กลั่นกรองและปราบบริษัทประกอบธุรกิจสีเทา

การตรวจสอบบัญชี เครื่องหมายการค้าและสิทธิบัตร การประกันภัย ชั่งตวงวัด การค้าน้ำมันเชื้อเพลิง การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว

ปี 2545 มีการปฏิรูประบบราชการ เปลี่ยนชื่อ กรมทะเบียนการค้า เป็น “กรมพัฒนาธุรกิจการค้า” มีการปรับเปลี่ยนภารกิจเดิมคือ การค้าน้ำมันเชื้อเพลิงย้ายโอนไปขึ้นกับกระทรวงพลังงานรวมกับหน่วยงานควบคุมน้ำมันเชื้อเพลิงจัดตั้งเป็น “กรมธุรกิจพลังงาน”

การควบคุมดูแลชั่งตวงวัดโอนไปเป็นภารกิจของกรมการค้าภายใน รับโอนการจดทะเบียนจัดตั้ง สมาคมการค้า หอการค้าและการส่งเสริมพัฒนาธุรกิจมาจากกรมการค้าภายใน 

ภารกิจใหม่คือ การส่งเสริมพัฒนาพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ และเมื่อ พ.ร.บ.หลักประกันทางธุรกิจ พ.ศ.2558 มีผลใช้บังคับ กรมพัฒนาธุรกิจการค้าก็มีหน้าที่รับผิดชอบจดทะเบียนหลักประกันทางธุรกิจด้วย หลังจากปรับเปลี่ยนเป็นกรมพัฒนาธุรกิจการค้า มีการพัฒนากระบวนการปฏิบัติงานบริการประชาชนโดยใช้เทคโนโลยีไอที ระบบคอมพิวเตอร์มากขึ้น ที่สำคัญ เช่น

การจดทะเบียนนิติบุคคล

ให้มีการจองชื่อนิติบุคคลทางระบบออนไลน์ เมื่อระบบคอมพิวเตอร์ของกรมมีเครือข่ายเชื่อมโยงกับหน่วยงานของกรมที่ตั้งอยู่นอกกรมได้ ก็ให้บริการจดทะเบียนนิติบุคคลทางออนไลน์ข้ามเขต เริ่มแรกให้บริการจดทะเบียนข้ามเขตได้ เฉพาะในเขตกรุงเทพมหานคร และพัฒนาต่อมาให้บริการจดทะเบียนข้ามเขตจังหวัดได้

และต่อมาพัฒนาให้บริการจดทะเบียนนิติบุคคล ทั้งบริษัทจำกัดและบริษัทมหาชนจำกัด ทางออนไลน์อย่างสมบูรณ์

การบริการข้อมูลธุรกิจ

- การขอหนังสือรับรองการจดทะเบียนนิติบุคคลทางระบบออนไลน์ รวมทั้งการคัดสำเนาหนังสือรับรอง

- การส่งงบการเงิน เดิมทีเมื่อถึงช่วงเวลา (ปลายเดือนเมษายน ของทุกปี)ที่ผู้ประกอบธุรกิจที่มีหน้าที่ต้องส่งงบการเงิน จะมีผู้แทนของนิติบุคคลมาเข้าคิวรอการส่งงบการเงินเป็นแถวยาวเหยียด โดยเฉพาะวันสุดท้าย เจ้าหน้าที่ต้องให้บริการจนถึงเที่ยงคืน

ก็มีการพัฒนาจัดทำระบบส่งงบการเงินทางอิเล็กทรอนิกส์ ผู้ประกอบการไม่ต้องเดินทางมายื่นงบการเงินเอกสารกระดาษที่กรม เป็นการอำนวยความสะดวกรวดเร็วอย่างดี

ด้านการพัฒนาธุรกิจการค้า  

การพัฒนาธุรกิจการค้ารวมทั้งพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ กรมพัฒนาธุรกิจการค้าปรับเปลี่ยนวิธีการฝึกอบรมที่ผู้เข้ารับการฝึกอบรมต้องเดินทางไปรับฟังการบรรยาย ณ สถานที่จัดฝึกอบรม โดยเพิ่มช่องทางที่สามารถเรียนรู้รับการฝึกอบรมทางออนไลน์ได้

การให้บริการทางออนไลน์เกือบครบทุกภารกิจ

ณ บัดนี้ เริ่มต้นปี 2569 เป็นปีที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้ามีอายุย่างเข้า 103 ปี ได้ปรับปรุงพัฒนาการให้บริการตามภาระงานในอำนาจหน้าที่รับผิดชอบแก่ประชาชนอย่างก้าวกระโดด โดยให้บริการทางออนไลน์เกือบครบทุกภาระหน้าที่แล้ว และคงยกเลิกการให้บริการโดยคำขอคำร้องที่เป็นกระดาษในไม่ช้า

การจดทะเบียนจัดตั้งนิติบุคคลสะดวกรวดเร็วเปิดช่องให้มิจฉาชีพหรือไม่

อย่างไรก็ตามก็มีความเห็นอีกแง่มุมหนึ่งของส่วนราชการ ที่มีหน้าที่ป้องกันปราบปรามนิติบุคคลที่ประกอบธุรกิจที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย ที่เรียกกันว่า “ธุรกิจสีเทา” เห็นว่าการให้บริการการจดทะเบียนจัดตั้งบริษัทอย่างสะดวกรวดเร็ว ทำให้มีผู้ไม่สุจริตใช้เงินทุนที่มีปัญหาในการได้มาที่เรียกกันว่าทุนเทา

จัดตั้งบริษัทโดยหลีกเลี่ยงกฎหมายให้คนไทยมีชื่อเป็นผู้ถือหุ้นแทน เพื่อปิดบังชื่อเจ้าของทุน หรือเพื่อหลีกเลี่ยงกฎหมาย โดยบริษัทดังกล่าวจะประกอบกิจการที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายเป็นส่วนใหญ่

ประเด็นนี้ กรมพัฒนาธุรกิจการค้าจะไม่ละเลยเรื่องการอำนวยความสะดวกรวดเร็วในการจัดตั้งบริษัท เพราะเห็นความสำคัญของการจัดตั้งบริษัทที่สะดวกรวดเร็ว จะเป็นประโยชน์แก่การประกอบธุรกิจของประชาชน และเป็นประโยชน์ต่อเศรษฐกิจการค้าของประเทศโดยรวม

แต่ก็จะไม่ละเลยกวดขันกลั่นกรองกระบวนการจัดตั้งบริษัท และการปราบปรามบริษัทที่จัดตั้งขึ้นประกอบธุรกิจสีเทา โดยจะร่วมมือประสานกับสำนักงานตำรวจแห่งชาติ ส่วนราชการที่มีอำนาจตรวจสอบเส้นทางการเงินของผู้ประกอบธุรกิจ เพื่อกลั่นกรองกรณีที่คนต่างด้าวให้คนไทยถือหุ้นแทน 

รวมทั้งจะร่วมมือกับหน่วยงานอื่นปราบปรามการกระทำที่เป็นการหลีกเลี่ยงกฎหมายในการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว หรือเพื่อให้คนต่างด้าวถือครองที่ดินที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย หรือตั้งบริษัทขึ้นบังหน้าเพียงเพื่อเปิดบัญชีธนาคารเป็นบัญชีม้า เพื่อหลอกลวงประชาชน

โดยเน้นการตรวจสอบเชิงรุกกรณี การจัดตั้งบริษัทที่มีพฤติการณ์ผิดปกติ เช่น คนคนเดียวจดทะเบียนจัดตั้งบริษัทหลายหรือที่ตั้งสำนักงานซ้ำกันหลายบริษัท

ความเห็น

ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ลักษณะหุ้นส่วนบริษัท มาตรา1237 บัญญัติว่า “นอกจากนี้ศาลอาจสั่งให้เลิกบริษัทด้วยเหตุต่อไปนี้ คือ (1) ถ้าทำผิดในการยื่นรายงานประชุมตั้งบริษัท หรือทำผิดในการประชุมตั้งบริษัท (2) ถ้าบริษัทไม่เริ่มทำการภายในหนึ่งปีนับแต่วันจดทะเบียนหรือหยุดทำการถึงปีหนึ่งเต็ม...”

ในกรณีที่มีการจัดตั้งบริษัทขึ้นบังหน้า เพื่อเปิดบัญชีธนาคารเป็นบัญชีม้าเพื่อหลอกลวงประชาชน นอกเหนือจากการปราบปรามหากเป็นการกระทำผิดตามกฎหมายการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวหรือกฎหมายอื่นแล้ว กรมพัฒนาธุรกิจการค้าน่าจะอาศัยบทบัญญัติของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรานี้ ตาม (1) หรือ (2) หรือทั้งสองวงเล็บ

ยื่นคำร้องขอต่อศาลที่มีเขตอำนาจให้ยกเลิกบริษัทที่ตั้งขึ้นเพียงเพื่อเปิดบัญชีม้า หรือถือครองที่ดินแทนคนต่างด้าวเสียได้อีกทางหนึ่ง