เปิดบันทึกหน้าสำคัญจากพิพิธภัณฑ์ และหอจดหมายเหตุสภากาชาดไทย ย้อนฟังพระราชดำรัสของ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา ที่ทรงมองเห็นความทุกข์ของราษฎรริมแม่น้ำเจ้าพระยาจากเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่เมื่อปี 2538 สู่จุดกำเนิดมูลนิธิอาสา “เพื่อนพึ่ง (ภาฯ) ยามยาก” ที่คอยโอบอุ้ม และอยู่เคียงข้างประชาชนชาวไทยในยามทุกข์ยาก
ในยามที่บ้านเมืองต้องเผชิญกับอุทกภัย และภัยพิบัติครั้งใหญ่ ภาพของถุงยังชีพพระราชทาน และเจ้าหน้าที่อาสาที่หลั่งไหลเข้าไปให้ความช่วยเหลือประชาชน คงเป็นภาพที่พวกเราคุ้นตากันเป็นอย่างดีภายใต้ชื่อ “มูลนิธิอาสาเพื่อนพึ่ง (ภาฯ) ยามยาก สภากาชาดไทย”
แต่รู้หรือไม่ว่า... จุดเริ่มต้นของความช่วยเหลือที่ยิ่งใหญ่นี้ เกิดขึ้นจากน้ำพระทัย และพระวิริยอุตสาหะของ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา ในฐานะองค์ประธานมูลนิธิฯ ตั้งแต่ครั้งที่พระองค์ยังทรงพระเยาว์
ย้อนกลับไปในเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่เมื่อเดือนกันยายน พ.ศ.2538 อิทธิพลของพายุโอลิสทำให้น้ำในแม่น้ำเจ้าพระยาหนุนสูงถึง 2.27 เมตร ล้นตลิ่งเข้าท่วมบ้านเรือน และถนนสายสำคัญในกรุงเทพมหานคร ยาวนานถึง 2 เดือน ปัญหาการจราจรที่เป็นอัมพาตทำให้ภาครัฐต้องนำกระสอบทรายมาทำคันกั้นน้ำ
แต่การกั้นน้ำในครั้งนั้น กลับกลายเป็นการกักน้ำซ้ำเติมให้ผู้ประสบภัยริมแม่น้ำต้องจมน้ำสูงขึ้น และใช้ชีวิตด้วยความยากลำบาก ในขณะที่พื้นที่ถัดไปกลับใช้ชีวิตได้ตามปกติ ความเครียด และรู้สึกขาดที่พึ่งทำให้ประชาชนเกิดการปะทะ ยื้อแย่งกระสอบทราย และทะเลาะวิวาทกันจนกลายเป็นข่าวดังผ่านหน้าจอโทรทัศน์ในค่ำคืนวันที่ 28 ตุลาคม 2538
สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภาฯ (ในขณะดำรงพระอิสริยยศเป็น พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าพัชรกิติยาภา) ทอดพระเนตรข่าวด้วยความห่วงใยราษฎร ทรงมีรับสั่งว่าอยากเสด็จไปช่วยอธิบายให้ประชาชนเข้าใจ “ฉันอยากไปช่วยหรือชี้แจงให้พวกเขาเข้าใจ แต่กลัวคนอื่นจะว่าฉันซ่า”
และในคืนวันนั้นเอง พระองค์ทรงตัดสินพระทัยเสด็จเป็นการส่วนพระองค์ไปเฝ้าพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ 9) ณ พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน เพื่อกราบบังคมทูลขอพระราชทานคำแนะนำ และพระบรมราโชบายในการปฏิบัติพระองค์ และการเจรจากับราษฎรที่กำลังเครียด
วันที่ 29 ตุลาคม 2538 รัชกาลที่ 9 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระองค์เสด็จแทนพระองค์ไปทรงเยี่ยมราษฎรที่ประสบภัยน้ำท่วมทันที พระองค์ทรงทำหน้าที่เป็นสะพานบุญ รับน้ำใจ และสิ่งของจากประชาชนในพื้นที่ ที่ไม่ถูกน้ำท่วม เพื่อนำไปส่งต่อและช่วยเหลือผู้ประสบภัยในพื้นที่น้ำท่วม เป็นการเกื้อกูลกันแบบ “เพื่อนพึ่งพาซึ่งกันและกัน” ส่งผลให้เหตุการณ์ที่ตึงเครียดในวันนั้นสงบลงได้ด้วยความละมุนละม่อม
นั่นคือ จุดกำเนิดของ โครงการอาสา “เพื่อนพึ่ง (ภาฯ) ยามยาก” ที่พระองค์ทรงร่วมกับ สำนักงานอาสากาชาด สภากาชาดไทย ขับเคลื่อนต่อเนื่องมา จนกระทั่งจัดตั้งเป็นมูลนิธิอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 21 พฤศจิกายน 2544 โดยมี พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ ทรงเป็นองค์นายกกิตติมศักดิ์ตลอดชีพ
มูลนิธิฯ ดำเนินงานภายใต้แนวคิด “แบ่งปัน พอเพียง ยั่งยืน” ไม่เพียงแต่บรรเทาทุกข์เฉพาะหน้าด้วยถุงยังชีพหรือข้าวกล่องพระราชทานในยามเกิดภัยพิบัติเท่านั้น แต่ยังเน้นการระดมองค์ความรู้ นวัตกรรม และจิตสาธารณะ เพื่อฟื้นฟูสภาพจิตใจ การพัฒนาอาชีพ และคุณภาพชีวิตของผู้ประสบภัยอย่างครบวงจร ให้ชุมชนสามารถกลับมายืนหยัดได้อย่างยั่งยืน
แม้ในวันนี้ องค์ประธานผู้ทรงเป็นที่รักจะเสด็จสู่สวรรคาลัยแล้ว แต่น้ำพระทัย และแนวพระดำริที่ทรงสร้างไว้ผ่านมูลนิธิอาสาเพื่อนพึ่ง (ภาฯ) ยามยาก สภากาชาดไทย จะยังคงทำหน้าที่เป็นเสมือน “เพื่อน” ที่คอยโอบอุ้ม และอยู่เคียงข้างประชาชนชาวไทยในยามทุกข์ยากตลอดไป
ข้อมูลจาก : พิพิธภัณฑ์ และหอจดหมายเหตุสภากาชาดไทย
พิสูจน์อักษร....สุรีย์ ศิลาวงษ์