อย่างที่รู้ข่าวกันมาเป็นสิบปีแล้วครับว่า มีกลุ่มคนที่ต้องการผลักดันให้มีการสร้างกระเช้าขึ้นภูกระดึง ก็มีทั้งคนที่คัดค้านและคนที่สนับสนุน มีการสำรวจหลายครั้งแล้ว หมดเงินค่าศึกษาไม่รู้เท่าไหร่แล้ว จนกระทั่งปีที่แล้ว ที่มีข่าวว่าทางกรมอุทยานฯ เจ้าของพื้นที่ได้อนุมัติให้มีการสำรวจเพื่อเริ่มต้นโครงการสร้างกระเช้า นั่นแหละ...โครงการนี้จึงดูเป็นจริงเป็นจังมากขึ้น
เมื่อวันที่ 16 มกราคม 2569 ที่ผ่านมา องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) หรือที่เราเรียกย่อๆ ว่า
อพท. ซึ่งเป็นหน่วยงานที่ผลักดันเรื่องการสร้างกระช้านี้ตามที่ได้รับมอบ
หมาย เขาจัดให้มีการเซ็นข้อตกลง (MOU) ระหว่างกรมอุทยานฯ
(เจ้าของพื้นที่) - อพท. (เจ้าของโครงการหรืออาจจะรวมถึงเจ้าของเงินในการก่อสร้างด้วย) และจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในฐานะหน่วยงานที่จะต้องศึกษาผลกระทบและรายละเอียดโครงการต่างๆ ซึ่งในงานนั้น เขาทำป้ายบอกเล่า
Timeline ของโครงการนี้ไว้อย่างนี้ครับ
22 ก.พ. 2555: ครม. มอบหมายให้กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ร่วมกับ อพท. ศึกษาความเหมาะสมของโครงการ
ปี 2556-2557: อพท. ได้ว่าจ้างศูนย์บริการวิชาการ แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และบริษัทที่ปรึกษาดำเนินการศึกษาความเหมาะสมและผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA)
23 ก.พ. 2559: ครม. มีมติเห็นชอบผลการศึกษาในหลักการ แต่มีเงื่อนไขให้ต้องผ่านการพิจารณา EIA และขอผ่อนผันการใช้พื้นที่ต้นน้ำชั้น 1A ก่อน
ปี 2565: ศึกษาความเป็นไปได้ (FS) และการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) ซึ่ง อพท. ได้รับการจัดสรรงบประมาณเพื่อดำเนินการศึกษาโครงการ ภายใต้มติ ครม. ปี 2559 โดยว่าจ้างมหาวิทยาลัยบูรพา เป็นที่ปรึกษาในการศึกษา โดย อพท. ยังขาดรายละเอียดแบบก่อสร้างโครงการกระเช้าไฟฟ้าภูกระดึงเพื่อใช้ประกอบรายงาน EIA
ปี 2566: คณะรัฐมนตรีเห็นชอบให้มีการออกแบบก่อสร้างโครงการเพื่อประกอบรายงาน EIA
4 ธ.ค. 2566: ครม. ได้มอบหมายให้สำนักงบประมาณพิจารณาแหล่งงบประมาณเพื่อเป็นค่าจ้างออกแบบก่อสร้างโครงการให้สอดคล้องกับการศึกษาและจัดทำรายงาน EIA โดยสามารถนำไปใช้ในขั้นตอนพิจารณาอนุญาตของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้แล้วเสร็จภายในหนึ่งปี
นี่คือก้าวย่างของโครงกระเช้าไฟฟ้านี้ เรายังไม่เห็นผลว่ารายงาน EIA นั้น ผ่านการพิจารณา แต่ อพท.แผนการก่อสร้างแล้วคือในปี 2568-2569 อพท. ให้เป็นช่วงการเตรียมการและออกแบบ โดยในไตรมาสที่ 3-4 นั้น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงท่องเที่ยวและกีฬา แถลงเดินหน้าโครงการก่อสร้างกระเช้าไฟฟ้าภูกระดึง ต่อมากรมอุทยานฯ และ อพท. หารือความร่วมมือและจัดทำ MOU ซึ่งผมเข้าใจว่า งานเมื่อวันที่ 16 ม.ค. 2569 ที่ผ่านมา คือขั้นตอนตรงนี้
จากนั้นก็จะลงนามสัญญาจ้างที่ปรึกษาออกแบบและจัดทำรายงาน EIA
พอเข้าปี 2569 ซึ่งจะเป็นปีของการอนุมันติสร้าง โดยไตรมาสที่ 1-3 ก็จะมีการสำรวจออกแบบกระเช้าไฟฟ้าภูกระดึง และรับฟังความคิดเห็นประชาชน ถัดมาพอเข้าไตรมาสที่ 4 ก็จะนำเสนอรายงาน EIA สู่การพิจารณาของคณะกรรมการผู้ชำนาญการ (คชก.) และคณะกรรมการสิ่งแวดล้อม (กก.วล) จะเห็นว่าเขาจะต้องฟังความคิดเห็น และ EIA ต้องผ่านก่อน
สมมติว่าผ่านหมดทุกขั้นตอน ก็จะเสนอเข้า ครม.พิจารณาก่อสร้าง และผ่อนผันการใช้พื้นที่ลุ่มน้ำชั้น 1A โดยจะเริ่มก่อสร้าง ในปี 2570-2571 ซึ่งในไตรมาสที่ 1 ของปี 2570 จะเริ่มก่อสร้างเสาต้นแรก แล้วจะเริ่มก่อสร้างโดยมีเสาทั้งหมด 12 ต้น พอเข้าปี 2571 ก็จะสร้างจนแล้วเสร็จและเปิดให้บริการแก่นักท่องเที่ยว
นี่เป็นแผนการของ อพท. ที่แจ้งไว้ ผมไปสอบถามความคืบหน้าจากฝ่ายที่เกี่ยวข้องในกรมอุทยานฯ โดยเขาให้ความเห็นว่า ขั้นตอนมันไม่ง่ายและไม่ได้รวดเร็วขนาดนั้น กว่าจะผ่านรายงาน EIA ผ่านคณะกรรมการต่างๆ อาจจะต้องใช้เวลา 2-3 หรืออาจจะนานกว่านั้นด้วยซ้ำ
สมมติอีกแหละ ว่าผ่านไปจนก่อสร้างแล้วเสร็จ มีการเปิดบริการแล้ว คนขึ้นกระเช้ามาง่าย มาได้ทุกเพศทุกวัย คนพิการอะไรมาได้หมด แต่จะเดินไปตามจุดท่องเที่ยวต่างๆ ที่ไกลๆทั้งนั้น จะไปได้อย่างไร ซึ่งนี่เป็นข้อกังวลที่กลุ่มคนที่เขาคัดค้านตั้งข้อสังเกตไว้
นายอรรถพล เจริญชันษา อธิบดีกรมอุทยานฯ บอกว่า ต่อไปในอนาคต อาจจะมีรถไฟฟ้าวิ่งบริการบนนั้น เพื่อนำพานักท่องเที่ยวไปตามแหล่งท่องเที่ยวต่างๆ ซึ่งถ้าเป็นแบบนั้นจะต้องทำทางที่ลาดยางหรือทางปูนแน่นอน เพราะทางตามแหล่งท่องเที่ยวในปัจจุบันนี้เป็นดิน พอเข้าช่วงฝนก็เละไปหมด รวมทั้งจะต้องมีคณะทำงานขึ้นมาบริหารจัดการกระเช้า หรืออาจจะรวมถึงการจัดการท่องเที่ยวข้างบนภูด้วย
ภูกระดึงใน 1-3 ปีที่ผ่านมา เจอทั้งไฟป่าที่ไหม้อย่างหนัก พ.ศ. 2568 ที่ผ่านมา มีช้างป่าออกมาทำร้ายนักท่องเที่ยวจนเสียชีวิต ในเส้นทางน้ำตก จนถึงกับต้องปิดภูไปช่วงหนึ่ง พอเปิดขึ้นมา ก็ต้องปิดแหล่งท่องเที่ยวเส้นทางน้ำตกอยู่ช่วงหนึ่ง เพิ่งจะมาเปิดให้ไปได้เร็วๆ นี้เอง
แต่แค่หนึ่งเที่ยวต่อวัน โดยมีเจ้าหน้าที่พาไป นักท่องเที่ยวจะต้องไปพร้อมกัน จึงมีภาพนักท่องเที่ยวเกือบพันคน เดินกันเป็นกลุ่มใหญ่แบบในภาพจากในติ๊กต็อก ที่ผมเอามาประกอบให้เห็นภาพ (เครดิตภาพ ปรากฎในภาพแล้ว) ว่าคนมันมากมายเพียงใด ซึ่งคนเยอะขนาดนี้ ถ้าเจอช้างจริงๆ แล้วมันจะทำร้ายนักท่องเที่ยว คิดว่าเจ้าหน้าที่ที่พาไป จะดูแลไหวเหรอครับ
สภาพการณ์ของภูกระดึงปัจจุบันคือ มีช้างป่ามากขึ้น มีนักท่องเที่ยวพบเห็นช้างป่าตามหน้าผาต่างๆ บ่อยขึ้น ช้างออกไปนอกพื้นที่ป่า เข้าไปในชุมชนบ่อยขึ้น แล้วยังมีหมาไนซึ่งเป็นสัตว์ผู้ล่า ก็เพิ่มจำนวนขึ้นด้วย
ปัจจุบัน ในช่วงเทศกาลวันหยุด จะมีนักท่องเที่ยวประมาณ 3,000 คน นักท่องเที่ยวที่จะกลับ ต้องรอลงจากภูเป็นแถวยาวนับกิโลเมตร พอๆ กับที่รวมกลุ่มไปน้ำตกตามในภาพนั่นแหละ เวลาจะไปเที่ยว ก็ต้องรวมกลุ่มกันไปตามแหล่งท่องเที่ยวต่างๆ ด้วย ไม่ได้เดินเที่ยวอย่างอิสระอย่างแต่ก่อนอีกแล้ว ซึ่งพอสร้างกระเช้าขึ้น คนมากขึ้น แล้วก็คนหลากหลายด้วย คนแก่ คนพิการ ถ้าเจอเหตุวิกฤติจากสัตว์ป่าจะทำอย่างไร
ไม่อยากคิด...! ดูท่าทางแล้ว กระเช้าไฟฟ้าขึ้นภูกระดึงคงต้องสร้างอย่างแน่นอน ส่วนสร้างแล้วจะมีหน้าตาอย่างไร การพัฒนาปรับปรุงสิ่งอำนวยความสะดวกบนภูเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ ถึงแม้ว่าจะมีการบอกว่า ถึงสร้างกระเช้าเขาก็ไม่ได้ปิดเส้นทางการเดินเท้าขึ้นก็จริง แต่มีกระเช้าแล้วใครจะมาเดิน มันก็ถูกปิดไปโดยปริยาย
บรรดาคนตัวเล็กตัวน้อยจากบ้านศรีฐาน ที่ยังพอมีอาชีพเสริมขายของตามซำต่างๆ หรือมารับจ้างเป็นลูกหาบ พอมีรายได้ไปจุนเจือครอบครัว เมื่อมีกระเช้าไฟฟ้า คนไม่เดินหรือเดินน้อยลง ก็ต้องเลิกไปโดยปริยาย เตรียมหาอาชีพเสริมใหม่กันได้ และในเมื่อขึ้นง่ายลงง่ายแล้วใครจะมาใช้เวลาอยู่ในบ้านศรีฐานนานขึ้น
ขึ้นลงเสร็จเขาก็ไปเชียงคานหรือที่อื่นๆ ต่อได้สบาย ไม่มีความจำเป็นที่จะต้องเสียเวลาอยู่ที่ศรีฐานเลย ที่บอกว่าเศรษฐกิจในท้องที่จะดีขึ้น คงดีขึ้นเฉพาะกระเช้า ส่วนชาวบ้านจริงๆ จะได้อะไรบ้าง ก็ต้องตามดูกัน
การเปลี่ยนแปลงเป็นสิ่งที่เลี่ยงไม่ได้ ในเมื่อเรามองว่าธรรมชาติมันต้องทำเงินได้ด้วย กระเช้าจึงต้องเกิดขึ้น ที่ผมเอามาเล่าในวันนี้ก็เพื่อจะเห็นที่มาที่ไป จังหวะก้าวย่างของโครงการกระเช้าไฟฟ้าขึ้นภูกระดึงนี้ จะได้ร่วมรับรู้ไปด้วยกัน
ต้องขออภัยที่ผมไม่มีภาพร่างของกระเช้าภูกระดึงหรือรายละเอียดของโครงการ เพราะมันยังไม่มีให้ดู มีแต่รูปในบรรยากาศที่ต้องเดินเท้าขึ้น และระหว่างทางเดินเที่ยวมาประกอบเรื่อง ซึ่งเป็นบรรยากาศเก่าๆ ของภูกระดึงมาให้ดูเท่านั้น
เมื่ออนาคตกำลังจะเกิดความเปลี่ยนแปลง จำเป็นที่เราต้องรู้ไว้ครับ...