รำลึกจิตรกรรม คำกวี อังคาร กัลยาณพงศ์

...จะไม่ไปแม้แต่พระนิรพาน

จะวนว่ายวัฏฏะสังสารหลากหลาย

แปลค่าแท้ดาราจักรมากมาย

ไว้เป็นบทกวีแด่จักรวาล...

อังคาร กัลยาณพงศ์ ศิลปินกวี กับเจตนารมณ์ในการสร้างสรรค์ผลงานวรรณศิลป์และจิตรกรรม ผลงานทุกชิ้นของ "ท่านอังคาร" สะท้อนถึงแรงบันดาลใจอันยิ่งใหญ่ที่มาจากเจตนารมณ์แห่งโลกมนุษย์ มีความมุ่งหวังอย่างแรงกล้าในการเสียสละและอุทิศตนให้กับงานศิลปะและวรรณกรรม และยังปวารณาขอเวียนว่ายตายเกิดเพื่อหวนกลับมาเป็นกวีทุกชาติภพ

ผลงานของท่านอังคาร แสดงถึงอัตลักษณ์แห่งตนเองได้อย่างยากหาใครเหมือน เปี่ยมไปด้วยการสร้างสรรค์อย่างไร้ขอบเขต ทว่าไม่ทอดทิ้งรากเหง้าความเป็นไทย แสดงออกได้อย่างโดดเด่นทั้ง "งานจิตรกรรม" ที่สืบทอดมรดกศิลปกรรมไทยจากบรรพบุรุษและถ่ายทอดได้อย่างเป็นเอกลักษณ์ ขณะที่ "งานวรรณศิลป์" ของท่านอังคารก็มีลักษณะเฉพาะของตนเอง ถ่ายทอดพุทธปรัชญาที่ลึกซึ้งอย่างเต็มไปด้วยพลัง และแสดงออกถึงความปรารถนาดีต่อเพื่อนมนุษย์

พิพิธภัณฑ์บ้านจิตรกร กวี อังคาร กัลยาณพงศ์ มูลนิธิเสฐียรโกเศศ-นาคะประทีป ร่วมกับหอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร เสนอนิทรรศการ "รำลึกจิตรกรรม คำกวี อังคาร กัลยาณพงศ์" โดยนำเสนอผลงานของท่านอังคารในสามส่วน ประกอบด้วย งานวรรณกรรม งานจิตรกรรม และงานร่วมวิจัยคัดลอกจิตรกรรมโบราณ เมื่อครั้งที่ได้มีโอกาสทำงานกับอาจารย์เฟื้อ หริพิทักษ์ ผลงานทั้งหมดที่นำมาจัดแสดงนี้เป็นเพียงส่วนหนึ่งของการสร้างสรรค์ในอดีต อีกทั้งบางชิ้นไม่เคยมีการจัดแสดงมาก่อน เช่น การแสดงบทกวีที่คัดลายมือด้วยปากกาคอแร้ง หรืองานคัดลอกสมุดข่อยไตรภูมิกถา ฉบับอยุธยา เป็นต้น

"ที่มาของนิทรรศการครั้งนี้เกิดจากคุณอาสุลักษณ์ ศิวรักษ์ ซึ่งมีความสนิทสนมกับท่านอังคาร เสนอว่าน่าจะมีการจัดนิทรรศการขึ้นเพื่อเป็นการรำลึกถึงท่าน ทางคุณสุลักษณ์ และคุณหงษ์จร เสน่ห์งามเจริญ ศิลปินอิสระจึงได้ร่วมพูดคุยกับทางหอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานครว่าน่าจะมีการจัดงานดังกล่าวขึ้น ทางหอศิลป์จึงได้ประชุมกันและสรุปว่าจะให้พื้นที่แสดงงานนิทรรศการที่ชั้น 4 โดยคุณอาสุลักษณ์ได้คุยและสรุปกับขวัญว่าจะเป็นผู้ที่จะมาจัดนิทรรศการ ซึ่งก็พอดีกับที่ทางหอศิลป์เองก็อยากให้ขวัญมาเป็นภัณฑารักษ์ของงานนี้ค่ะ จากนั้นขวัญก็วางแผนงาน จัดหาทีมงาน และดำเนินการตามแผนงานที่วางไว้ค่ะ" ขวัญ - อ้อมแก้ว กัลยาณพงศ์ ทายาท "ท่านอังคาร" ผู้รับหน้าที่ภัณฑารักษ์สำหรับนิทรรศการครั้งนี้

ผลงานที่นำมาแสดงนั้น เป็นการนำเสนออัจฉริยภาพของท่านอังคารโดยแบ่งออกเป็นสามส่วนคือ หมวดงานวรรณกรรม คัดเลือกผลงานที่ท่านอังคารเขียนด้วยปากกาคอแร้ง ปากกาลายเส้น และบทกวีที่คัดเลือกมาอีกส่วนหนึ่งที่จะนำเสนอผ่านแผ่นอะคริลิคใส เนื้อหาของงานหมวดนี้เป็นการคัดจากเนื้อหาที่มีความหลากหลาย ทั้งเรื่องของพุทธศาสนา ปรัชญา ศิลปะ ความรักของแม่ต่อลูก หรือความรักทางโลก

หมวดงานจิตรกรรม เลือกคัดภาพมาสามส่วนคือ ส่วนแรกงานที่มุ่งแสดงออกถึงเรื่องราวทางพุทธศาสนาและปรัชญา เป็นงานที่สร้างขึ้นในช่วงราวปี 2500-2510 ส่วนที่สองเป็นภาพเหมือนของครอบครัว และผลงานอื่นๆ ซึ่งทั้งหมดเป็นงานที่วาดด้วยถ่านเกรยองหรือชาร์โคล

และหมวดสุดท้ายคือหมวดงานอนุรักษ์จิตรกรรมไทย เป็นการนำผลงานคัดลอกจิตรกรรมไทยส่วนหนึ่ง สมัยเมื่อครั้งที่ท่นาอังคารไปช่วยอาจารย์เฟื้อ หริพิทักษ์ ทำการคัดลอกจิตรกรรมลายไทยจากวัดและสถานที่โบราณในสมัยต่างๆ เช่น อยุธยา สุโขทัย ศรีสัชนาลัย กำแพงเพชร เพชรบุรี เป็นต้น

"งานชุดที่นำมาแสดงนี้ได้คัดเลือกงานคัดลอกสมุดข่อยไตรภูมิกถา ฉบับกรุงศรีอยุธยา ซึ่งเป็นงานที่มีความสำคัญกับประเทศไทยอีก 1 ชิ้นค่ะ คือในราวปี 2500 ทางสถาบันสมิธโซเนียนจากอเมริกาได้ติดต่อให้กรมศิลปากรทำการคัดลอกงานสมุดไตรภูมิกถาที่มีความเก่าแก่ที่สุดโดยผู้เชี่ยวชาญ ทางกรมศิลป์ฯ ได้มอบหมายให้อาจารย์เฟื้อ หริพิทักษ์ เป็นผู้ทำงานนี้ และอาจารย์เฟื้อได้ให้ท่านอังคารมาทำงานด้วย โดยท่านอังคารเป็นผู้คัดลอกต้นฉบับจริงทั้งหมดลงกระดาษแก้ว ก่อนที่อาจารย์เฟื้อจะทำการตรวจและลงสีให้ใกล้เคียงของจริงมากที่สุด ผลงานที่คัดลอกมีสองชุด ชุดที่ลงสีได้มอบให้สถาบันสมิธโซเนียนไป ส่วนอีกชุดเป็นงานคัดลอกแบบไม่ลงสี มีทั้งหมดราว 168 หน้า ปัจจุบันอยู่ในความครอบครองของนักสะสมงานอีกท่านหนึ่ง ตอนนี้สภาพของกระดาษแก้วก็ผุกร่อนตามกาลเวลา จึงได้นำต้นฉบับจริงทั้งหมดมาถ่ายเก็บไว้และคัดเลือกมาแสดง 24 ชิ้นโดยนำเสนอผ่านภาพถ่ายค่ะ"

"ผลงานทั้งหมดมีความเกี่ยวเนื่องและเชื่อมโยงกันในเรื่องของอุดมคติทางพุทธศาสนา ปรัชญา และศิลปะเรียงร้อยเข้าด้วยกันโดยมีพื้นหลังเป็นเจตคติที่คุณพ่อมีต่อโลกและจักรวาล งานบางชิ้นโดยเฉพาะงานชุดคัดลอกสมุดข่อยไม่เคยแสดงที่ไหนมาก่อนนะคะ นิทรรศการนี้มีระยะเวลาแสดงเพียง 1 เดือนเท่านั้น อยากให้ทุกคนได้มาดูกันค่ะ" อ้อมแก้ว สรุป

ส่วนความคืบหน้าของการก่อตั้ง "พิพิธภัณฑ์บ้านจิตรกร กวี อังคาร กัลยาณพงศ์" เพื่อรวบรวมผลงานของ "ท่านอังคาร" ให้คนรุ่นใหม่ได้ศึกษา ขณะนี้อยู่ระหว่างการจัดหาที่ดินเพื่อก่อสร้างพิพิธภัณฑ์ หลังจากนั้นจะเริ่มก่อสร้างอาคารสำหรับจัดแสดง การจดทะเบียนเป็นพิพิธภัณฑ์ตามกฏหมาย และการบริหารจัดการอย่างยั่งยืน คาดว่าภายใน 5 ปีน่าจะได้เห็น

นิทรรศการ "รำลึกจิตรกรรม คำกวี อังคาร กัลยาณพงศ์" จะมีพิธีเปิดในวันพฤหัสบดีที่ 28 มีนาคม 2556 เวลา 18.00 น. ณ ห้องสตูดิโอ ชั้น 4 หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร สี่แยกปทุมวัน จัดแสดงจนถึง 30 เมษายน 2556 ดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ www.facebook.com/TheAngkarn

....

ในพิธีเปิดนิทรรศการจะมีการแสดงวาดชาร์โคลสดโดยอาจารย์สมยศ คำแสดง และในวันอาทิตย์ที่ 7 เมษายน เวลา 13.30 น. ที่หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร เชิญร่วมฟังการเสวนาเรื่อง "คิดถึงอังคาร" โดยอาจารย์เทพศิริ สุขโสภา และนิพนธ์ ขำวิไล ผู้มีความสนิทสนมกับท่านอังคารในแต่ละช่วงเวลา มาถ่ายทอดเรื่องราวและความทรงจำต่างๆ ในแง่มุมที่คนทั่วไปไม่เคยได้ยินมาก่อน