'เชียงราย' ต้นแบบเมืองอาหารปลอดภัย มุ่งสู่เมืองแห่งความสุข 3 มิติ

กนกพร โชคจรัสกุล | จุดประกาย

ตัวอย่างเมืองที่ผนึกกำลังทุกภาคส่วน ตั้งแต่เกษตรกร ผู้นำท้องถิ่น หน่วยงานจังหวัด โดยมี สสส. ให้การสนับสนุนสร้างระบบอาหารปลอดภัยไปสู่ความยั่งยืน

KEY POINTS

จังหวัดเชียงรายทำโครงการ 'ระบบอาหารปลอดภัย' เปลี่ยนผ่านการเกษตรเคมีเป็นเกษตรอินทรีย์ มุ่งสู่เป้าหมายต่อไป 'เมืองแห่งความสุข 3 มิติ'
โครงการเกิดจากความร่วมมือของหลายภาคส่วน ขยายผลครอบคลุมทั้ง 18 อำเภอ
ส่งเสริมเกษตรกร ส่งมอบวัตถุดิบปลอดภัยสู่ผู้บริโภค เพิ่มพื้นที่เกษตรสีเขียว จัดตั้งตลาดต้นแบบ ต่อยอดผลิตภัณฑ์ท้องถิ่นเพื่อเพิ่มมูลค่า

เชียงราย เป็นดินแดนแห่งต้นน้ำและธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์ แต่การทำเกษตรเชิงเดี่ยวที่เน้นปริมาณ ทำให้มีสารเคมีสารพิษสะสมในสิ่งแวดล้อม ส่งผลกระทบต่อสุขภาพของเกษตรกรผู้อยู่ต้นน้ำ และส่งต่อไปยังผู้บริโภค

ปี 2558 จังหวัดเชียงรายประกาศวาระเชียงรายเมืองเกษตรสีเขียวและอาหารปลอดภัย ปี 2561 มีการเปลี่ยนผ่านเกษตรเคมีสู่เกษตรอินทรีย์ ปี 2565 วันชัย จงสุธานามณี นายกเทศมนตรีนครเชียงราย นำนโยบายเมืองเกษตรสีเขียวและอาหารปลอดภัยมาพัฒนาต่อผ่าน โครงการพัฒนานครเชียงรายสู่เมืองแห่งความสุข 3 มิติ

โดยมี ดวงพร เฮงบุญยพันธ์ เป็นที่ปรึกษา และ กลุ่ม PGS ออร์แกนิค เชียงราย เข้าร่วม ส่งต่อวัตถุดิบปลอดภัย ผ่านระบบสหกรณ์นครเชียงราย ไปยังโรงเรียนในสังกัดเทศบาลนครเชียงราย ขยายผลมาสู่ระบบอาหารปลอดภัยครอบคลุมทั้ง 18 อำเภอของจังหวัดเชียงราย

บริษัท ฟอร์เวิร์ด ซี จำกัด (Forward SE), มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย, เทศบาลนครเชียงราย และภาคีเครือข่าย จัดงาน ข่วงอาหารปลอดภัยเมืองเชียงราย ภายใต้โครงการ การขับเคลื่อนระบบอาหารปลอดภัยเมืองเชียงราย สู่สุขที่สมดุล โดยสำนักสุขภาวะชุมชน (สำนัก 3) สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ให้การสนับสนุน วันที่ 5 กันยายน 2569 ณ สวนตุงและโคมเฉลิมพระเกียรติ 75 พรรษา เทศบาลนครเชียงราย

'เชียงราย' ต้นแบบเมืองอาหารปลอดภัย มุ่งสู่เมืองแห่งความสุข 3 มิติ

งานข่วงอาหารปลอดภัย Cr. Kanok Shokjaratkul

มุ่งมั่นเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดี

"กิจกรรมวันนี้สะท้อนความสำเร็จส่วนหนึ่งที่เราได้เดินหน้ากันมา แล้วต้องเดินหน้าต่อไป การเชื่อมเครือข่ายตั้งแต่ผู้ผลิตมาสู่ชุมชน พี่น้องเกษตรกรมีความสำคัญอย่างยิ่ง การร่วมมือกันขับเคลื่อนนโยบายนี้ให้สำเร็จผ่านการ MOU ต่าง ๆ ก็ต้องนำไปสู่แนวทางปฏิบัติร่วมกัน ดำเนินการอย่างจริงจัง ผนึกกำลังกันสร้างคุณภาพชีวิตที่ดี เพื่อให้เกิดความยั่งยืน ขอบคุณหน่วยงานทั้งหมดที่ได้ช่วยกันสร้างเมืองอาหารปลอดภัยของเชียงราย สู่สุขที่สมดุลในทุกมิติ ตามที่พวกเรามุ่งหวังกันไว้" ชีพ พงษ์ไชย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย ประธานเปิดงาน กล่าวบนเวที

'เชียงราย' ต้นแบบเมืองอาหารปลอดภัย มุ่งสู่เมืองแห่งความสุข 3 มิติ

ชีพ พงษ์ไชย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย Cr. Kanok Shokjaratkul

ต้นแบบเมืองอาหารปลอดภัย

"เทศบาลนครเชียงรายได้รับงบประมาณจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ สสส. สำนัก 3 มาดำเนินโครงการร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในเขตเมือง 8 แห่ง สร้างต้นแบบเมืองอาหารปลอดภัย มีการลงนาม MOU กับนายอำเภอทั้ง 18 อำเภอ เพื่อขยายผลขับเคลื่อนระบบอาหารปลอดภัยของเมืองเชียงราย สู่เมืองแห่งความสุข 3 มิติ

การขับเคลื่อนเรื่องระบบอาหารปลอดภัย เป็นยุทธศาสตร์ที่เทศบาลนครเชียงรายขับเคลื่อนมาอย่างต่อเนื่อง เรานำเกษตรกรรมและเกษตรกรมาเป็นหัวใจของการพัฒนา เพื่อให้คนเชียงรายมีสุขภาพดี ตรงกับคอนเซปต์ของนครเชียงรายที่ว่า เราจะเป็นนครแห่งความสุข เป็นเมืองคุณภาพชีวิต เป็นนครแห่งการศึกษา"

วันชัย จงสุธานามณี นายกเทศมนตรีนครเชียงราย กล่าวถึงความเป็นมาของโครงการระบบอาหารปลอดภัย

วันชัย จงสุธานามณี นายกเทศมนตรีนครเชียงราย Cr. Kanok Shokjaratkul

"เมื่อ 7-8 ปีก่อน มีสสส. เจ้าหน้าที่เทศบาล มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ มาช่วยเป็นแม่งาน นำนักวิชาการมหาวิทยาลัยเข้ามา น้อมนำโครงการเศรษฐกิจพอเพียงของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 มาเป็นแนวคิดแนวทาง

วางระบบตามแนวคิด ต้นน้ำ-เกษตรกร เลิกใช้สารเคมี หันมาใช้เกษตรชีวภาพและเทคโนโลยี กลางน้ำ-เทศบาลนครเชียงรายเป็นศูนย์กลางบริหารจัดการ สร้างตลาดรองรับผลผลิตในราคาที่เหมาะสม และปลายน้ำ-ผู้บริโภคได้รับอาหารสด ปลอดภัย คุณภาพสูง ราคาเป็นธรรม

ปัจจุบันมีโรงเรียนในสังกัดเข้าร่วมแล้ว 8 แห่ง ครอบคลุมกว่า 8,000 ครอบครัว ตั้งเป้าให้เชียงรายเป็นต้นแบบขยายผลสู่ท้องถิ่นอื่นได้กว่า 100 แห่งในอนาคต โดยมี สสส.เป็นผู้ให้ทั้งกำลังใจ งบประมาณ และองค์ความรู้ต่าง ๆ มั่นใจได้ว่าแผ่นดินเชียงรายแห่งนี้ จะเป็นนครแห่งความสุข"

'เชียงราย' ต้นแบบเมืองอาหารปลอดภัย มุ่งสู่เมืองแห่งความสุข 3 มิติ

ตลาดสีเขียว Cr. Kanok Shokjaratkul

สิทธิขั้นพื้นฐาน คือ อาหารปลอดภัย

"เราเป็นเกษตรกร ชาวเชียงราย เติบโตมาจากกลุ่ม PGS ออร์แกนิค เชียงราย พัฒนามาเป็นบริษัท Forward SE จำกัด ได้รับงบประมาณสนับสนุนจากสำนักงานสนับสนุนสุขภาวะชุมชน สสส. สำนัก 3 มาขับเคลื่อนโครงการระบบอาหารปลอดภัยเมืองเชียงรายสู่สุขที่สมดุล

ในปีแรกสร้างฐานข้อมูลผู้ผลิตทั้ง 18 อำเภอ จัดตั้งกลไกขับเคลื่อน 3 ระดับ อบรมเกษตรกรไปแล้ว 2,382 คน เกิดแกนนำเกษตรกรในทุกอำเภอ มีผู้ผ่านการรับรองมาตรฐาน GAP, PGS ออร์แกนิค และออร์แกนิคไทยแลนด์ 105 ราย เพิ่มพื้นที่เกษตรสีเขียวได้ 1,040 ไร่ ต่อยอดงานวิจัยเป็น 3 หลักสูตร สร้างวิทยากรชุมชน 50 คน จัดตั้งตลาดต้นแบบอาหารปลอดภัย 4 แห่ง จัดข่วงอาหารปลอดภัย 5 ข่วง กระจายอยู่ตาม 4 โหนด"

'เชียงราย' ต้นแบบเมืองอาหารปลอดภัย มุ่งสู่เมืองแห่งความสุข 3 มิติ

ดร.ทัศนีย์ ธรรมติน Cr. Kanok Shokjaratkul

ดร.ทัศนีย์ ธรรมติน อาจารย์ประจำ คณะรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย พูดถึงการทำงานที่ผ่านมา

ปีที่ 2 มุ่งเน้นการขับเคลื่อนฝั่งผู้บริโภคและผู้ประกอบการ อบรมผู้บริโภค 100 คน จัดตั้งชมรมผู้บริโภคอาหารปลอดภัยจังหวัดเชียงราย ยกระดับแกนนำผู้บริโภค 50 คน จัดเวทีข่วงสร้างสุข 4 เวที เกิดเครือข่ายความร่วมมือระหว่างเกษตรกร ผู้ประกอบการ ผู้บริโภค วางรากฐานระบบอาหารปลอดภัยจังหวัดเชียงรายให้เติบโตอย่างมีทิศทาง เข้มแข็ง ยั่งยืน เพราะอาหารปลอดภัยคือเครื่องมือที่ทำให้ชุมชนเข้มแข็งและพึ่งพาตนเองได้

กลุ่มหนองอ้อ แม่สายโมเดล เป็นกลุ่มที่เซ็ตตัวเองขึ้นมาจากข้าว แต่ไม่ได้หยุดนิ่งแค่ขายข้าวเป็นเมล็ด มีการเอาข้าวมาแปรรูปเชื่อมโยงกับวัตถุดิบท้องถิ่นต่อยอดให้มีมูลค่าเพิ่มขึ้น เช่น ข้าวผสมชา ข้าวผสมกาแฟ ขยายไป 50 ครัวเรือน มากกว่า 200 คน มากกว่า 3 ตำบลในพื้นที่แม่สาย ถ้าเกษตรกรมีความเข้มแข็ง มีความพร้อม มีความตั้งใจอยากจะพัฒนาและเปลี่ยนแปลง มันคือหัวใจของโครงการ ที่หนุนเสริมให้สิ่งที่ทำและโครงการประสบความสำเร็จ"

'เชียงราย' ต้นแบบเมืองอาหารปลอดภัย มุ่งสู่เมืองแห่งความสุข 3 มิติ

พูดคุยกับเกษตรกรที่ไร่ชมดอย Cr. Kanok Shokjaratkul

"มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย ทำหน้าที่เป็นกลไกหลักผู้เชื่อมร้อยเชื่อมโยงเกษตรกรต้นน้ำ ผู้ประกอบการกลางน้ำ ไปถึงผู้บริโภคปลายน้ำ ด้วยองค์ความรู้และนวัตกรรม โดยทำงานร่วมกับเกษตรกรในพื้นที่มาเกือบสิบปี พร้อมเป็นฟันเฟืองแห่งพลังทางปัญญาขับเคลื่อนให้เชียงรายเป็น เมืองต้นแบบทางอาหารสู่สุขภาวะที่สมดุล สร้างระบบอาหารที่ไร้รอยต่อ ซึ่งสิ่งสำคัญมากกว่าตัวเลขคือสุขภาพและคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นของผู้คนในพื้นที่

การขับเคลื่อนระบบอาหารปลอดภัย ไม่ใช่ภารกิจหรือหน้าที่ของคนใดคนหนึ่งหรือหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง แต่เป็นสิทธิขั้นพื้นฐานที่มวลมนุษยชาติควรเข้าถึง สิ่งมีชีวิตทุกชีวิตบนโลกใบนี้ควรได้เข้าถึงแหล่งอาหารที่บริสุทธิ์ ปลอดภัย และยั่งยืน ไม่ควรต้องเสี่ยงกับอาหารที่ไม่ปลอดภัย"

'เชียงราย' ต้นแบบเมืองอาหารปลอดภัย มุ่งสู่เมืองแห่งความสุข 3 มิติ

งานข่วงอาหารปลอดภัย Cr. Kanok Shokjaratkul

พัฒนาท้องถิ่นให้เป็นแหล่งเรียนรู้

"วันนี้เป็นวันที่ภาคีต่าง ๆ ของทั้งจังหวัดมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ทั้ง 18 อำเภอ สสส. มีเครือข่ายร่วมสร้างชุมชนท้องถิ่นน่าอยู่ กระจายอยู่ในทุก ๆ อำเภอของจังหวัดเชียงราย หนึ่งในนั้นคือเทศบาลนครเชียงราย

เมื่อ 2 ปีที่แล้ว เทศบาลนครเชียงรายเป็นจุดเริ่มต้นผสานพลังร่วมกับเครือข่ายเกษตรกร ผู้นำท้องถิ่น และหน่วยงานระดับจังหวัด สสส. เห็นความเข้มแข็งของชุมชนและกลไกแกนนำดังกล่าว จึงได้ประสานพลังทางวิชาการมหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงรายและมหาวิทยาลัยแม่โจ้เข้ามาหนุนเสริม เกษตรกรและพัฒนาหลักสูตรต่าง ๆ ผลักดันพื้นที่ท้องถิ่นให้กลายเป็นแหล่งเรียนรู้"

'เชียงราย' ต้นแบบเมืองอาหารปลอดภัย มุ่งสู่เมืองแห่งความสุข 3 มิติ

ดร.นิสา รัตนดิลก ณ ภูเก็ต Cr. Kanok Shokjaratkul

ดร.นิสา รัตนดิลก ณ ภูเก็ต ผู้อำนวยการสำนักสนับสนุนสุขภาวะชุมชน สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ สำนัก 3 สสส. กล่าวบนเวที

"จากจุดเริ่มต้นเพียง 1 อำเภอ ขยายผลต่อเนื่องไปสู่ 4 โซน และครอบคลุมถึง 18 อำเภอ นำไปสู่การผลักดันเชิงนโยบายและการเชื่อมโยงการทำงานร่วมกับผู้ว่าราชการจังหวัด ขับเคลื่อนงานผ่านปฏิบัติการ 3 ระดับ ได้แก่ ระดับจังหวัด ระดับอำเภอ ระดับชุมชนท้องถิ่น อย่างเป็นรูปธรรม ขบวนของเครือข่ายในวันนี้เป็นจุดเริ่มต้นที่จะขยายผลขับเคลื่อนสู่ระบบอาหารปลอดภัยของเชียงรายไปสู่ความยั่งยืน"

'สุขภาพดี' ด้วยอาหารปลอดภัย

"เทศบาลนครเชียงราย เป็นต้นแบบที่ทำเรื่องอาหารปลอดภัยได้ดี จนเป็นตัวอย่างแล้วก็ขยายผล ตอนนี้ สสส. สนับสนุนให้กระจายไปสู่ 18 อำเภอของจังหวัดเชียงราย ผลดีคือ ชาวบ้านมีผลผลิตที่มีคุณภาพ มีรายได้มั่นคง

ปัญหาสุขภาพที่เป็นเรื่องใหญ่ของประเทศไทยคือ โรค NCD เบาหวาน ความดัน โรคหัวใจ มาจากการกินอาหารที่ไม่ถูกสัดส่วน เราพยายามเน้นให้กินพืชผักมากขึ้น เกษตรอินทรีย์เป็นพื้นฐาน เราเน้นชุมชนเข้มแข็ง การมีส่วนร่วมของหลายภาคส่วน มีภาควิชาการดูแลให้การรับรองคุณภาพอาหาร"

ดร.นพ.พิศิษฐ์ ศรีประเสริฐ กรรมการกองทุน สสส. และประธานกรรมการบริหารแผนคณะที่ 3 พูดถึงความร่วมมือในโครงการฯ

'เชียงราย' ต้นแบบเมืองอาหารปลอดภัย มุ่งสู่เมืองแห่งความสุข 3 มิติ

ดร.นพ.พิศิษฐ์ ศรีประเสริฐ Cr. Kanok Shokjaratkul

"สสส. พยายามจะเสริมพลัง สานพลัง ชุมชนเข้มแข็งทั้งหมดกับภาครัฐ ที่ทำกันอยู่ตั้งแต่ระดับตำบลขึ้นเป็นระดับจังหวัด โดยท่านผู้ว่าราชการจังหวัดที่เห็นความสำคัญ การยกระดับการทำงานจากพื้นที่หนึ่งกระจายไปสู่ทั้งจังหวัดเป็นการยกระดับคุณภาพชีวิตของพี่น้องจังหวัดเชียงราย เพราะอาหารคือปัจจัยพื้นฐานที่มีผลโดยตรงต่อสุขภาพ"

ภายในงานมีการลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือขับเคลื่อนระบบอาหารปลอดภัยเมืองเชียงราย สู่สุขที่สมดุล ระหว่างจังหวัดเชียงราย เทศบาลนครเชียงราย นายอำเภอทั้ง 18 อำเภอ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย สสส. และภาคีเครือข่าย เพื่อผสานพลังขับเคลื่อนระบบอาหารปลอดภัยเมืองเชียงรายสู่สุขที่สมดุล

จากการลงพื้นที่ครั้งนี้ เราได้ไปชมหลายสถานที่ เพื่อพบกับผู้ที่ได้ร่วมมือกับโครงการอาหารปลอดภัยอย่างแท้จริง ทั้งตลาดสีเขียว, จุดตรวจสารพิษตกค้างในพืชผัก, สหกรณ์, โรงเรียนเทศบาล, ร้านอาหาร, ไร่ชมดอย, วิสาหกิจชุมชนข้าวไรซ์เบอรีบดผงปฏิมา และหาดนครเชียงราย

'เชียงราย' ต้นแบบเมืองอาหารปลอดภัย มุ่งสู่เมืองแห่งความสุข 3 มิติ

มาดูอาหารกลางวันที่โรงเรียน Cr. Kanok Shokjaratkul

อาหารกลางวัน ปลอดภัย

"โรงเรียนในสังกัดเทศบาลนครเชียงราย มี 8 โรงเรียน เราได้เข้าร่วมโครงการอาหารปลอดภัยของเทศบาลนครเชียงราย ซึ่งดำเนินการต่อเนื่องมากว่า 5 ปี เพื่อให้คนเชียงรายมีสุขภาพที่ดีบริโภคอาหารปลอดภัยไม่มีสารพิษ มีการประชุมวางแผนเรื่องเมนูอาหารให้กับเด็ก ๆ แล้วส่งเมนูให้สหกรณ์นครเชียงรายดูว่าไทม์ไลน์ผักผลไม้ในแต่ละช่วงนั้นมีอะไรบ้าง กองการแพทย์ก็ตรวจสารพิษตกค้างก่อนส่งมาให้โรงเรียน ซึ่งแต่ละสัปดาห์จะต้องมีอาหารจานเดียว มีข้าว มีพวกเส้น วันนี้วันศุกร์เป็นเมนูขนมจีนบ้างข้าวซอยบ้าง" ศิริภัส ขัติยะ ผู้อำนวยการสถานศึกษา โรงเรียนเทศบาล 1 ศรีเกิด เล่าถึงความร่วมมือกับโครงการฯให้ฟัง

'เชียงราย' ต้นแบบเมืองอาหารปลอดภัย มุ่งสู่เมืองแห่งความสุข 3 มิติ

การแปรรูปเพิ่มมูลค่าสับปะรดท้องถิ่น Cr. Kanok Shokjaratkul

ฮัก ณ เชียงราย

"เราสองคนสำเร็จการศึกษาจาก เลอ กอร์ดอง เบลอ มายกระดับผลผลิตการเกษตรต้นน้ำ นำสับปะรด พืช GI สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ของเชียงราย ทั้ง 2 สายพันธุ์ นางแล และ ภูแล มาพัฒนาเป็นขนมใหม่ชื่อว่า ฮัก ณ เชียงราย เป็นพายสับปะรดภูแลทั้งลูก จากที่อยู่ได้ 5 วัน ก็ใช้นวัตกรรมให้อยู่ได้นาน 3 เดือน ไม่ใส่แบะแซ ไม่ใส่สารกันเสีย เนื้อแป้งของเราดีกว่าของไต้หวัน สามารถเพิ่มมูลค่าสับปะรดได้ 20 เท่าตัว ช่วยสร้างงานสร้างรายได้ให้กลุ่มวิสาหกิจชุมชนและสมาชิก 50 ครัวเรือน เป็นต้นแบบที่ศึกษาดูงานและทำ workshop ทำออกมา 4 เมนู พายสับปะรด, ชีสทาร์ตสับปะรด, ชีสทาร์ตผลไม้ วางขายมา 3 ปีแล้วที่สหกรณ์และออนไลน์" ปริศนา คำขอด อาจารย์พิเศษ ศูนย์พัฒนาฝีมือแรงงาน และที่ปรึกษาพัฒนาผลิตภัณฑ์ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนฮัก ณ เชียงราย เล่าให้ฟัง

'เชียงราย' ต้นแบบเมืองอาหารปลอดภัย มุ่งสู่เมืองแห่งความสุข 3 มิติ

เมนูขันโตก ที่มาลองเต๊อะ Cr. Kanok Shokjaratkul

มาลองเต๊อะ ยกระดับอาหารเชียงรายสู่สากล

"เราเป็นผู้ประกอบการ ร้านอาหาร ที่ไปเชื่อมโยงกับวิสาหกิจชุมชน กลุ่ม PGS กลุ่มเกษตรอินทรีย์ และสมาพันธ์เกษตรในจังหวัดเชียงรายทั้งหมด เพื่อหาวัตถุดิบปลอดภัย 100 % มารังสรรค์อาหารพื้นบ้านไปสู่ระดับโลกให้ได้

อาหาร 1 มื้อ สามารถถ่ายทอดเรื่องราว วัฒนธรรม ความเป็นอยู่ ของคนในพื้นที่นั้น ๆ ได้ เรานำเสนออาหารที่มีความหลากหลายทางชาติพันธุ์ ซึ่งที่เชียงรายมีมากกว่า 30 ชาติพันธุ์ เป็นจังหวัดที่มีพืช GI มากเป็นอันดับ 2 ของประเทศไทย มาสู่ขันโตกนี้ ไม่ว่า สับปะรดนางแล, ส้มโอเวียงแก่น, ข้าวเหนียว, ข้าวหอมมะลิ"

น้ำผึ้ง-กัลยาภัสร์ ศรีธิเมืองใจ เจ้าของร้านมาลองเต๊อะ แนะนำที่มาของอาหารกลางวัน

'เชียงราย' ต้นแบบเมืองอาหารปลอดภัย มุ่งสู่เมืองแห่งความสุข 3 มิติ

น้ำผึ้ง-กัลยาภัสร์ ศรีธิเมืองใจ Cr. Kanok Shokjaratkul

"เริ่มจาก Appetizer ด้วยเมี่ยงสับปะรด เมี่ยงส้มโอเวียงแก่น ต่อด้วยข้าว 4 สี สีดำ-ข้าวไรซ์เบอร์รี่ มีสารต้านอนุมูลอิสระ มีไฟเบอร์สูง สีเขียว-ข้าวใบเตย ใช้ข้าวญี่ปุ่น Japonica ไม่มีสารเคมีตกค้าง ที่เชียงรายปลูกข้าวญี่ปุ่นเป็นอันดับ 1 ของประเทศไทย

สีเหลือง-ข้าวขมิ้นชัน สีขาว-ข้าวหอมขัด ทานกับหมูดำดอยตุงของอาข่า กำลังจะถูกยกให้เป็น GI ตัวที่ 10 ของจังหวัดเชียงราย ผัดรากชู ต้านอนุมูลอิสระ ให้ไฟเบอร์สูง แกงไก่แดงน้ำสมุนไพรของเผ่าม้ง แกงฮังเล ปิดท้ายด้วยผัก นี่เป็นเมนูที่รังสรรค์มาเพื่ออาหารตา อาหารใจ และอาหารกาย"

นวัตกรรม ข้าวไรซ์เบอร์รี่แปรรูป

"เราเป็นชุมชนเกษตรกรที่อยากให้ตัวเองและครอบครัวมีสุขภาพดีจึงส่งต่อและขับเคลื่อนโครงการระบบอาหารปลอดภัยไปด้วยกัน เริ่มจากวัตถุดิบที่เราผลิตและปรุงในครัวของเราเอง ต่อยอดไปทั่วทั้งอำเภอ

ตอนทำนาปีแรก ปลูกข้าวไรซ์เบอรี่ ขายข้าวเปลือกได้กิโลละ 9 บาท แทบไม่เหลืออะไรเลย มาถึงช่วงโควิด ก็คิดหาวิธีถนอมอาหาร แปรรูปมาเรื่อย ๆ จนได้ต้นแบบ ตัวที่ขายดีที่สุด พัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่เป็น ข้าวบดผง 100% ถุง 500 กรัม และแบบซองชงน้ำร้อน

เอาผำอบแห้ง ซูเปอร์ฟู้ดให้โปรตีนสูงมาผสมกับข้าว มีข้าวผสมกาแฟดอยช้าง มีข้าวหมากไรซ์เบอรี่ มีข้าวพอง ของกินเล่น สร้างมูลค่าจากกิโลละ 9 บาท มาเป็นกิโลละ 50 บาท ข้าวผงกิโลละ 200 บาท ข้าวหมากพอง 15 กรัม 10 บาท เราไปฝึกอบรมเรื่องพลังงานแสงอาทิตย์ ก็ได้เตาต้นแบบมาทำกล้วยตาก ทำกล้วยหนึบ กล้วยสอดไส้มะขาม"

พี่หล้า-ปฏิมา ปินะวรรณา ประธานวิสาหกิจชุมชนข้าวไรซ์เบอรี่บดผงปฏิมาแม่สาย เล่าถึงความร่วมมือให้ฟัง

'เชียงราย' ต้นแบบเมืองอาหารปลอดภัย มุ่งสู่เมืองแห่งความสุข 3 มิติ

ปฏิมา ปินะวรรณา Cr. Kanok Shokjaratkul

อาหารปลอดภัย คนตายน้อยลง

"บ้านชุมชนหนองอ้อได้เข้าร่วมกับโครงการอาหารปลอดภัยจากเชียงราย ผมได้ไปอบรมโครงการหลักสูตรศักยภาพผู้นำชุมชนเข้มแข็งและยั่งยืน นำมาปรับใช้ในชุมชนหมู่บ้าน เมื่อก่อนคนในชุมชนซื้อผักกิน แล้วก็ปลูกผักเองแล้วซื้อปุ๋ยเคมีมาใส่

จากนั้นผมก็ตั้งกลุ่มวิสาหกิจชุมชนทำปุ๋ยหมักอินทรีย์สุขภาพดีโป่งผาแจกจ่ายให้กับชุมชน ทำให้สุขภาพร่างกายแข็งแรงดีขึ้น อัตราการเจ็บป่วยตายน้อยลง ขยายไปที่อำเภอตำบลอื่น พื้นที่ของตำบลโป่งผามีแหล่งน้ำธรรมชาติขุนน้ำนางนอน แต่ก่อนใช้ปุ๋ยเคมี พอได้กินอาหารปลอดภัย ชาวบ้านเอาผักไปขายตลาดชุมชน ก็ขายหมด แรงบันดาลใจ คือเรื่องสุขภาพ ต้องมาก่อน"

สมบูรณ์ เนมหาวรรณ์ ประธานเครือข่ายอาหารปลอดภัยแม่สาย เล่าถึงผลดีของโครงการนี้

'เชียงราย' ต้นแบบเมืองอาหารปลอดภัย มุ่งสู่เมืองแห่งความสุข 3 มิติ

สมบูรณ์ เนมหาวรรณ์ Cr. Kanok Shokjaratkul

เปิด 'ไร่ชมดอย' เป็นพื้นที่เรียนรู้

"ที่นี่คือไร่ชมดอย ความสำเร็จของโครงการอาหารปลอดภัย เริ่มจากบ้านหนองอ้อแล้วกระจายไปทั่วตำบลต่างๆ ไม่ว่า โป่งผา เกาะช้าง เพราะทุกคนห่วงใยในเรื่องของสุขภาพมากขึ้น ในเรื่องของการกินอยู่ เราอยากมีสวน มีปลา มีผัก มีผลไม้ที่ลดสารเคมีลงมาเรื่อย ๆ จนไม่มีสารเคมี

และเราอยากจะพัฒนาต่อไปเรื่อย ๆ เพิ่มขึ้นไปเรื่อยๆ ถ้าถามว่าจะทำยังไงให้มันยั่งยืน ก็ต้องตอบว่า การรักษาคุณภาพ รักษามาตรฐานไว้ตลอด มันก็จะยั่งยืนไปเรื่อย ๆ "

ณภคพล เกิดแก้ว เจ้าของไร่ชมดอย เล่าถึงความร่วมมือกับโครงการฯ

'เชียงราย' ต้นแบบเมืองอาหารปลอดภัย มุ่งสู่เมืองแห่งความสุข 3 มิติ

ณภคพล เกิดแก้ว Cr. Kanok Shokjaratkul

'เมลอน' ของดี มีเท่าไรก็ขายหมด

"เราปลูกเมลอนมา 7-8 ปีแล้ว เพาะต้นกล้า 10 วัน จากนั้นลงถุง 20 วัน ติดดอก ติดลูก ลูกไหนไม่สวยก็คัดออก เอามาจิ้มน้ำพริก ทำแกงส้ม ส่วนลูกที่ดีที่สุดเก็บไว้เลี้ยง 1 ต้น เอาไว้แค่ลูกเดียว หลังผสมเกสรวันที่ 10 นับไปอีก 40 วันก็เก็บได้เลย รวม ๆ ใช้เวลาประมาณ 100 วัน ไม่เกิน 3 เดือน เป็นพืชระยะสั้น นำมาฝึกสอนให้เด็กนักเรียน 5 ปีมาแล้ว

เมลอนจำหน่ายกิโลละ 100 บาท ผมปลูกอยู่ 200 ต้น 200 ลูก น้ำหนักลูกเฉลี่ย 3-4 กิโล กิโลละ 100 บาท ส่วนแตงโมขายกิโลละ 60 บาท ลูกหนึ่งมี 5 กิโล 300 บาท ไม่พอขาย ที่สำคัญ สวนต้องปลอดภัย ปลอดสารเคมี 100% ที่สวนผมมี 5-6 โรง ปลูกได้ตลอด อีก 20 วันเราจะขึ้นอีกเฮาส์หนึ่ง

ปุ๋ยก็ทำเอง ใช้ขุยมะพร้าวทั้งหมดเลยก็ได้ หรือแกลบดำก็ได้ ที่นี่เราเน้นปุ๋ยหมักมากที่สุด ส่วนประกอบของอินทรียวัตถุ มันให้รสชาติแตกต่างจากที่ใช้ปุ๋ยเคมีล้วน ๆ มันจะหวานแบบกินแล้วอยากกินอีก ส่วนองุ่นไซน์มัสคัต ผมปลูกมา 5 ปี ได้กินแค่รอบเดียว มันยากจริง ๆ "

วรรณพิชัย โยธินพิสุทธิ ครูเมลอน โรงเรียนสหศาสตร์ และเกษตรกรที่หาดนครเชียงราย เล่าถึงการปลูกเมลอนให้ฟัง

'เชียงราย' ต้นแบบเมืองอาหารปลอดภัย มุ่งสู่เมืองแห่งความสุข 3 มิติ