Vitamin Patch สติกเกอร์วิตามินสุดฮิต แค่แปะก็ได้ผล จริงไหม?

จากวิตามินเม็ดหรือแคปซูลที่หลายคนคุ้นเคย วันนี้อาหารเสริมกำลังเปลี่ยนหน้าตาให้เข้ากับไลฟ์สไตล์มากขึ้น หนึ่งในนั้นคือ แผ่นแปะวิตามิน (Vitamin Patch) ที่ดูเผิน ๆ แทบไม่ต่างจากสติกเกอร์แฟชั่นชิ้นเล็ก ๆ มีทั้งรูปดาว หัวใจ ดอกไม้ ไปจนถึงดีไซน์สีสันสดใส สามารถแปะไว้ตามใบหน้า แขน ไหล่ หรือส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย

บนโซเชียลมีเดียจึงเริ่มเห็นสติกเกอร์เหล่านี้ปรากฏอยู่บนผิวระหว่างทำงาน เดินทาง ออกกำลังกาย หรือแม้แต่ก่อนเข้านอน โดยแต่ละผลิตภัณฑ์มีจุดขายแตกต่างกัน ตั้งแต่วิตามินและแร่ธาตุ ไปจนถึงสูตรที่เน้นเรื่องพลังงาน การนอนหลับ ความเครียด และความงาม ทำให้การกินอาหารเสริมที่เคยดูเป็นเรื่องจริงจัง กลายเป็นอีกหนึ่งไอเทมในโลกเวลเนส (Wellness) ที่ทั้งสะดวกและสนุกกับการใช้งานมากขึ้น

เบื้องหลังสติกเกอร์หน้าตาน่ารักเหล่านี้คือ แนวคิดการนำส่งสารผ่านผิวหนัง (Transdermal Delivery) ซึ่งไม่ใช่เรื่องใหม่ในวงการแพทย์ แต่เมื่อนำมาใช้กับวิตามินและแร่ธาตุ เรื่องกลับซับซ้อนขึ้น เพราะผิวหนังถูกออกแบบมาให้เป็นปราการป้องกันสารจากภายนอก และงานวิจัยในมนุษย์เกี่ยวกับการนำส่งสารอาหารด้วยแผ่นแปะยังมีค่อนข้างจำกัด

ดังนั้น ความน่าสนใจของ Vitamin Patch จึงไม่ได้อยู่แค่ว่า “แปะแล้วสะดวกแค่ไหน” แต่อยู่ที่ว่า วิตามินในแผ่นแปะสามารถผ่านผิวหนังเข้าสู่ร่างกายได้จริงหรือไม่ และมากพอที่จะให้ประโยชน์ตามที่คาดหวังหรือเปล่า

กรุงเทพธุรกิจ ชวนผู้อ่านทำความรู้จัก Vitamin Patch ว่าสติกเกอร์วิตามินที่กำลังได้รับความสนใจนี้คืออะไร ทำงานอย่างไร วิตามินสามารถซึมผ่านผิวหนังได้จริงแค่ไหน และแปะแล้วได้ผลเหมือนการกินวิตามินหรือไม่

Vitamin Patch คืออะไร

แผ่นแปะวิตามิน คือผลิตภัณฑ์ที่นำวิตามิน แร่ธาตุ หรือสารสำคัญต่าง ๆ มาอยู่ในแผ่นที่ติดกับผิวหนัง โดยจะค่อย ๆ ปล่อยสารเหล่านั้นผ่านผิวหนัง ก่อนเข้าสู่เนื้อเยื่อและกระแสเลือด โดยไม่ต้องผ่านกระเพาะอาหารและระบบทางเดินอาหารเหมือนอาหารเสริมชนิดรับประทาน

แนวคิดนี้ไม่ได้เกิดขึ้นลอย ๆ เพราะในทางการแพทย์มีการใช้ ระบบนำส่งยาผ่านผิวหนัง (Transdermal Drug Delivery) มานานแล้ว ตัวอย่างที่คุ้นเคยคือ แผ่นแปะนิโคติน สำหรับผู้ที่ต้องการเลิกบุหรี่ รวมถึงแผ่นแปะฮอร์โมนและยาบางชนิด

ความสำเร็จของแผ่นแปะยาเหล่านี้จึงกลายเป็นต้นแบบให้ผลิตภัณฑ์เวลเนสนำแนวคิดเดียวกันมาพัฒนาเป็นแผ่นแปะสำหรับนำส่งวิตามิน แร่ธาตุ และสารสำคัญต่าง ๆ ผ่านทางผิวหนัง

จุดขายสำคัญคือความสะดวก เพียงแค่ลอกแล้วแปะ ไม่ต้องกลืนยา ไม่ต้องพกขวดอาหารเสริม และบางแบรนด์ยังออกแบบให้แผ่นแปะตั้งใจดูเป็นแฟชั่น

จากอาหารเสริมสู่ “สติกเกอร์”

ส่วนหนึ่งที่ทำให้ Vitamin Patch น่าสนใจ คือการเปลี่ยนภาพจำของการกินอาหารเสริมให้กลายเป็นประสบการณ์ที่เข้ากับไลฟ์สไตล์มากขึ้น

แทนที่จะเปิดขวดแล้วหยิบวิตามินหลายเม็ดมากินในแต่ละวัน ผู้ใช้เพียงเลือกแผ่นแปะตามความต้องการแล้วติดลงบนผิว บางผลิตภัณฑ์แบ่งแผ่นตามช่วงเวลา เช่น สูตรสำหรับตอนเช้า สูตรเพิ่มพลังงานระหว่างวัน หรือสูตรสำหรับช่วงก่อนนอน

ขณะเดียวกัน รูปลักษณ์ก็มีส่วนสำคัญ จากแผ่นยาสีเรียบแบบเดิม กลายเป็นสติกเกอร์ขนาดเล็กที่มีสีสัน ลวดลาย และรูปทรงต่าง ๆ เมื่อติดบนแก้มหรือบริเวณที่มองเห็นได้ จึงให้ความรู้สึกเหมือนเป็นเครื่องประดับชิ้นหนึ่งมากกว่าอุปกรณ์ทางการแพทย์

รูปแบบนี้เข้ากับวัฒนธรรมเวลเนสยุคใหม่ที่ผลิตภัณฑ์สุขภาพไม่ได้ขายเพียง “ประโยชน์” แต่ยังขายความสะดวก ประสบการณ์ และภาพลักษณ์ที่สามารถถ่ายรูปหรือแชร์ลงโซเชียลมีเดียได้

อย่างไรก็ตาม รูปลักษณ์ที่คล้ายสติกเกอร์ไม่ได้เป็นตัวบอกว่าแผ่นแปะสามารถส่งสารเข้าสู่ร่างกายได้มากน้อยเพียงใด เพราะสิ่งที่สำคัญจริง ๆ อยู่ใต้สติกเกอร์ชิ้นนั้น

Vitamin Patch ทำงานอย่างไร

หลักการที่ผู้ผลิตแผ่นแปะวิตามินนำมาใช้เรียกว่า การนำส่งสารผ่านผิวหนัง (Transdermal Delivery) กล่าวง่าย ๆ คือ สารสำคัญภายในแผ่นจะค่อย ๆ ถูกปล่อยออกมาเมื่อสัมผัสผิว จากนั้นต้องผ่านผิวหนังชั้นนอก ก่อนเข้าสู่ชั้นผิวที่ลึกขึ้นและหลอดเลือดฝอย

ฟังดูเหมือนเป็นเส้นทางลัดเข้าสู่ร่างกาย แต่ในความเป็นจริง ขั้นตอนที่ยากที่สุดคือ การผ่านผิวหนัง

เพราะผิวของเราไม่ได้มีหน้าที่ดูดทุกอย่างที่นำมาแปะ แต่หน้าที่สำคัญของผิวคือป้องกันไม่ให้สารจากภายนอกเข้าสู่ร่างกายได้ง่ายต่างหาก

โดยเฉพาะผิวชั้นนอกสุดที่เรียกว่า สตราตัมคอร์เนียม (Stratum Corneum) ซึ่งมีโครงสร้างคล้ายกำแพง เซลล์ผิวทำหน้าที่เสมือนก้อนอิฐ ส่วนไขมันระหว่างเซลล์ช่วยอุดช่องว่างเอาไว้ ทำให้ทั้งน้ำ เชื้อโรค และสารต่าง ๆ ผ่านเข้าไปได้ยาก

นี่จึงเป็นเหตุผลว่า ทำไมเวลาเราอาบน้ำแล้วน้ำไม่ได้ไหลเข้าสู่กระแสเลือด หรือทาครีมบนผิวแล้วส่วนประกอบทั้งหมดไม่ได้ถูกดูดเข้าสู่ร่างกาย

วิตามินทุกชนิดซึมผ่านผิวหนังได้เหมือนกันหรือไม่ ?

ไม่ใช่สารทุกชนิดที่จะสามารถเดินทางผ่าน “กำแพงผิวหนัง” ได้ดีเท่ากัน

โดยทั่วไป โมเลกุลขนาดเล็กและมีคุณสมบัติละลายในไขมันมีโอกาสผ่านผิวหนังได้ง่ายกว่า นิโคตินเป็นตัวอย่างที่ดี เพราะมีขนาดโมเลกุลเล็ก มีคุณสมบัติเหมาะสมต่อการผ่านผิวหนัง และแผ่นแปะทางการแพทย์ยังได้รับการออกแบบให้ควบคุมปริมาณยาที่ปล่อยออกมาอย่างสม่ำเสมอ

วิตามินและแร่ธาตุหลายชนิดกลับไม่ได้มีคุณสมบัติเช่นนั้น โดยเฉพาะสารที่ละลายน้ำ มีโมเลกุลขนาดใหญ่ หรือมีประจุ จึงอาจผ่านปราการของผิวหนังได้ยากกว่า

แม้แต่กลุ่มวิตามินที่ละลายในไขมัน เช่น วิตามินเอ ดี อี และเค ซึ่งในทางทฤษฎีอาจมีโอกาสผ่านผิวได้ดีกว่า ก็ไม่ได้หมายความว่า เพียงใส่วิตามินลงในสติกเกอร์แล้วร่างกายจะสามารถดูดซึมได้ในปริมาณที่เพียงพอ

สิ่งที่งานวิจัยพบ

หนึ่งในงานวิจัยที่ช่วยให้เห็นภาพชัดขึ้น ตีพิมพ์ในวารสาร International Journal of Sport Nutrition and Exercise Metabolism โดยศึกษานักกีฬาที่มีระดับธาตุเหล็กสะสมต่ำ 29 คน และเปรียบเทียบการเสริมธาตุเหล็กด้วยยาเม็ดกับแผ่นแปะเป็นเวลา 8 สัปดาห์

ผลพบว่า กลุ่มที่รับประทานธาตุเหล็กมีระดับเฟอร์ริติน (Ferritin) ซึ่งเป็นตัวชี้วัดธาตุเหล็กสะสมเพิ่มขึ้น ขณะที่กลุ่มใช้แผ่นแปะไม่พบประโยชน์ในลักษณะเดียวกัน

อีกงานวิจัยติดตามผู้ที่ผ่านการผ่าตัดลดขนาดกระเพาะ ซึ่งเป็นกลุ่มที่ต้องได้รับวิตามินและแร่ธาตุเสริมอย่างเพียงพอ พบว่า ผู้ใช้แผ่นแปะวิตามินรวมมีโอกาสพบภาวะขาดสารอาหารอย่างน้อยหนึ่งชนิดมากกว่ากลุ่มที่รับประทานอาหารเสริม และยังมีระดับวิตามินดี วิตามินบี 1 และวิตามินบี 12 ต่ำกว่า

อย่างไรก็ตาม หลักฐานไม่ได้หมายความว่า “สารอาหารผ่านผิวไม่ได้เลย” เพราะการศึกษาขนาดเล็กในผู้ใหญ่สุขภาพดี 30 คนที่ทดลองใช้แผ่นแปะวิตามินดีเป็นเวลา 8 สัปดาห์ พบว่าระดับวิตามินดีในเลือดเพิ่มขึ้น แต่การศึกษานี้มีขนาดเล็ก ไม่มีกลุ่มยาหลอก และเป็นการทดสอบผลิตภัณฑ์เฉพาะ จึงยังไม่เพียงพอที่จะนำไปสรุปว่าแผ่นแปะวิตามินดีทุกชนิดให้ผลเหมือนกัน

สิ่งที่งานวิจัยสะท้อนจึงไม่ใช่ว่า Vitamin Patch ทุกชนิด “ใช้ได้” หรือ “ใช้ไม่ได้” แต่ประสิทธิภาพขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ตั้งแต่สารที่อยู่ภายในแผ่น ปริมาณ โมเลกุล สูตรผลิตภัณฑ์ ไปจนถึงเทคโนโลยีที่ช่วยนำสารผ่านผิวหนัง

ก่อนเลือกซื้อ Vitamin Patch ควรดูอะไรบ้าง

ถ้ากำลังสนใจ Vitamin Patch สิ่งที่ควรพิจารณาจึงมีมากกว่าจำนวนวิตามินหรือดีไซน์ของแผ่นแปะ แต่ควรดูว่า ผลิตภัณฑ์ระบุปริมาณสารสำคัญไว้อย่างชัดเจนหรือไม่ ใช้เทคโนโลยีใดในการช่วยนำส่งสารผ่านผิวหนัง และมีงานวิจัยในมนุษย์รองรับผลิตภัณฑ์หรือสารสำคัญนั้นมากน้อยเพียงใด

สิ่งสำคัญคือต้องแยกระหว่าง “ปริมาณวิตามินที่อยู่ในแผ่น” กับ “ปริมาณที่ร่างกายดูดซึมได้จริง” เพราะก่อนที่วิตามินจะเข้าสู่กระแสเลือด สารเหล่านั้นยังต้องผ่านปราการของผิวหนัง ซึ่งไม่ได้เปิดทางให้สารทุกชนิดผ่านเข้าไปได้ง่าย ๆ

แม้ Vitamin Patch จะทำให้การเสริมวิตามินดูสะดวกและเข้ากับไลฟ์สไตล์มากขึ้น แต่รูปลักษณ์ที่น่าใช้ไม่ได้เป็นเครื่องยืนยันว่าร่างกายจะได้รับสารอาหารในปริมาณที่เพียงพอ ประสิทธิภาพยังขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ตั้งแต่ชนิดและปริมาณของสารสำคัญ ไปจนถึงเทคโนโลยีที่ใช้ในการนำส่งสารผ่านผิวหนัง

ปัจจุบัน งานวิจัยเกี่ยวกับแผ่นแปะวิตามินยังมีค่อนข้างจำกัด และผลลัพธ์ก็แตกต่างกันไปตามสารแต่ละชนิด ถ้ามีภาวะขาดวิตามินหรือแร่ธาตุที่ตรวจพบจากผลเลือด จึงไม่ควรเปลี่ยนมาใช้แผ่นแปะด้วยตัวเอง และควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญก่อนเลือกใช้

Vitamin Patch จึงเป็นอีกหนึ่งเทรนด์เวลเนสที่น่าจับตา เพราะเปลี่ยนภาพของอาหารเสริมจากยาเม็ดในขวดให้กลายเป็นสติกเกอร์ชิ้นเล็ก ๆ ที่ใช้ง่ายและเข้ากับชีวิตประจำวันมากขึ้น แต่ก่อนเลือกแปะ อาจต้องมองให้ไกลกว่าความน่ารักของดีไซน์ เพราะการมีวิตามินอยู่ในแผ่น ไม่ได้หมายความว่าร่างกายจะดูดซึมวิตามินเหล่านั้นได้ทั้งหมด

 

อ้างอิง theconversation , patchaid , nationalgeographic