เปิดที่มาประเพณี 'ลอยกระทง' พร้อมเผยบทสวดขอขมา 'พระแม่คงคา'

เปิดที่มาประเพณี 'ลอยกระทง' พร้อมเผยบทสวดขอขมา 'พระแม่คงคา'
29 ตุลาคม 2563 | โดย กรุงเทพธุรกิจออนไลน์
3,544

ส่องที่มาของประเพณี "ลอยกระทง" พร้อมรู้จักบทสวดขอขมา "พระแม่คงคา" ตามความเชื่อจากตำนานบูชารอยพระพุทธบาทในศาสนาพุทธ และตำนานของพระแม่คงคาในศาสนาพราหมณ์ ที่เปลี่ยนร่างตัวเองเป็นน้ำไหลสู่โลกมนุษย์

วันเพ็ญเดือน 12 ได้เวลาฉลองไปกับประเพณี "ลอยกระทง" กันอีกครั้ง โดยปีนี้วันลอยกระทงตรงกับวันที่ 31 ตุลาคม 2563 โดยหลายฝ่ายออกมารณรงค์ให้คนไทยช่วยกันลดขยะกระทงเหมือนทุกปีที่ผ่านมา เช่น จำกัดปริมาณให้น้อยลง ใช้กระทงที่มีขนาดเล็กลง เป็นต้น แต่ถ้าจะให้ดีแนะนำว่าให้ งดลอยกระทงจริง เปลี่ยนมาสวดมนต์บทขอขมา "พระแม่คงคา" แทนก็ได้

ทั้งนี้บทสวดขอขมาดังกล่าวเป็นความเชื่อส่วนบุคคล จะทำหรือไม่ก็ได้ แล้วแต่ความสะดวกใจของแต่ละคน เอาเป็นว่าถ้าใครอยากรู้ว่าบทสวดขอขมานี้ต้องกล่าวอะไรบ้าง และ "วันลอยกระทง" มีที่มาอย่างไร กรุงเทพธุรกิจออนไลน์ หาคำตอบมาให้แล้ว

ข่าวที่เกี่ยวข้อง:

  • "วันลอยกระทง" ยึดตามวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12

วันลอยกระทงตรงกับวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 ตามปฏิทินจันทรคติไทย หรือถ้าเป็นปฏิทินจันทรคติล้านนาจะตรงกับเดือนยี่ และหากเป็นปฏิทินสุริยคติจะราวเดือนพฤศจิกายน ซึ่งเดือน 12 นี้เป็นช่วงต้นฤดูหนาว อากาศจึงเย็นสบาย อีกทั้งวันขึ้น 15 ค่ำซึ่งเป็นช่วงฤดูน้ำหลาก มีน้ำขึ้นเต็มฝั่ง ทำให้เห็นสายน้ำอย่างชัดเจน สามารถชมวิวแม่น้ำที่มีแสงจันทร์ส่องกระทบลงมาดูงดงามเหมาะแก่การไปลอยกระทง พร้อมเที่ยวชมงานวัดหรืองานประเพณีที่สวยงาม

160388349150

  • "ลอยกระทง" มีมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย

สำหรับต้นกำเนิดของประเพณีลอยกระทง ไม่พบหลักฐานระบุแน่ชัดว่าเริ่มตั้งแต่เมื่อใด แต่เชื่อว่าประเพณีนี้ได้สืบต่อกันมายาวนานตั้งแต่สมัยสุโขทัย โดยในรัชสมัยพ่อขุนรามคำแหง เรียกประเพณีลอยกระทงนี้ว่า “พิธีจองเปรียญ” หรือ “การลอยพระประทีป”

โดยมีหลักฐานจากศิลาจารึกหลักที่ 1 กล่าวถึงงานเผาเทียนเล่นไฟว่าเป็นงานรื่นเริงที่ใหญ่ที่สุดของกรุงสุโขทัย ทำให้เชื่อกันว่างานดังกล่าวน่าจะเป็นต้นกำเนิดของประเพณีลอยกระทงในปัจจุบัน สมัยก่อนพิธีลอยกระทงจะเป็นการลอยโคมเท่านั้น ในยุคนั้นสันนิษฐานกันว่า พิธีลอยกระทงเป็นพิธีของพราหมณ์ จัดขึ้นเพื่อบูชาเทพเจ้า 3 องค์ คือ พระอิศวร พระนารายณ์ และพระพรหม

160388349269

ต่อมาเมื่อพระพุทธศาสนาแผ่ขยายเข้ามาในไทย จึงให้มีการชักโคมเพื่อบูชาพระบรมสารีริกธาตุ และลอยโคมเพื่อบูชารอยพระบาทของพระพุทธเจ้า ก่อนที่ท้าวศรีจุฬาลักษณ์ สนมเอกของพระร่วงจะคิดค้นประดิษฐ์กระทงดอกบัวขึ้นเป็นคนแรกแทนการลอยโคม

เมื่อสมเด็จพระร่วงเจ้าได้เสด็จฯ ทางชลมารค ทอดพระเนตรกระทงของนางนพมาศก็ทรงพอพระราชหฤทัย จึงโปรดให้ถือเป็นเยี่ยงอย่าง และให้จัดประเพณีลอยกระทงขึ้นเป็นประจำทุกปี โดยให้ใช้กระทงดอกบัวแทนโคมลอย จากนั้นสังคมไทยก็สืบสานประเพณีนี้เรื่อยมาจนมาถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น ตอนกลาง และมาถึงปัจจุบัน

  • ตำนานบูชารอยพระพุทธบาท

มีตำนานหนึ่งเกี่ยวข้องกับต้นกำเนิดของพิธี "ลอยกระทง" เชื่อว่าเป็นการบูชารอยพระพุทธบาทของพระพุทธเจ้า เล่ากันว่ามีรอยพระพุทธบาทของพระพุทธเจ้ารอยหนึ่ง ปรากฏอยู่ริมฝั่งแม่น้ำนัมมทานที ซึ่งเกิดขึ้นจากเหตุการณ์ที่พญานาคทูลอาราธนาพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้เสด็จไปแสดงธรรมโปรดในนาคพิภพ เมื่อพระองค์จะเสด็จกลับ พญานาคทูลขออนุสาวรีย์ไว้กราบไหว้บูชา

พระพุทธองค์จึงทรงประดิษฐานรอยพระพุทธบาทไว้ที่หาดทรายริมฝั่งแม่น้ำนัมมทานที เพื่อให้บรรดานาคทั้งหลายได้สักการะบูชา หลังจากนั้นก็มีการสักการะบูชารอยพระพุทธบาทนี้ ด้วยการลอยกระทงตามแหล่งน้ำตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา 

160388348949

  • พระแม่คงคาเป็นใคร ทำไมต้อง "ลอยกระทง" เพื่อขอขมา?

อีกหนึ่งความเชื่อที่พ่วงมากับประเพณี "ลอยกระทง" เสมอ นั่นคือ ความเชื่อเกี่ยวกับ "พระแม่คงคา" ที่คอยดูแลปกปักสายน้ำต่างๆ เป็นความเชื่อที่มาจากทางศาสนาฮินดูที่อธิบายไว้ว่า พระแม่คงคาเป็นเทพธาตุน้ำที่สถิตอยู่บนสวรรค์ เป็นลูกของพระศิวะ มีหน้าที่ในการรักษาแม่น้ำบนสวรรค์ ครั้งหนึ่งพบว่าโลกมนุษย์เกิดความแห้งแล้งไม่มีน้ำกินน้ำใช้ พระศิวะจึงขอให้พระแม่คงคาลงจากสวรรค์ไปช่วยมนุษย์โลก

แต่เนื่องจากพระแม่คงคามีฤทธิ์เดชอย่างมหาศาล หากเสด็จลงไปทั้งองค์ อาจทำลายล้างโลกมนุษย์ได้ นางจึงขอร้องให้พระศิวะเป็นตัวกลางในการส่งพลังของนางลงไปยังโลกมนุษย์แทน โดยเปลี่ยนพลังของนางให้เป็นสายน้ำไหลจากหมวยผมของพระศิวะลงไปยังโลก โดยฝั่งขวาให้ไหลลงไปเป็นแม่น้ำคงคา ส่วนฝั่งซ้ายจะไหลลงไปทางจีนออกมาทางธิเบตและหิมาลัย กลายเป็นแม่น้ำโขง 

160388348854

ด้วยเหตุนี้ผู้คนที่นับถือพาหมณ์ฮินดูจึงมีคติความเชื่อเกี่ยวกับการบูชาและขอขมาพระแม่คงคาในทุกๆ ปี ซึ่งก็มีการส่งต่อความเชื่อนี้มายังคนไทยด้วย โดยคนไทยเชื่อกันว่าการลอยกระทง เป็นการสำนึกถึงบุญคุณของแม่น้ำที่ให้เราได้อาศัยน้ำกินน้ำใช้ ตลอดจนเป็นการขอขมาต่อพระแม่คงคาที่ได้ทิ้งสิ่งปฏิกูลต่างๆ ลงไปในน้ำ อันเป็นสาเหตุให้แหล่งน้ำไม่สะอาด 

  • บทสวดขอขมาพระแม่คงคา

ส่วนใครที่อยากไปขอขมาพระแม่คงคาตามความเชื่อ สามารถสวดบทขอขมาจากพระเทพปฏิภาณวาที (เจ้าคุณพิพิธ) วัดสุทัศนเทพวราราม ได้ดังนี้ 

สัพพัง อะปะราธัง ขะมะถะ เม ภันเต อุกาสะ ขะมามิ ภันเต

ข้าแต่คงคา ลูกขอวันทา ด้วยประทีปกระทง พระแม่คงคา มีความเมตตา ต่อลูกสูงส่ง คือน้ำในกาย สามส่วนมั่นคง กายจึงยืนยง  ชุ่มชื่นยืนนาน

160388295820

พระแม่คงคา กำเนิดจากฟ้า โปรยปรายลงมา เป็นกระแสธาร เกิดเป็นแม่น้ำ หลายนามขนาน ปิง, วัง, ยม, น่าน คือเจ้าพระยา, ท่าจีน, ตาปี นครชัยศรี, โขง, ชี, มูล, ละหาร ห้วยหนองคลองบึง จนถึงแก่งกว๊าน น้ำใต้บาดาล อีกทั้งประปา

ลูกลูกทั้งหลาย เดินทางขายค้า สำเร็จกิจจา คมนาคม นำมากินใช้ ได้ดั่งอารมณ์ ยามร้อนประพรม ชุ่มชื่นกายใจ

ชำระมลทิน โสโครกทั้งสิ้น สะอาดสดใส ผุดผ่องพราวตา แลเลิศวิไล แม่น้ำรับไว้ สกปรกโสมม

น้ำเสียเรือนชาน ซักผ้าล้างจาน เททิ้งทับถม ไหลลงคงคา ธาราระทม สารพิษสะสม เน่าคลุ้งฟุ้งไป

วันนี้วันเพ็ญ พระจันทร์ลอยเด่น เป็นศุภสมัย ลูกจัดกระทง ประสงค์จงใจ นำมากราบไหว้ พระแม่คงคา

เทวาทรงฤทธิ์ ซึ่งสิงสถิต ทุกสายธารา ทั้งผีพรายน้ำ อย่าซ้ำโกรธา ลูกขอขมา อโหสิกรรม

ทำกิจใดใด อุทกภัย อย่าได้เติมซ้ำ อย่าพบวิบัติ ข้องขัดระกำ อย่าให้ชอกช้ำ น้ำท่วมพสุธา

อย่าให้สินทรัพย์ ต้องพลันย่อยยับ เพราะสายธารา อย่าให้ชีวิต ต้องปลิดชีวา พระแม่คงคา รับขมาลูก เทอญ

-----------------------

อ้างอิง: parwat.comfinearts.go.thgoodlifeupdate.comdhammathai.org

แชร์ข่าว :
เพิ่มเพื่อน
Tags: