‘หัว ไหล่ ตูด’ ถอดรหัสโครงสร้าง ‘ตลกไทย’ ถึงที่มาและเทคนิค

เปิดประสบการณ์ใหม่ ล้วงลึก ถอดรหัส ความคิดสร้างสรรค์ เบื้องหลัง ของวงการ ตลกไทย โดย The Attraction ร่วมกับ สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (CEA) ในงาน เทศกาลออกแบบกรุงเทพ 2026 (Bangkok Design Week 2026)

ขยายพื้นที่สู่ย่าน วัชรพล เป็นครั้งแรก ภายใต้กิจกรรม หัว ไหล่ ตูด : The Anatomy of Hilarity งานเสวนาเชิงทดลองที่จะพาไปสำรวจโครงสร้างของเสียงหัวเราะ

และถอดรหัส Soft Power ไทย ผ่านมุมมองตัวจริงในวงการตลก 3 คน ได้แก่ ต้อย-ธงชัย คะใจ (ต้อย ก็มาดิคร้าบ) หลุยส์ ชวนชื่น และ นุ้ย เชิญยิ้ม วันที่ 31 มกราคม 2569 ณ The Platinum Place วัชรพล

ความตลก กับ การตลาด

ตลกไทย คือ Soft Power แบบไทย ๆ ที่ไม่มีชาติไหนทำได้เหมือน แม้ว่าจะลอกเลียนไปทำก็ตาม

"คนไทยมีความขำอยู่ในวัฒนธรรม เราเป็นชาติที่มีวิธีคิดทางวัฒนธรรมสะท้อนผ่าน คำสร้อย ในชีวิตประจำวัน เช่นคำว่า "ไปท่งไปเที่ยว"  

ซึ่งเป็นวัฒนธรรมที่เรียกความเฮฮา รากเหง้าของเราคือความชอบในความตลกมาตั้งแต่อดีต เห็นได้จากตลกคาเฟ่หรือลิเก สิ่งเหล่านี้คือเครื่องยืนยันว่าประเทศไทยชอบเรื่องตลก

โครงการ Attraction ของเราทำเกี่ยวกับเรื่อง Soft Power ในเชิงนอกกระแส ในขณะที่รัฐบาลอาจจะสนใจเรื่อง Soft Power อย่างหมูกระทะ

แต่เราสนใจ ตลก เรามองว่าความตลกเป็น Soft Power ที่เราอยากจะผลักดันให้ขึ้นมาอยู่แถวหน้า"

อาจารย์โจ๊ก รวิพัชร ศรีสถิต อาจารย์พิเศษ คณะนิเทศศาสตร์ (CIBD) มหาวิทยาลัยกรุงเทพ, หัวหน้าฝ่ายการสื่อสารการตลาดและธุรกิจระหว่างประเทศ ทรู ดิจิทัล พาร์ค  พูดถึงความเป็นมาของงานวันนี้

Cr. Kanok Shokjaratkul

"ดังนั้น เวลาที่นักการตลาด ต้องการเข้าถึงกลุ่มเป้าหมาย เขาจะพยายามหาสิ่งที่สามารถ Capture หรือจับความรู้สึกของคนได้เร็วที่สุด

ซึ่ง ตลก คือวิธีหนึ่งที่แบรนด์เลือกใช้ เพื่อเข้าถึงผู้บริโภค เราจึงเห็นแบรนด์ที่ประสบความสำเร็จมากมายจากการใช้ความตลก จนกลายเป็นมีม (Meme) ที่แชร์กันทั่วไป

ปัจจุบันความ ตลก มีความสำคัญมาก ในการดึงดูดความสนใจ ผมเรียกว่า Attraction Economy การใช้ความตลกเป็นวิธีหนึ่งที่ทำให้คนหยุดดูในระหว่างที่เขากำลังไถหน้าจอ เพื่อให้เขาเปิดใจรับฟังสิ่งที่เราต้องการจะสื่อสาร

เคสที่ชัดเจนมากในรอบ 2 ปีนี้คือ บ้านสัมมากร แบรนด์ที่หยิบเอา Pain Point หรือความจริงที่คนมักสับสนชื่อโครงการกับ สรรพากร (ที่เก็บภาษี) มาทำเป็นโฆษณา โดยใช้การโต้ตอบที่ตลกและกวนประสาทระหว่างพนักงานกับลูกค้า

โฆษณาตัวนี้ได้รับรางวัลหลายสาขาในปี 2024 เพราะมันคือการเอา ความจริงมาพูดเล่น ซึ่งเป็นสิ่งที่คนไทยชอบ และถือเป็นการส่งออกอารมณ์ขันที่เป็น Soft Power ของไทยได้ดีมาก

Cr. Kanok Shokjaratkul

สำหรับแบรนด์เล็ก ๆ หรือ SME ที่ไม่ได้มีงบทำโฆษณาเยอะ กลยุทธ์ ที่ควรใช้คือ จริงใจ Marketing การพูดเรื่องจริงแต่มีวิธีเล่าแบบ Storytelling ให้คนเข้าถึงง่ายและเชื่อใจ เช่น

ร้าน After Yum เจ้าของร้านหยิบเอาปัญหาในร้านมาเล่าเป็นเรื่องตลก เช่น บอกตรง ๆ ว่า รอคิวนาน 4 ชั่วโมงนะ แล้วแนะนำให้ไปทำอย่างอื่นก่อนค่อยกลับมา การพูดข้อเสียตรง ๆ ด้วยอารมณ์ขันทำให้คนไทยพร้อมจะให้อภัยและอยากมาอุดหนุน

เพจ Buff T-shirt ที่ขายแคบหมู โดยบอกความจริงว่า "มันแข็งมาก ระวังฟันแตก" หรือใช้คำว่า "อร่อยถูกใจ อนามัยถูกลืม"

และ การ แทงสวน หรือขายความจริงแบบเรียล ๆ นี้กลับทำให้คนรู้สึกตลกและอยากลองซื้อไปรีวิวว่าแข็งจริงไหม

ปัจจุบันแบรนด์พรีเมียมก็เริ่มนำความตลกมาใช้เพื่อลดกำแพงระหว่างแบรนด์กับลูกค้า แต่เป็นการเล่นกับ รสนิยม และความขี้เล่นมากกว่า เช่น แบรนด์ POEM ที่ออกคอลเล็กชันร่วมกับคำว่า "นี้ยังไม่เกร็งนะครับ" ซึ่งเป็นวลีที่มีอยู่แล้วในตลาด การทำแบบนี้ทำให้แบรนด์ดูน่าสนใจ มีเรื่องราว และสร้างความเซอร์ไพรส์ให้กลุ่มเป้าหมายได้โดยไม่เสียตัวตน"

• Influencer กับ ความตลก

"Influencer คือตัวกลางที่สร้าง ความเชื่อใจ ผ่านความตลก วิธีการคือ ทำให้ฮาก่อนแล้วค่อยขาย เขาจะปูเรื่องยาว ๆ ให้คนขำจนเชื่อใจ แล้วค่อยตบเข้าสินค้า

เช่น มอส จุด ที่ทำคอนเทนต์เด็กฝึกงาน ซึ่งดูเรียลเหมือนชีวิตจริงจนแบรนด์และดาราต่างอยากไปออกรายการ

หรือการทำคอนเทนต์ล้อเลียนรายการดังอย่าง The Face เพื่อขายของแบบตรง ๆ แต่มีความตลกสอดแทรก ทั้งหมดนี้ช่วย ทำลายกำแพงระหว่างแบรนด์กับลูกค้าได้ดีที่สุด

สรุปแล้วความ ตลก คือเครื่องมือสำคัญในการสร้างแบรนด์ทุกระดับ ไม่ว่าจะเป็นแบรนด์ SME ไปจนถึง High-end หรือแม้แต่ Influencer การปรับใช้ความตลกให้เข้ากับแบรนด์จะช่วยสร้างการจดจำและเป็น Soft Power ที่มีประโยชน์มากในปัจจุบัน"

Cr. Kanok Shokjaratkul

กว่าจะมาเป็น ตลก ใน รายการทีวี

"จุดเริ่มต้นย้อนไปประมาณ 20 กว่าปีที่แล้ว ปี 2542 ผมทำงานที่ Workpoint เป็นที่แรก เริ่มจากการถูกส่งให้ออกไปส่งของและส่งจดหมายในรายการ เวทีทอง ที่มีพี่หม่ำกับพี่กิ๊กเป็นพิธีกร  เพราะพี่โปรดิวเซอร์เห็นว่าผมเป็นคนสนุกสนานและกล้าต่อปากต่อคำกับแก๊งสามช่า ก็เลยเป็นจุดเริ่มต้นที่ได้ออกหน้าจอ

แต่ตำแหน่งงานหลักคือ กำกับเวที (Stage Manager) ควบคุมคนดูและดูแลกองเชียร์ที่เป็นเด็กนักเรียนประมาณ 100 คน คอยแบ่งฝั่งเชียร์และให้สัญญาณปรบมือตามคิวพิธีกร จนถึงปัจจุบัน ผมทำรายการตลกมาแล้วน่าจะเกิน 40-50 รายการ"

ต้อย-ธงชัย คะใจ (ต้อย ก็มาดิคร้าบ) เล่าถึงความเป็นมาของตัวเองให้ฟัง

"กระบวนการผลิตรายการ ก็มาดิคร้าบ มี 6 ฉาก เหมือน 6 เรื่องสั้น เมื่อก่อนต้องหาไอเดียจากการดูหนังเยอะมาก บางวันดูถึง 4 เรื่อง เพื่อดูว่าจะเอาอะไรมาใช้ได้บ้าง รวมถึงการอ่านหนังสือพิมพ์ และเดินสวนจตุจักรเพื่อหาข้อมูลเติมสมอง

Cr. Kanok Shokjaratkul

แต่เดี๋ยวนี้ทำงานผ่านมือถืออย่างเดียว เราจะมีกลุ่มกองกลางที่ใครเห็นอะไรน่าสนใจในโซเชียลก็ส่งเข้ามา อย่างผมเองจะตื่นตี 5 มาดูข่าวจากหลาย ๆ ช่อง เพื่อหามุมมองที่แตกต่างในเรื่องเดียวกันมาเล่น

มุกสมัยนี้ต้องทำให้คน  เบรกดู ให้ได้ภายใน 3 วินาที การเรียบเรียงมุกจึงต้องรวดเร็ว ไม่ปูเรื่องนานเหมือนตลกคาเฟ่สมัยก่อน

ก่อนเล่น เราจะประชุม Big Idea ร่วมกับทีมงานและนักแสดง อย่างตั๊กกับบอล เราเคยลองสลับคาแรกเตอร์กันแต่มันไม่ได้ผล เพราะแต่ละคนมีคาแรกเตอร์ที่ถนัดต่างกัน เช่น เราจะรู้ว่าพี่นุ้ยเล่นได้กี่บท พี่ตั๊กเล่นได้กี่บท แล้วจึงแบ่งตัวละครเป็นพ่อ แม่ ลูก สิ่งสำคัญคือ คนเปิดเรื่องต้อง เอาอยู่ ต้องปูเรื่องและส่งต่อมุกได้ดี ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นพี่นุ้ยหรือพี่บอล"

Cr. Kanok Shokjaratkul

• ถ้าเล่นนอกบทเยอะ ทำยังไง ?

"การทำรายการนี้ก็เหมือน จับปูใส่กระด้ง นักแสดง 5 คนบางทีเขาก็อยากเล่นในแบบของเขา บางทีบทที่เตรียมมาอย่างดี พอถึงเช้าวันถ่ายทำ มีข่าวใหม่ที่น่าสนใจกว่า ผมสั่งพับเก็บแผนเดิมแล้วเปลี่ยนบทหน้างานทันที โดยใช้เวลาแกะมุกจากคลิปแค่ 10 นาทีก่อนแต่งหน้า

ที่สำคัญ ผมต้องมี ลูกจบ เตรียมไว้ให้เขาเสมอ ไม่อย่างนั้นเขาจะหาทางลงไม่ได้และเล่นไปเรื่อย ๆ บางครั้งถ้าเล่นกันสั้นเกินไปจนเนื้อหาไม่พอออกอากาศ (ปกติถ่าย 30 นาที เพื่อตัดเหลือ 10-12 นาที) ผมก็ต้องสั่งให้เขาหาอะไรเล่นเพิ่มหน้างานสด ๆ เลย"

• การตัดต่อ ก็สำคัญไม่น้อย

"เวลาที่เราเล่น เราจะมีทีมงานคอยจดมุกตั้งแต่หน้ามอนิเตอร์ว่ามุกไหนเอา มุกไหนทิ้ง เพื่อให้คนตัดต่อทำงานง่ายขึ้น เราเคยซ้อมตัดต่อกันนานถึง 3 เดือนก่อนเริ่มรายการจริง เพื่อให้ได้สไตล์ที่ต้องการ

ปัจจุบันทีมตัดต่อและทีม CG รู้ใจกันมาก รู้ว่าจะต้องขยี้มุกตรงไหน ใส่ตัวหนังสือ Copy อย่างไรให้ตลก โดยที่ผมแทบไม่ต้องไปคุมเองแล้ว

คนมักสงสัยเวลาที่นักแสดงตลกอำกันในรายการว่าจริงไหม บอกได้ว่า เป็นเรื่องจริง 99.99% แก๊งนี้เขาอยู่กันเป็นครอบครัว คุยกันตลอดจนรู้ข้อมูลลึก ๆ แล้วเขาก็จะเก็บไว้มาอำกันหน้าฉาก บางมุกที่แรงเกินไปหรือออกอากาศไม่ได้จริง ๆ เราก็จะมาตกลงกันที่ห้องตัดต่อเพื่อตัดทิ้ง"

Cr. Kanok Shokjaratkul

เจาะลึกศาสตร์ตลก 101

ช่วงต่อไปนี้ถือได้ว่าเป็น คลาสเรียนตลก ขนาดย่อมก็ว่าได้ เป็นการถ่ายทอดเบสิคพื้นฐานให้กับคนที่อยากจะนำไปใช้ในชีวิตประจำวันหรือสร้างสรรค์ผลงาน

"ผมมาจากสาย ลิเก ส่วน นุ้ย เขามาจากสาย ลูกทุ่ง ทำให้วิธีเล่นต่างกันชัดเจน อย่างสายลิเกแบบชวนชื่นจะเล่นเป็น เรื่อง (เล่นชุด) เช่น ล้อเลียนหนัง ละคร หรือลิเก ข้อเสียของ เล่นชุด คือต้องเล่นให้จบเรื่องภายในเวลาที่กำหนด ถ้าไม่ขำจะเครียดมากเพราะเปลี่ยนกลางคันยาก"  หลุยส์ ชวนชื่น  แนะนำตัวเอง

"ของผมจะเน้น  เล่นลอย  คือแต่งตัวปกติ ใส่สูท แล้วเล่นมุกเป็นเกร็ดเล็กเกล็ดน้อย ข้อดีคือถ้าเล่นไปแล้วคนดูเงียบ เราสามารถบิดหรือเปลี่ยนมุกใหม่ได้ทันที ไม่ต้องรอให้จบเรื่องเหมือนการเล่นชุด

ในคณะตลกหนึ่งคณะ หลัก ๆ เลยต้องมี ตัวปู กับ ตัวชง ซึ่งมักจะเป็นคนเดียวกัน ตัวปูมีความสำคัญมากเพราะต้องเป็นคนควบคุมเกม เล่าเรื่องให้คนดูรู้ว่าจะเกิดอะไรขึ้น และต้องมีความรู้รอบตัวสูงเพื่อปรับตัวตามยุคสมัย"  นุ้ย เชิญยิ้ม  อธิบาย

"แล้วก็มี ตัวดิ้น คนที่คอยรับส่งมุกต่อจากคนอื่น และ ตัวเซ่อ หรือ ตัวตก ซึ่งมักจะเป็นคนเดียวกัน ตัวนี้จะเป็น ผู้ถูกกระทำ ให้คนดูรู้สึกสงสารและตลกไปพร้อมกัน อย่างการเล่นมุกตบหัว ตัวตกก็คือคนที่คอยรับฝ่ามือเพื่อนเพื่อปิดมุกนั่นเอง"  หลุยส์ ชวนชื่น เสริม

Cr. Kanok Shokjaratkul

• ถ้าเล่นแล้วไม่ขำ จะทำยังไง

"ถ้าเป็นตลกคาเฟ่สมัยก่อน ถ้าไม่ขำ ตัวปูต้องรีบเปลี่ยนเรื่องทันที และที่สำคัญคือ ห้ามอำเพื่อนบนเวทีว่าเล่นไม่ขำ เพราะจะทำให้เสียหน้าและดูไม่ดีทั้งคณะ การจะอำกันได้ต้องรู้ใจกันก่อน รู้ว่าเพื่อนนิสัยยังไงถึงจะส่งมุกอำได้ถูกต้อง

วงการตลกต้องเปลี่ยนไปตามยุคสมัย อะไรที่เคยเล่นเมื่อ 20-30 ปีก่อนอย่างการด่ารูปลักษณ์หน้าตาชัดเจนแบบเมื่อก่อน เดี๋ยวนี้ทำไม่ได้แล้ว โดยเฉพาะออกทีวี เราต้องปรับให้พอประมาณ ไม่เจาะจงหรือรุนแรงเกินไป ตลกยุคนี้คือ "เรื่องจริงบวกสิ่งไม่คาดคิด"  นุ้ย เชิญยิ้ม เล่าให้ฟัง 

• เปิดกระเป๋า ดูอุปกรณ์ประกอบการเล่นตลก  

"อุปกรณ์เล่นมุกมีหลายแบบครับ นี่คือ ท่อแอร์ หลัง ๆ ตลกก็นิยมใช้กัน นอกจากนี้ยังมี ถาด ซึ่งสมัยก่อนเราไม่ได้ซื้อถาดโลหะแบบนี้ แต่จะใช้รังกระดาษมาพับให้เป็นพัดเพื่อใช้ตี การตีถาดต้องมีเทคนิคคือต้อง ตีให้เป็น ไม่ใช่ตีแบบกดลงไปเฉย ๆ เพื่อให้เกิดเสียงดังแต่ไม่เจ็บ

การตีกันด้วยถาด มันดูเหมือนเจ็บแต่จริง ๆ แล้วไม่เจ็บ ถ้าตีเป็น เสียงจะดัง คนถูกตีจะไม่เจ็บ แต่ถ้าคนตีไม่เป็น อาจจะทำให้เกิด โลหิต (เลือดออก) ได้ เราต้องเลือกอุปกรณ์ที่เบาและรู้จังหวะ" หลุยส์ ชวนชื่น หยิบท่อแอร์มาโชว์ให้ดู

Cr. Kanok Shokjaratkul

ขณะที่ นุ้ย เชิญยิ้ม หยิบที่ทำเสียงกบออกมาเล่าว่า  "นอกจากจะมี ไวท์บอร์ด เอาไว้ใช้สำหรับมุกตีหัวกันเวลาทายปัญหาแล้วยังมีอุปกรณ์เฉพาะอย่างเครื่องที่ใช้ทำเสียงกบ สำหรับเล่นมุกประกอบเพลง ฝนเดือนหก ของรุ่งเพชร แหลมสิงห์ ด้วย

อุปกรณ์เหล่านี้ต้อง เล่นให้ถูกช่วงถูกจังหวะ ไม่ใช่จะหยิบมาเล่นเมื่อไหร่ก็ได้ ทุกอย่างต้องมีที่มาที่ไป

ที่สำคัญ ยุคนี้เราต้องดู สถานการณ์และสถานที่ ด้วย เช่น เล่นในโรงเรียน ตลาดนัด หรือตามงานวัด มุกที่ใช้ก็ต้องแยกแยะให้เหมาะสม"   นุ้ย เชิญยิ้ม พูดถึงความละเอียดอ่อนในการแสดง

• จะเป็นตลกต้องมี  'พรสวรรค์'  ไหม

"พรสวรรค์ก็ส่วนหนึ่ง แต่ พรแสวง หรือการค้นหาความรู้ใหม่ ๆ ก็สำคัญมาก ตลกที่ดีต้องมีทั้งประสบการณ์ การเรียนรู้ และการค้นคว้า เหมือนการเรียนหนังสือที่เราต้องเรียนให้เต็มที่ในสาขานั้น ๆ

ในรายการตลกที่เราเห็นกัน ความสำเร็จส่วนหนึ่งมาจาก คนตัดต่อ ด้วย บทมีส่วนแค่ 20% อีก 40% คือความสามารถตัวตลก อีก 30% คือการใส่เอฟเฟกต์และการตัดต่อในห้องตัด

การทำให้คนขำนั้นยากกว่าการทำให้คนทะเลาะกันมาก

ฝากถึงน้อง ๆ ที่ทำกลุ่มกันอยู่ ขอให้ เหนียวแน่นกันไว้ มีอะไรก็ช่วยเหลือแบ่งปันกัน"  หลุยส์ ชวนชื่น  ฝากทิ้งท้าย

Cr. Kanok Shokjaratkul

"ผมเองไม่ได้คิดว่าจะเป็นตลกตั้งแต่แรก สมัยก่อนผมเดินเตะฝุ่นอยู่แถวอนุสาวรีย์ชัยฯ ไปเป็นคนเก็บของ ตั้งเครื่องดนตรีให้วงดนตรี แต่เพราะ ใจรัก

ยืนดูพี่ ๆ เขาเล่นทุกวันจนจำได้ ที่เขาเรียกว่า จำอวด คือจำมาแล้วเอาไปอวด จำได้มากก็เอาไปอวดได้มาก  การเล่นสด ๆ บนเวทีแบบที่เราทำกันอยู่ มันตัดต่อไม่ได้ ถ้าคุณต้องยืนเล่นครึ่งชั่วโมงบนเวที คุณต้องมีของจริง ๆ

งานของตลกคือการสร้าง รอยยิ้ม ให้กับท่าน แม้จะเป็นตลกเก่า ๆ แต่ถ้ามีโอกาสพวกเราก็อยากจะสร้างความฮาให้ทุกคนต่อไป"  นุ้ย เชิญยิ้ม  ฝากถึงคนดูทุกคน 

Cr. Kanok Shokjaratkul

ในงาน หัว ไหล่ ตูด มีกิจกรรม บอร์ดวัดใจ ตลก/ไม่ตลก พื้นที่เปิดไมค์ไร้เสียง ชวนทุกคนมาแปะ Post-it ปล่อยมุก ต่อด้วย

Quiz ในคณะตลก... คุณคือตำแหน่งไหน ?  มาสแกน DNA ความฮาในตัวคุณผ่านแบบทดสอบสุดกวนที่จะบอกว่าคุณคือใครในคณะตลก ? ตั้งแต่ ตัวชง ตัวตบ ตัวขยี้  และ

บอร์ดมหาชน ตบมุกให้หน่อย พื้นที่โชว์สกิลโบ๊ะบ๊ะแบบเรียลไทม์ ชวนมาต่อมุก เติมจังหวะและหาคนตบให้ลงตัว มาดูว่าจากหนึ่งมุกเริ่มต้น จะถูกปั้นต่อจนกลายเป็น มุกตำนาน ได้ยังไง

นิทรรศการ เดินเสพศิลป์...อินความฮา  Pop Ass Exhibition ศิลปะ ตูด ชวนยิ้ม นิทรรศการภาพถ่ายสุดกวน ที่เปลี่ยน ตูด ให้กลายเป็นงานศิลปะมุมมองใหม่ และ

The Theatre of Laughs รวมฮิต โฆษณาไทย ที่การันตีความขำระดับโลก โคตรฮา รวมผลงานจากฝีมือผู้กำกับไทย ที่พิสูจน์ให้เห็นว่า ไม่ว่ากี่ปี่ผ่านไปความตลกก็ยังไม่เจือจาง

ชวนทุกคนมาใช้เวลาหัวเราะและปล่อยความฮา ได้ตั้งแต่วันนี้ถึงวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 ณ The Platinum Place วัชรพล

Cr. Kanok Shokjaratkul

Cr. Kanok Shokjaratkul

Cr. Kanok Shokjaratkul

Cr. Kanok Shokjaratkul

Cr. Kanok Shokjaratkul