นโยบาย ‘คนรุ่นใหม่ปลอดยาสูบ’: กรณีศึกษาจากฟินแลนด์

และผู้สูบบุหรี่เกือบทุกคนเริ่มสูบบุหรี่ก่อนอายุ 26 ปี เมื่อเริ่มเสพติดยาสูบแล้ว เป็นการยากที่เลิกสูบบุหรี่ ดังนั้น การหลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่เมื่ออายุยังน้อยเป็นกุญแจสำคัญที่จะป้องกันไม่ให้อัตราการสูบบุหรี่ของประชากรแพร่กระจายออกไป

‘คนรุ่นใหม่ปราศจากยาสูบ’ นับเป็นมาตรการการป้องกันที่สำคัญ มีหลักการจากแนวคิดที่ห้ามไม่ให้บุคคลที่เกิดในปีใดปีหนึ่งที่รัฐกำหนดไว้ ซื้อและใช้ผลิตภัณฑ์ยาสูบตลอดชีวิต เช่น รัฐกำหนดไว้ว่า ตั้งแต่ปี 2543 เป็นต้นไป บุคคลที่เกิดในปีนั้น และหลังจากนั้นจะไม่สามารถซื้อและใช้ผลิตภัณฑ์ยาสูบได้ตลอดชีวิต

มาตรการนี้จะทำให้การสูบบุหรี่เป็นพฤติกรรมที่สังคมไม่ยอมรับ รัฐบาลควรจะต้องประกาศมาตรการดังกล่าวอย่างน้อย 10 ปีล่วงหน้า เพื่อให้สังคมได้ปรับตัวและเตรียมการให้พร้อมก่อนจะถึงวันที่ดำเนินการตามมาตรการดังกล่าว

เมื่อปี 2564 สหภาพยุโรปประกาศเป้าหมาย ‘คนรุ่นใหม่ปราศจากยาสูบ’ เป็นส่วนหนึ่งของแผนการลดอัตราความชุกของมะเร็งในทวีปยุโรป เนื่องจากประชากรร้อยละ 25 เป็นผู้สูบบุหรี่ สูงเป็นอันดับสองของโลก และอัตราส่วนในการเลิกสูบบุหรี่น้อยกว่าส่วนอื่นๆ ของโลก เป้าหมายของสหภาพยุโรปคือ ต้องการลดประชากรผู้สูบบุหรี่ให้เหลือน้อยกว่าร้อยละ 5 ภายในปี 2583

ซึ่งสอดคล้องกับแนวทาง “จบเกม ผลิตภัณฑ์ยาสูบ” โดยเปลี่ยนจากเป้าหมายในการควบคุมการแพร่ระบาดของการเสพติด นิโคติน มาเป็นยุติการเสพติด นิโคติน ด้วยการลดอัตราประชากรผู้สูบบุหรี่ให้เหลือน้อยที่สุด โดยการเปลี่ยนแปลงทั้งโครงสร้าง การเมือง และสังคม

ผู้เชี่ยวชาญด้านการควบคุมยาสูบในองค์กรระดับนานาชาติ ได้ให้การรับรองแนวคิดและการขับเคลื่อนทางสังคมนี้ และในปี พ.ศ. 2559-2560 ประสบความสำเร็จในการมีส่วนร่วมจัดทำกฎหมาย ‘ประชากรรุ่นใหม่ปราศจากการเสพติดนิโคติน’ การเพิ่มแรงขับเคลื่อนในระดับโลกเป็นเพราะการมุ่งสู่การ ‘รุกฆาต’ มาจากการขับเคลื่อนทางสังคมของประชากรรุ่นใหม่ที่ปราศจากการเสพติด นิโคติน

เอกสารที่เป็นจุดเริ่มต้น “การทำให้ยาสูบหายไป: ข้อเสนอเพื่อไม่ให้ผู้ที่เกิดตั้งแต่ปี 2543 เข้าถึงผลิตภัณฑ์ยาสูบ” ตีพิมพ์เผยแพร่ในวารสาร Tobacco Control ปี 2553 เป็นที่ยอมรับสำหรับแนวทางหนึ่งในการ ‘รุกฆาต’ ซึ่งแนวคิด ‘คนรุ่นใหม่ปราศจากยาสูบ’ มีการนำเสนอเมื่อปี 2555 ที่ประเทศสิงคโปร์ ในการประชุมควบคุมยาสูบระดับโลก ครั้งที่ 15

ฟินแลนด์เป็นหนึ่งในแปดประเทศ ที่ประกาศชัดเจนถึงเป้าหมายของการ ‘รุกฆาต’ หรือ ‘จบเกม’ ผลิตภัณฑ์ยาสูบ โดยทั้ง 8 ประเทศมุ่งเป้าสู่ ‘คนรุ่นใหม่ปราศจากยาสูบ’ สำหรับฟินแลนด์มุ่งเป้าอย่างท้าทายด้วยการ ‘จบเกม’ ยาสูบและผลิตภัณฑ์ นิโคติน อื่นๆ

ในขณะที่เบลเยี่ยม ฝรั่งเศส ไอร์แลนด์ เนเธอร์แลนด์ นอร์เวย์ สโลเวเนีย และสวีเดน ต่างประกาศเป้าหมายให้เหลือประชากรผู้สูบบุหรี่ไม่เกินร้อยละ 5 ภายในระหว่างปี 2568-2583

การประชุมควบคุมยาสูบระดับชาติที่ประเทศ ฟินแลนด์ เมื่อปี พ.ศ. 2549 ประธานรัฐสภาของ ฟินแลนด์ และอดีตนายกรัฐมนตรี Paavo Lipponen ตั้งประเด็นคำถามต่อผู้เข้าร่วมประชุม “เหตุใดจึงไม่ตั้งเป้า ฟินแลนด์ปลอดยาสูบภายในปี 2583?” ซึ่งจุดประกายและได้รับการขับเคลื่อนอย่างต่อเนื่อง

ฟินแลนด์เป็นประเทศแรกของโลกที่ตั้งเป้าหมาย ‘รุกฆาต’ ยาสูบในกฎหมายระดับชาติ กฎหมายควบคุมยาสูบประเทศ ฟินแลนด์ พ.ศ. 2553 เป็นหมุดหมายสำคัญระดับโลก เนื่องจากกฎหมายดังกล่าวได้รวมวัตถุประสงค์ใหม่: ยุติการใช้ยาสูบภายในปี 2583

กฎหมายควบคุมยาสูบ พ.ศ. 2559 มีความทะเยอทะยานยิ่งกว่า เพราะรวมทั้งผลิตภัณฑ์ยาสูบและผลิตภัณฑ์ที่มีสารนิโคตินทุกชนิด หมายถึงผลิตภัณฑ์บุหรี่อิเล็กทรอนิกส์ และผลิตภัณฑ์บุหรี่ไร้ควันอื่นๆ และเร่งรัดเป้าหมายขึ้นมาเป็น ปี 2573

ประเทศ ฟินแลนด์ มีประวัติศาสตร์ที่ยาวนานในการสนับสนุนแนวทาง ‘สุขภาพในทุกนโยบาย’ การแลกเปลี่ยนข้อมูล และการพัฒนาการควบคุมยาสูบในระดับนานาชาติ

สถาบันแห่งชาติฟินแลนด์สำหรับสวัสดิการสังคมและสุขภาพ เป็นเจ้าภาพศูนย์ความรู้ระดับโลกเกี่ยวกับกรอบอนุสัญญาควบคุมยาสูบ องค์การอนามัยโลก ด้านการเฝ้าระวัง ซึ่งเน้นมาตรา 20 คือวิจัย เฝ้าระวัง และการแลกเปลี่ยนข้อมูล

จุดแข็งของประเทศฟินแลนด์ มาจากความคิดเห็นของมติร่วมกันและความร่วมมือกันในชุมชนควบคุมยาสูบของฟินแลนด์ เป้าหมายของการเป็นประเทศปลอดนิโคติน หรือปลอดยาสูบ ได้รับการสนับสนุนเกือบเป็นเอกฉันท์

และถูกท้าทายเพียงกลุ่มเล็กๆ ที่โต้แย้งว่าควรจะให้เวลาในการอภิปรายมากขึ้นเกี่ยวกับการลดอันตราย ในปี 2557 กลยุทธ์ใหม่ในการควบคุมยาสูบระดับชาติมีการจัดทำเพื่อให้เกิดความมั่นใจว่ารัฐบาลควรจะจัดทำนโยบายใหม่ และบังคับใช้มาตรการควบคุมยาสูบใหม่ๆ

ประเทศฟินแลนด์ เป็นกรณีศึกษาในการวางแผนอย่างเป็นระบบเพื่อขับเคลื่อนสู่เป้าหมาย ‘คนรุ่นใหม่ปราศจากยาสูบ และผลิตภัณฑ์ นิโคติน’ ต้นปี พ.ศ. 2565 เมื่อรัฐบาลนิวซีแลนด์ประกาศห้ามผู้ที่เกิดตั้งแต่ปี พ.ศ. 2551 เป็นต้นไปใช้ยาสูบ รัฐบาลมาเลเซีย ประกาศว่าจะดำเนินนโยบายเช่นเดียวกับ นิวซีแลนด์

ในขณะที่ประเทศต่างๆ มีความก้าวหน้าเพื่อขับเคลื่อนสู่เป้าหมาย ‘คนรุ่นใหม่ปราศจากยาสูบ และผลิตภัณฑ์ นิโคติน’ แต่ยังมีนักการเมืองไทยบางคนที่อ้างว่าต้องการทำให้บุหรี่ไฟฟ้าถูกกฎหมายเพื่อควบคุมไม่ให้แพร่กระจายในกลุ่มเด็กและเยาวชน ทั้งๆ ที่ไม่มีประเทศไหนควบคุมได้ อ้างว่า รักชาติ แต่พฤติกรรมมีเจตนาทำลายชาติ

สังคมของผู้มีวิจารณญาณ อยากเห็นผู้กำหนดนโยบายที่มีความรู้ ความสามารถ ในการขับเคลื่อน “เยาวชนไทยรุ่นใหม่ปลอดยาสูบและการเสพติด นิโคติน” เพื่อปกป้องอนาคตและความมั่นคงของชาติ