ต้อนรับ ‘Halloween 2020’ จริงไหม..เด็กทารกไทยมีผีประจำตัว?

อาการพึมพำ หัวเราะ ยกมือยกไม้ คล้ายกับมีคนเล่นด้วยของเด็กทารกในบางกิริยา ทำเอาแม่ๆ ขนหัวลุกหลายต่อหลายครั้ง เพื่อต้อนรับวันฮาโลวีน กรุงเทพธุรกิจออนไลน์ พาไปทำความรู้จักกับ ‘ผีเลี้ยงเด็ก’ หรืออีกชื่อหนึ่งที่เรียกว่า ‘แม่ซื้อ’ นั้นคืออะไร เขาเป็นใคร และมีจุดประสงค์อะไรกับลูกน้อยของคุณหรือเปล่า? มาหาคำตอบกัน..

ข่าวที่เกี่ยวข้อง:

• ย้อนความเฮี้ยน...เพราะอะไร ‘ศุกร์ 13’ หลอนไม่แพ้ ‘ฮาโลวีน’
• ‘Halloween 2020’ ชวนรู้ที่มาปาร์ตี้ปล่อยผี วันคนสนุก...กินอร่อย
• ‘Halloween 2020’ ชวนดู ‘หนังผี’ ที่น่ากลัวที่สุดตามหลักวิทยาศาสตร์

• "แม่ซื้อ" คืออะไร

อาจารย์ ก่องแก้ว วีระประจักษ์ ผู้เชี่ยวชาญด้านภาษาโบราณ กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม ให้ข้อมูลว่า แม่ซื้อ เป็นความเชื่อของคนสมัยโบราณ ยุคสมัยที่การแพทย์ยังไม่เจริญก้าวหน้าเหมือนทุกวันนี้ ทารกแรกเกิดมักมีโรคภัยไข้เจ็บต่างๆ ซึ่งส่วนใหญ่มักจะเสียชีวิตตั้งแต่ยังเป็นทารก เป็นผลให้เกิดความเชื่อกันว่า มนุษย์ที่จะเกิดมานั้นผีปั้นรูปขึ้นก่อน แล้วจึงหาวิญญาณใส่เข้าในรูปหุ่นปั้นตัวนั้น เพื่อสิงเข้าสู่ครรภ์มารดา และเมื่อทารกเกิดแล้วตายแต่แรกคลอด ก็เป็นเพราะผีผู้ปั้นหุ่นเห็นว่า ทารกนั้นงาม เกิดความชอบใจอยากเอาไปเลี้ยง จึงทำให้เด็กตายในที่สุด ส่วนทารกที่ไม่ชอบก็ปล่อยให้มนุษย์เลี้ยงเอง

ตามความเชื่อนี้ ส่งผลให้เกิดพิธีกรรมต่างๆ เพื่อเป็นการป้องกันไม่ให้ผีนำทารกกลับคืนไป เช่น ลวงผีให้เข้าใจว่าทารกนั้นไม่น่ารัก โดยติว่าน่าเกลียดน่าชัง หรือเรียกชื่อว่า เหม็น เป็นต้น รวมถึงยังมีการให้ผู้อื่นรับซื้อเด็กไป เพื่อให้ผีเข้าใจว่า แม้แต่แม่ยังไม่รัก ไม่อยากได้ไว้ ผู้ที่ซื้อเด็กจึงมีชื่อเรียกว่า แม่ซื้อ

• "แม่ซื้อ" เป็นผีหรือเทวดา?

อีกนัยหนึ่ง แม่ซื้อเป็นคำเรียกเทวดาหรือผีที่เชื่อว่าอยู่ประจำตัวเด็กทารก ตั้งแต่แรกคลอดจากครรภ์มารดา ทำหน้าที่คอยดูแลปกปักรักษา ป้องกัน หลอกหลอน หรือเย้าแหย่ ตามแต่ลักษณะของแม่ซื้อที่อยู่กับเด็กทารก แต่เมื่อเด็กอายุได้ 1 ขวบ แม่ซื้อก็จะจากไป ไม่มายุ่งเกี่ยวกับเด็กอีก

ในคัมภีร์ปฐมจินดาซึ่งเป็นคัมภีร์หนึ่งในกลุ่มตำราแพทย์แผนไทย กล่าวถึงแม่ซื้อความตอนหนึ่งว่า... "หากนำรกของเด็กทารกไปฝังไว้ยังที่อยู่ของแม่ซื้อ จะทำให้แม่ซื้อรักใคร่เอ็นดู ปกปักรักษา เล่นหยอกล้อด้วย หากไม่เช่นนั้น แม่ซื้อก็จะหลอกหลอนให้เด็กตกใจ ร้องไห้โยเย เจ็บไข้บ่อยๆ “

• แม่ซื้อประจำวัน

ตามจารึกโองการ "แม่ซื้อ" ที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ได้ระบุเนื้อหาของแม่ซื้อไว้ว่ามี 7 ตนตามวันเกิด 7 วัน ได้แก่

- แม่ซื้อประจำ เด็กเกิดวันอาทิตย์ ชื่อ วิจิตรนาวรรณ รูปตัวเป็นคน ศีรษะเป็นราชสีห์ มีถิ่นอาศัยอยู่บนจอมปลวก ถ้าฝังรกเด็กไว้ที่จอมปลวก จึงจะดี

- แม่ซื้อประจำ เด็กเกิดวันจันทร์ ชื่อ วรรณานงคราญ บางตำ ราว่า ชื่อ นางมัณฑนานงคราญ รูปตัวเป็นคน ศีรษะเป็นม้า มีถิ่นอาศัยอยู่ที่ บ่อนํ้า ถ้าฝังรกเด็กไว้ที่ริมบ่อนํ้าจึงจะดี

- แม่ซื้อประจำ เด็กเกิดวันอังคาร ชื่อ นางยักษ์บริสุทธิ์ รูปตัวเป็นคน ศีรษะเป็นควาย มีถิ่นอาศัยอยู่ที่ศาลเทพารักษ์ ถ้าฝังรกเด็กไว้ที่ใกล้ศาล เทพารักษ์จึงจะดี

- แม่ซื้อประจำ เด็กเกิดวันพุธ ชื่อ นางสามลทรรศน์ บางตำ ราว่าชื่อ นางสมุทชาต รูปตัวเป็นคน ศีรษะเป็นช้าง บางตำ ราว่าศีรษะเป็นวัว มีถิ่น อาศัยอยู่ที่ต้นพระศรีมหาโพธิ์ ถ้าฝังรกเด็กไว้ที่โคนต้นพระศรีมหาโพธิ์จึงจะดี

-แม่ซื้อประจำ เด็กเกิดวันพฤหัสบดี ชื่อ นางกาโลทุกข์ รูปตัวเป็นคน ศีรษะเป็นกวาง มีถิ่นอาศัยอยู่ที่สระนํ้า หรือบ่อนํ้าใหญ่ ถ้าฝังรกเด็กไว้ที่ ขอบสระนํ้าจึงจะดี

- แม่ซื้อประจำ เด็กเกิดวันศุกร์ ชื่อ นางยักษ์นงเยาว์ รูปตัวเป็นคน ศีรษะเป็นวัว มีถิ่นอาศัยอยู่ที่ต้นไทรใหญ่ ถ้าฝังรกเด็กไว้ที่โคนต้นไทรใหญ่ จึงจะดี

- แม่ซื้อประจำ เด็กเกิดวันเสาร์ ชื่อ นางเอกาไลย รูปตัวเป็นคน ศีรษะ เป็นเสือ มีถิ่นอาศัยอยู่ที่ศาลพระภูมิ ถ้าฝังรกเด็กไว้ที่ใกล้ศาลพระภูมิจึงจะดี

ความเชื่อเหล่านี้ยังตกทอดมาในปัจจุบัน เผื่อสร้างความสบายใจให้เหล่าบรรดาแม่ๆ มือใหม่ทั้งหลาย จะได้ไม่ต้องกังวลกับการร้องไห้ของลูกน้อย สำหรับใคร (ที่โตแล้ว) ที่มีอาการเข้าข่ายในลักษณะ ชอบคุยคนเดียว เขาคนนั้นอาจจะไม่ใช่คนประหลาดแต่อย่างใด อาจจะกำลังคุยกับ แม่ซื้อ เพื่อนเก่าแก่ตอนแรกเกิดใหม่ ที่เรามองไม่เห็นก็เป็นได้ แต่นี่ก็เป็นเหตุผลทางวัฒนธรรมและความเชื่อ ไม่ได้อิงหลักการทางวิทยาศาสตร์แต่อย่างใด