการลดน้ำหนักตัว

อะไรใน semaglutide ทำให้เกิดผลที่เป็นประโยชน์กับข้อกระดูก? นักวิจัยพบว่า semaglutide เข้าไปปรับโปรแกรม (reprogram) การทำงานของเซลล์กระดูกอ่อนใหม่ ทำให้กระบวนการผลิตพลังงานมีประสิทธิภาพมากขึ้น

เปลี่ยนจากกระบวนการผลิตพลังงานที่เรียกว่า glycosis มาเป็นกระบวนการผลิตพลังงานที่มีประสิทธิภาพสูงขึ้นอย่างมากที่เรียกว่า oxidative phosphorylation ผลที่ตามมาคือ เซลล์กระดูกอ่อนมีชีวิตที่ยืนยาวนานขึ้นสามารถสร้างกระดูกอ่อนเพิ่มขึ้น และทนต่ออาการอักเสบได้ดียิ่งขึ้น

นักวิจัยนำเอา semaglutide ไปทดลองกับคน 20 คน อายุระหว่าง 50 ถึง 70 ปีที่มีปัญหาข้อเสื่อม โดยแบ่งออกเป็นกลุ่มที่ได้รับยา semaglutide พร้อมกับ hyaluronic acid (น้ำเลี้ยงข้อเทียม) เพื่อลดอาการข้ออักเสบ และอีกกลุ่มหนึ่งได้รับ hyaluronic acid เพียงอย่างเดียว เป็นเวลา 6 เดือน 

ผลปรากฏว่า กลุ่มที่ได้รับยา semaglutide นั้น การทำงานของข้อเข่าดีขึ้นอย่างมาก และการตรวจข้อเข่าด้วย MRI พบว่ากระดูกอ่อนมีความหนามากขึ้น และมีการเติบโตของกระดูกอ่อน (thicker cartilage and signs of recent cartilage growth in the inner joint areas)

นักวิจัยพบว่า กลุ่มที่ใช้ยา semaglutide และ hyaluronic acid มีกระดูกอ่อนที่หนาขึ้นอีก 17% เมื่อเทียบกับกลุ่มที่ hyaluronic acid เพียงอย่างเดียวซึ่งกระดูกอ่อนเพิ่มขึ้นเพียง1%

ยา semaglutide ปัจจุบันยังมีราคาสูง (นับหมื่นบาทต่อเดือน) แต่ข่าวดีคือ ยาดังกล่าวกำลังจะหมดสิทธิบัตรภายในปี 2573 และที่สำคัญคือ กำลังจะหมดสิทธิบัตรลงในประเทศอินเดีย แคนาดา จีน บราซิล และตุรกีในปีนี้ ประเทศดังกล่าวมีประชากรคิดเป็นสัดส่วนประมาณ 40% ของประชากรทั้งโลก 

ดังนั้น เราจึงจะคาดหวังได้ว่า ในอนาคตอันใกล้นี้ ราคายา semaglutide จะลดลงได้อย่างมาก เพราะประเทศ เช่น อินเดียและจีนจะผลิตยา semaglutide ออกมาเป็นยาสามัญมาสู่ตลาดโลกในราคาถูกได้ในเร็ววันนี้

มาถึงตรงนี้ ผมจะต้องขอย้ำว่า การทดลองที่มีคนไข้เพียง 20 คนนั้น ยังไม่เพียงพอที่จะพิสูจน์ให้เห็นเป็นประจักษ์ได้ว่ายา semaglutide จะช่วยรักษาโรคข้อเสื่อมได้จริง กล่าวคือ จะต้องมีการทำทดลองขนาดใหญ่ และ ทดลองการใช้ยาในช่วงเวลาที่ยาวนานกว่า 6 เดือน จึงจะสามารถมั่นใจได้ว่ายา semaglutide มีศักยภาพในการรักษาช่วยรักษาโรคข้อเสื่อมได้จริง 

นอกจากนั้นยา semaglutide ยังมีผลกระทบข้างเคียงที่ต้องพึงระวังมากมาย เช่น กระทบกับระบบย่อยอาหารและการสูญเสียมวลกระดูกและกล้ามเนื้อพร้อมไปกับการลดไขมัน (หากไม่ออกกำลังกายเพียงพอ) เรื่องนี้เป็นเรื่องใหญ่สำหรับผู้สูงอายุที่มักจะมีปัญหาการสูญเสียมวลกระดูกและกล้ามเนื้อเป็นเกณฑ์อยู่ก่อนแล้วครับ