21/3 EXTRA UNIVERSE ชวนสำรวจจักรวาลของ 50 ศิลปิน Extra Chromosome ผ่านสี เส้น จุด และจินตนาการที่ไม่จำเป็นต้องอยู่ภายใต้กรอบใด
เมื่อปีที่ผ่านมา สมาคมผู้ปกครองคนพิการทางสติปัญญาแห่งประเทศไทย และ 21/3 STUDIO สตูดิโอศิลปะสำหรับผู้มีภาวะดาวน์ซินโดรมและผู้บกพร่องทางสติปัญญาแห่งแรกของไทย จัดนิทรรศการ JUST LET ME BE ที่ MOCA Bangkok เปิดพื้นที่ให้ผู้ชมได้ทำความรู้จักผลงานของศิลปิน Extra Chromosome ผ่านมุมมองที่ต่างออกไป
ปีนี้ทั้งสององค์กรกลับมาที่ MOCA Bangkok อีกครั้งกับนิทรรศการ "21/3 EXTRA UNIVERSE" นำเสนอผลงานของศิลปิน Extra Chromosome กลุ่มใหม่ 50 คน รวมกว่า 200 ชิ้น พร้อมชวนผู้ชมก้าวออกจากกรอบความคิดเดิม เพื่อเข้าไปสำรวจจักรวาลเฉพาะตัวของศิลปินแต่ละคน
ชื่อ Extra Chromosome อ้างอิงถึงโครโมโซมคู่ที่ 21 ซึ่งมีเกินมา 1 แท่งในผู้มีภาวะดาวน์ซินโดรม แต่สำหรับนิทรรศการนี้ คำว่า "Extra" ถูกนำมาตีความใหม่ในฐานะสิ่งที่พิเศษ ไม่ใช่ความผิดปกติหรือส่วนเกิน หากเป็นพื้นที่ที่มีภาษา วิธีคิด ความสุข ความรัก และจินตนาการเป็นของตัวเอง
แนวคิดดังกล่าวนำไปสู่ประโยคสำคัญของนิทรรศการ "Disguise yourself as one of us and slip into our UNIVERSE" หรือ "ปลอมตัวเป็นหนึ่งในพวกเรา แล้วลักลอบเข้าสู่จักรวาล" เสมือนคำเชิญให้ผู้ชมลองวางกรอบการรับรู้เดิมไว้ชั่วคราว แล้วเดินเข้าไปทำความรู้จักโลกของศิลปินจากมุมที่พวกเขาเป็นผู้กำหนดเอง
หนึ่งในคำถามที่นิทรรศการชวนคิดคือ สิ่งที่ถูกมองว่า "เกิน" อาจเป็นสิ่งที่คนทั่วไปกำลัง "ขาด" อยู่หรือไม่ เพราะในจักรวาลของศิลปินบางคน ความสุขอาจเกิดขึ้นจากเรื่องเรียบง่าย ขณะที่ความโกรธ ความกังวล หรือความทรงจำต่อความเจ็บปวดอาจไม่ได้มีพื้นที่ในโลกของพวกเขาแบบเดียวกับที่คนทั่วไปคุ้นเคย
ภายในพื้นที่จัดแสดง ผู้ชมจะเริ่มต้นการเดินทางผ่าน The Portal to the Extra Universe ประตูที่ทำหน้าที่เสมือนทางเชื่อมเข้าสู่จักรวาลใหม่ ก่อนพบกับผลงานกว่า 200 ชิ้น ซึ่งประกอบขึ้นจากสีสัน รูปทรง เส้น จุด ตัวอักษร เรื่องเล่า และภาพจากจินตนาการของศิลปินทั้ง 50 คน
แต่ละผลงานสะท้อนจักรวาลที่มีภาษาของตัวเอง เช่น "บุ๊ค" ที่ซ่อนรหัสลับไว้มากมายบนภาพวาด ซึ่งมีเพียงเจ้าตัวเท่านั้นที่อ่านออก ขณะที่ "ซัง" หญิงสาวผู้พูดน้อย สร้างโลกผ่านจุดที่ซ้อนทับกันไปมา ไม่ว่าจะเริ่มต้นจากการวาดอะไร สุดท้ายองค์ประกอบเหล่านั้นก็มักกลับมาสู่ "จุด" เช่นเดียวกับ "ออม" ที่มีจักรวาลของตัวเองซึ่งเต็มไปด้วยความรักและจินตนาการ โดยมี "พี่รุ้งฟ้า" เป็นเทพบุตรหนึ่งเดียวในโลกของเธอ
สิ่งที่น่าสนใจของผลงานเหล่านี้จึงไม่ได้อยู่ที่การตอบคำถามว่าภาพ "เหมือน" หรือ "ไม่เหมือน" วาด "ถูก" หรือ "ผิด" หากแต่อยู่ที่การเปิดโอกาสให้ผู้ชมได้เห็นโลกจากวิธีคิดของศิลปิน โดยไม่จำเป็นต้องใช้มาตรฐานทางศิลปะหรือเหตุผลแบบเดิมเป็นตัวตัดสิน
สุชาติ โอวาทวรรณสกุล นายกสมาคมผู้ปกครองคนพิการทางสติปัญญาแห่งประเทศไทย กล่าวว่า การจัดนิทรรศการที่ MOCA Bangkok ต่อเนื่องเป็นปีที่ 2 เป็นอีกหนึ่งโอกาสที่จะทำให้สังคมได้เห็นผู้มีภาวะดาวน์ซินโดรมและผู้บกพร่องทางสติปัญญาในมิติของความสามารถ มากกว่าการมองผ่านข้อจำกัด
"สิ่งที่เราอยากเห็นคือการที่ทุกคนเปลี่ยนมุมมองที่มีต่อพวกเขา จากคนที่ทุกคนเคยคิดว่าเขาต้องได้รับความช่วยเหลือ มาเป็นคนที่มีความสามารถไม่ต่างจากคนทั่วไป ศิลปะช่วยทำให้ศักยภาพเหล่านี้ถูกถ่ายทอดออกมาให้คนทั่วไปรับรู้ เราเชื่อว่าการที่ผลงานของเขาได้รับคัดเลือกให้มาจัดแสดงในพิพิธภัณฑ์ศิลปะระดับประเทศอย่าง MOCA จะทำให้ผู้ชมมองพวกเขาในฐานะศิลปินได้อย่างแท้จริง"
ด้าน จาริณี เมธีกุล ศิลปินผู้ก่อตั้ง 21/3 STUDIO กล่าวว่า การทำงานในปีนี้ทำให้เธอเปลี่ยนวิธีมองผลงานของศิลปิน จากเดิมที่พยายามหาคำอธิบายว่าเหตุใดบางคนจึงวาดหรือพูดถึงเรื่องเดิมซ้ำๆ สู่การมองว่าสิ่งเหล่านั้นอาจเป็น "จักรวาล" ที่แต่ละคนเลือกอาศัยอยู่ เป็นพื้นที่ของความสุข ความคุ้นเคย และตัวตน
"ปีแรกเราพยายามทำความเข้าใจว่าเขาวาดอะไร ทำไมถึงวาดแบบนี้ และตีความแทนเขา แต่ปีนี้เราเลิกพยายามทำความเข้าใจ แต่เลือกเดินตามเขาเข้าไปในจักรวาลของเขา แล้วพบว่ามันมีความสุขมาก พอเราหยุดตัดสิน ก็ไม่ต้องถามว่าภาพนี้เหมือนหรือไม่เหมือน วาดถูกหรือไม่ถูก หรือมีความหมายอะไร เพราะสิ่งสำคัญกว่าคือเขากำลังทำให้เราเห็นว่าโลกของเขาเป็นอย่างไร"
เธอกล่าวว่า คำว่า Extra Universe จึงเป็นมากกว่าชื่อนิทรรศการ แต่ยังเป็นคำถามที่ย้อนกลับมายังผู้ชมว่า ที่ผ่านมาเรามองความแตกต่างจากจุดยืนของใคร และใครเป็นผู้กำหนดว่าอะไรคือปกติ อะไรคือเกิน และอะไรคือขาด
ขณะที่ คณชัย เบญจรงคกุล ผู้อำนวยการพิพิธภัณฑ์ศิลปะไทยร่วมสมัย MOCA Bangkok กล่าวว่า การเปิดพื้นที่ให้ศิลปินกลุ่ม Extra Chromosome จัดแสดงผลงานครั้งนี้ พิจารณาจากความสามารถทางศิลปะของศิลปินเป็นสำคัญ
"หากใครได้ชมงานจะสัมผัสได้ว่าพวกเขามีของจริงๆ สิ่งที่โดดเด่นคือจินตนาการที่นำเสนอออกมาจากข้างในอย่างตรงไปตรงมา ไม่ได้ผ่านฟิลเตอร์ที่จะต้องคอยกังวลว่าใช้สีแบบนี้แล้วคนดูจะชอบไหม ไม่ได้ถูกจำกัดด้วยทฤษฎีว่าต้องใช้สีอะไรคู่กับสีอะไร แต่เป็นงานที่วาดขึ้นจากแพสชันและความคิดอย่างอิสระโดยไม่มีอะไรมาตีกรอบ"
นิทรรศการ "21/3 EXTRA UNIVERSE" เปิดให้เข้าชมฟรี ณ MOCA Bangkok เขตจตุจักร กรุงเทพมหานคร ตั้งแต่วันนี้ถึง 11 ตุลาคม 2569 โดยพิพิธภัณฑ์ปิดทำการทุกวันจันทร์ ผู้สนใจสามารถติดตามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ทาง Facebook: 21/3 Studio และ Instagram: @21_3studio
