โลกการทำงานเปลี่ยนเร็ว แต่หลายคนยังติดลูปวิธีทำงานแบบเดิม ๆ ทั้งที่รู้ว่าต้องเปลี่ยน? นี่อาจเข้าข่าย Habit Hugging กับดักความเคยชินที่ฉุดรั้งการเติบโต ต้องรู้วิธีแก้
KEY POINTS
- วัยทำงานติดลูป Habit Hugging ยึดติดกับวิธีการทำงานแบบเดิมที่คุ้นเคย ซึ่งเป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาและปรับตัวในโลกการทำงานยุคใหม่ที่เปลี่ยนแปลงเร็ว
- ผลสำรวจชี้ว่าการเลิกนิสัยเก่ายากกว่าการเรียนรู้สิ่งใหม่ เพราะเมื่อเจอแรงกดดัน คนส่วนใหญ่มักกลับไปใช้วิธีที่คุ้นเคยโดยอัตโนมัติเนื่องจากรู้สึกมั่นใจและเร็วกว่า
- แนวทางแก้ไขคือการเริ่มจากสำรวจนิสัยตัวเอง วางแผนการเปลี่ยนแปลงที่ชัดเจน ปรับสภาพแวดล้อมให้เอื้อต่อพฤติกรรมใหม่ และฝึกฝนวิธีใหม่กับงานที่ไม่กดดัน
ในโลกการทำงานที่เทคโนโลยีและทักษะใหม่ ๆ เข้ามาเปลี่ยนวิธีทำงานอยู่ตลอดเวลา การอัปสกิลหรือเรียนรู้สิ่งใหม่อาจไม่ใช่เรื่องที่ท้าทายที่สุดของคนวัยทำงานยุคนี้ แต่สิ่งที่ท้าทายมากกว่านั้นก็คือ "การเลิกใช้วิธีเดิม ๆ ที่คุ้นเคย" แล้วหันมาปรับพฤติกรรมการทำงานใหม่ ให้สอดคล้องกับยุคสมัยและเทคโนโลยี AI ที่ยิ่งนับวันก็ยิ่งเปลี่ยนเร็ว
หลายคนอาจเคยผ่านการอบรมการใช้ระบบใหม่ขององค์กร เข้าใจวิธีใช้งานเป็นอย่างดี และตั้งใจว่าจะเริ่มนำมาใช้ในสัปดาห์ถัดไป แต่เมื่อถึงเวลาทำงานจริงและมีงานเร่งด่วนเข้ามา กลับหยิบเครื่องมือเดิม ๆ ขึ้นมาใช้หรือ ทำงานตามขั้นตอนแบบเก่าโดยอัตโนมัติ เพราะรู้สึกว่าทำได้เร็วกว่าและมั่นใจกว่า
พฤติกรรมลักษณะนี้เรียกว่า ‘Habit Hugging’ หรือการยึดติดกับความเคยชินในการทำงาน ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ที่สะท้อนให้เห็นว่า แม้คนทำงานจะรู้ว่าถึงเวลาต้องเปลี่ยนแปลงวิธีทำงานตัวเอง แต่การละทิ้งวิธีที่เคยทำจนชำนาญกลับไม่ใช่เรื่องง่าย
นอกจากการยึดติดกับเครื่องมือเก่าแล้ว Habit Hugging ยังเกิดขึ้นได้กับพฤติกรรมทั่วไป เช่น เปิดอีเมลเช็กข้อความทันทีที่เริ่มงาน รับงานทุกอย่างโดยไม่คำนึงถึงภาระที่มีอยู่ หรือใช้เวลาขัดเกลางานนานเกินความจำเป็น ทั้งที่งานนั้นพร้อมส่งแล้ว
พฤติกรรมเหล่านี้อาจดูเป็นเรื่องเล็กน้อย แต่หากทำซ้ำจนกลายเป็นความเคยชิน ก็อาจกลายเป็นอุปสรรคต่อการเรียนรู้ทักษะใหม่ การเพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน และความสามารถในการปรับตัว ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญมากขึ้นในยุคที่ AI กำลังเปลี่ยนแปลงโลกการทำงาน
ทำไมคนทำงานถึงเลิกนิสัยเดิมได้ยาก?
ผลสำรวจของ TalentLMS ที่สอบถามพนักงานในสหรัฐฯ จำนวน 1,500 คน พบว่า 65% ระบุว่า การเลิกพฤติกรรมเดิมทำได้ยากกว่าการเรียนรู้สิ่งใหม่ ขณะที่มีพนักงานเพียง 41% ที่นำวิธีทำงานใหม่มาใช้อย่างต่อเนื่องหลังผ่านการอบรม ส่วนอีก 42% ยังคงใช้เครื่องมือหรือกระบวนการทำงานที่ผู้บริหารมองว่าเลิกใช้ไปแล้ว
ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนช่องว่างระหว่างการเรียนรู้สิ่งใหม่กับการนำไปใช้จริงในชีวิตการทำงาน เพราะแม้พนักงานจะเข้าใจวิธีการใหม่ แต่เมื่อกลับไปทำงานภายใต้ข้อจำกัดด้านเวลาและปริมาณงานที่ต้องรับผิดชอบ ก็มีโอกาสสูงที่จะย้อนกลับไปใช้วิธีเดิมที่คุ้นเคย
อย่างไรก็ตาม การกลับไปใช้วิธีเดิมไม่ได้หมายความว่าพนักงานต่อต้านการเปลี่ยนแปลงเสมอไป เพราะบางครั้งเครื่องมือหรือกระบวนการใหม่อาจมีข้อจำกัด ทำให้ทำงานได้ช้าลงหรือเกิดข้อผิดพลาดมากขึ้น แต่ในบางกรณี ความคุ้นเคยก็เป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้คนทำงานไม่ยอมละทิ้งวิธีการที่อาจไม่เหมาะกับสถานการณ์ปัจจุบันแล้ว
งานวิจัยเกี่ยวกับพฤติกรรมและการตั้งเป้าหมาย หรือ Research on habits and goals อธิบายว่า เมื่อคนเราทำพฤติกรรมบางอย่างซ้ำ ๆ ในสภาพแวดล้อมเดิม สมองจะเริ่มเชื่อมโยงสถานการณ์นั้นเข้ากับการตอบสนองที่คุ้นเคย จนสามารถลงมือทำได้โดยแทบไม่ต้องคิด
นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมการรู้ว่าควรเปลี่ยนแปลงอะไร ไม่ได้หมายความว่าเราจะสามารถเปลี่ยนพฤติกรรมได้ทันที เพราะการสร้างความเคยชินใหม่ต้องอาศัยทั้งความตั้งใจและการฝึกฝนอย่างต่อเนื่อง
6 วิธีเลิกติดลูป Habit Hugging ปรับตัวสู่โลกงานยุคใหม่
การปรับตัวไม่จำเป็นต้องเริ่มจากการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ แต่สามารถเริ่มจากการสังเกตพฤติกรรมเล็ก ๆ ในชีวิตประจำวัน แล้วค่อย ๆ ปรับวิธีตอบสนองต่อสถานการณ์ต่าง ๆ ด้วย 6 วิธีต่อไปนี้
1. สำรวจตัวเองว่าติดนิสัยอะไรอยู่
สิ่งแรกที่ควรทำคือเลือกพฤติกรรมหนึ่งอย่างที่ต้องการเปลี่ยนแปลง เช่น ชอบเปิดอีเมลทุกครั้งที่เจอปัญหาในการทำงาน มักตอบรับคำเชิญประชุมโดยไม่ดูตารางงาน หรือกลับไปใช้ไฟล์รูปแบบเดิมทุกครั้งเมื่อใกล้ถึงกำหนดส่งงาน
จากนั้นลองสังเกตตัวเองสัก 2-3 วันว่า ก่อนจะทำพฤติกรรมนั้นมีอะไรเกิดขึ้น กำลังรู้สึกอย่างไร และการตอบสนองแบบเดิมช่วยให้รู้สึกดีขึ้นอย่างไร ยกตัวอย่างเช่น การเปิดอีเมลบ่อย ๆ อาจช่วยลดความรู้สึกกังวลเมื่อต้องเจอกับงานยาก ส่วนการตอบรับงานทุกอย่างอาจทำให้ไม่ต้องเผชิญหน้ากับบทสนทนาที่น่าอึดอัด หรือการใช้เครื่องมือเดิมอาจทำให้รู้สึกมั่นใจว่าตัวเองยังควบคุมงานได้
เมื่อเข้าใจเหตุผลเบื้องหลังพฤติกรรมแล้ว จะช่วยให้มองเห็นว่าควรปรับเปลี่ยนตรงไหน และหาวิธีใหม่ที่ตอบโจทย์ความต้องการเดิมได้โดยไม่ต้องกลับไปทำแบบเดิมซ้ำ ๆ
2. เปลี่ยนความตั้งใจลอย ๆ เป็นแผนที่ทำได้จริง
การบอกตัวเองว่าจะเลิกเช็กอีเมลบ่อย ๆ หรือจะเริ่มใช้ระบบใหม่ให้มากขึ้น อาจยังไม่พอ เพราะเมื่อถึงเวลาทำงานจริง ความเคยชินเดิมมักกลับมามีอิทธิพลเหนือความตั้งใจ วิธีหนึ่งที่ช่วยได้คือการวางแผนแบบ If-Then หรือการกำหนดล่วงหน้าว่า หากเกิดสถานการณ์หนึ่งขึ้น จะตอบสนองด้วยพฤติกรรมแบบใด
ยกตัวอย่างเช่น แทนที่จะตั้งเป้าว่าจะไม่เปิดอีเมลระหว่างทำงาน ก็เปลี่ยนเป็น “หากรู้สึกอยากเปิดอีเมลระหว่างช่วงเวลาที่ต้องใช้สมาธิ จะจดสิ่งที่ต้องการตรวจสอบไว้ก่อน แล้วทำงานตรงหน้าให้เสร็จหนึ่งส่วน” หรือหากต้องการเลิกใช้ไฟล์ส่วนตัวที่เคยจัดเก็บข้อมูลลูกค้า ก็อาจตั้งเงื่อนไขว่า “เมื่อได้รับข้อมูลอัปเดตจากลูกค้า จะบันทึกลงในระบบกลางของบริษัทก่อนทุกครั้ง”
แนวทางนี้สอดคล้องกับแนวคิด Implementation Intentions ที่อธิบายโดยสถาบัน National Cancer Institute ซึ่งเน้นการเชื่อมโยงสถานการณ์ที่อาจเกิดขึ้นเข้ากับพฤติกรรมที่ต้องการให้เกิดขึ้น เพื่อช่วยให้ลงมือทำตามเป้าหมายได้ง่ายขึ้น
สิ่งสำคัญคือแผนที่วางไว้ต้องเป็นสิ่งที่ทำได้จริงในชีวิตประจำวัน ไม่ใช่ตั้งเงื่อนไขที่ต้องอาศัยสมาธิเต็มร้อย มีเวลามากพอ หรือรอให้ทุกอย่างรอบตัวเป็นใจเสียก่อน
3. ปรับสภาพแวดล้อมให้เอื้อต่อพฤติกรรมใหม่
บางครั้งการเปลี่ยนพฤติกรรมไม่ได้ขึ้นอยู่กับความตั้งใจเพียงอย่างเดียว แต่สภาพแวดล้อมรอบตัวก็มีส่วนทำให้เรากลับไปทำสิ่งเดิมได้ง่ายขึ้น ลองนึกภาพว่าบริษัทมีระบบจัดการงานใหม่ แต่ไฟล์ Excel ที่เคยใช้ยังถูกปักหมุดไว้บนหน้าจอ ขณะที่การเข้าถึงระบบใหม่ต้องผ่านหลายขั้นตอน เมื่อมีงานเร่งด่วนเข้ามา การกลับไปใช้เครื่องมือเดิมจึงเป็นทางเลือกที่ง่ายกว่าโดยไม่รู้ตัว
งานศึกษาของ Wendy Wood เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมและความเคยชิน ชี้ให้เห็นว่า การปรับสภาพแวดล้อมและลดอุปสรรคในการลงมือทำ สามารถช่วยให้เกิดพฤติกรรมใหม่ได้ ยกตัวอย่างเช่น ให้ลองปักหมุดระบบที่องค์กรอนุมัติให้ใช้งานไว้บนหน้าจอ บันทึกลิงก์แบบฟอร์มใหม่ไว้ในบุ๊กมาร์ก ปิดการแจ้งเตือนที่ไม่จำเป็นระหว่างช่วงเวลาทำงาน หรือวางรายการตรวจสอบไว้ใกล้กับงานที่มักทำให้เผลอกลับไปใช้วิธีเดิม
เป้าหมายคือทำให้การเลือกพฤติกรรมใหม่เป็นเรื่องง่ายขึ้น และลดสิ่งกระตุ้นที่ทำให้เราย้อนกลับไปใช้ความเคยชินเดิม โดยยังต้องปฏิบัติตามขั้นตอนและข้อกำหนดขององค์กรอย่างเหมาะสม
4. ฝึกใช้วิธีใหม่ก่อนถึงช่วงเวลาที่งานกดดัน
การต้องเรียนรู้เครื่องมือใหม่ในช่วงที่มีงานเร่งด่วนหรือใกล้ถึงกำหนดส่งงาน เป็นสถานการณ์ที่ทำให้หลายคนเลือกกลับไปใช้วิธีเดิม เพราะไม่ต้องเสียเวลาทำความเข้าใจเพิ่มเติม ดังนั้น ควรเริ่มฝึกใช้วิธีใหม่กับงานที่ไม่ซับซ้อนหรือมีความเสี่ยงต่ำก่อน เช่น ทดลองบันทึกข้อมูลหนึ่งรายการในระบบใหม่ ฝึกใช้รูปแบบการทำงานใหม่กับงานประจำ หรือซ้อมพูดปฏิเสธงานที่เกินกำลังอย่างสุภาพ
ในช่วงแรกอาจต้องใช้เวลามากกว่าปกติ ซึ่งเป็นเรื่องธรรมดา เพราะเราไม่ควรนำความเร็วในการทำงานที่เกิดจากการฝึกฝนมาหลายปี มาเปรียบเทียบกับทักษะใหม่ที่เพิ่งเริ่มเรียนรู้
หากภาระงานทำให้ไม่มีเวลาฝึกฝน อาจพูดคุยกับหัวหน้างานเพื่อขอเวลาสำหรับทดลองใช้ระบบหรือกระบวนการใหม่โดยเฉพาะ เช่น ขอเวลา 15 นาทีเพื่อให้ผู้ที่มีประสบการณ์ช่วยแนะนำขั้นตอนการทำงาน เพราะการเรียนรู้และเปิดรับสิ่งใหม่ไม่ควรเป็นเพียงกิจกรรมที่เกิดขึ้นระหว่างการอบรม แต่ควรเป็นส่วนหนึ่งของการทำงานในชีวิตประจำวัน
5. อย่าปล่อยให้ความไม่คุ้นเคยพากลับไปทำแบบเดิม
อุปสรรคสำคัญของการเปลี่ยนพฤติกรรมใหม่ ไม่ได้อยู่ที่การลงมือทำเสมอไป แต่อาจเป็นความรู้สึกไม่มั่นใจเมื่อต้องทำสิ่งที่ไม่คุ้นเคย บางคนอาจคิดว่าตัวเองควรใช้เครื่องมือใหม่ได้คล่องแล้ว หรือกังวลว่าจะทำงานช้าลงเมื่อเปลี่ยนวิธีทำงาน ความรู้สึกเหล่านี้อาจทำให้ตัดสินใจกลับไปใช้วิธีเดิมที่ตัวเองถนัดมากกว่า
เมื่อเริ่มรู้สึกอึดอัด ลองหยุดพักสั้น ๆ ผ่อนคลายร่างกาย หายใจช้า ๆ และยอมรับความรู้สึกที่เกิดขึ้น โดยไม่ต้องตำหนิตัวเองว่าเหตุใดจึงยังทำไม่ได้ จากนั้นลองถามตัวเองว่า “ตอนนี้มีขั้นตอนเล็ก ๆ อะไรที่สามารถทำต่อได้บ้าง”
แนวทางนี้คล้ายกับการฝึกสติที่ช่วยให้เราสังเกตความคิดและอารมณ์ของตัวเอง แทนที่จะตอบสนองต่อความรู้สึกไม่สบายใจโดยอัตโนมัติ เพราะการเปลี่ยนพฤติกรรมไม่ได้หมายความว่าต้องรู้สึกมั่นใจหรือสบายใจตลอดเวลา แต่คือการเรียนรู้ที่จะเดินหน้าต่อ แม้ในช่วงที่ยังไม่คุ้นเคยกับสิ่งใหม่ก็ตาม
6. ทบทวนความคืบหน้า ถ้าเปลี่ยนไม่สำเร็จต้องหาสาเหตุ
เมื่อทดลองเปลี่ยนพฤติกรรมไปได้ระยะหนึ่ง ควรกลับมาทบทวนว่าอะไรที่ทำได้ดี และอะไรที่ยังเป็นอุปสรรค ลองบันทึกง่าย ๆ ว่าในแต่ละสัปดาห์สามารถใช้วิธีใหม่ได้กี่ครั้ง มีสถานการณ์ไหนที่ทำให้กลับไปใช้วิธีเดิม และอะไรเป็นตัวขัดขวางการเปลี่ยนแปลง หากพบว่าตัวเองมักติดขัดในขั้นตอนเดิมซ้ำ ๆ อาจต้องขอคำแนะนำหรือความช่วยเหลือเพิ่มเติม
สิ่งสำคัญคืออย่ามองการกลับไปทำพฤติกรรมเดิมว่าเป็นความล้มเหลว แต่ให้มองว่าเป็นข้อมูลที่ช่วยให้เข้าใจว่าต้องปรับแผนอย่างไร ไม่จำเป็นต้องรอเริ่มต้นใหม่ในวันจันทร์หน้า เพราะสามารถกลับมาฝึกพฤติกรรมใหม่ได้ตั้งแต่โอกาสถัดไปที่เกิดขึ้น
ท้ายที่สุด การปรับตัวให้ทันโลกการทำงานไม่ได้หมายถึงการต้องเปลี่ยนทุกอย่างที่เคยทำ แต่คือการรู้ว่าเมื่อไรควรเก็บวิธีเดิมไว้ และเมื่อไรควรปรับใช้วิธีใหม่ที่ช่วยให้ทำงานได้ดีขึ้น เพราะในวันที่โลกงานเปลี่ยนเร็ว ความสามารถในการเรียนรู้สิ่งใหม่เพียงอย่างเดียวอาจไม่พอ หากยังไม่สามารถนำสิ่งที่เรียนรู้มาปรับใช้ได้จริง
อ้างอิง: Forbes, If Then Habit





