Shift Sulking ภาวะงอแงก่อนเริ่มงาน พนักงานหมดไฟตั้งแต่ไก่โห่

เคยไหม? แค่คิดว่าต้องออกไปทำงาน ก็รู้สึกเหนื่อยล้าในใจขึ้นมาแล้ว ทั้งที่วันนี้ยังไม่ได้เริ่มงานด้วยซ้ำ โดยเฉพาะคนที่ทำงานเป็นกะ หรือเป็นอาชีพที่ต้องอยู่หน้างาน งานบริการลูกค้า งานที่ต้องพบปะผู้คนโดยตรง ฯลฯ คนทำงานเหล่านี้มักรู้สึกว่า ความเครียดพุ่งเข้าหาตั้งแต่ยังไม่ทันเดินเข้าออฟฟิศ หรือก่อนตอกบัตรเข้างาน หรืออาจเริ่มตั้งแต่หลายชั่วโมง-หลายวัน ก่อนถึงเวลาทำงานจริง

ส่วนใหญ่อาการดังกล่าวจะเกิดขึ้นเมื่อพนักงานรู้ว่า ตารางงานวันนี้กำลังจะเปลี่ยนกะทันหัน ต้องรีบหาคนมาดูแลลูกแทน หรือรู้ว่ากะทำงานที่กำลังจะเริ่มมีพนักงานไม่พอ จนตัวเองต้องรับภาระหนักกว่าปกติ

อาการข้างต้นเรียกว่า “Shift Sulking” แปลตรงๆ ว่า อาการงอแงก่อนเข้างาน แต่ในเชิงลึกทางจิตวิทยา มันหมายถึง อาการหงุดหงิด เหนื่อยหน่าย และไม่อยากทำงานก่อนถึงเวลาเข้างาน ซึ่งกำลังแพร่ระบาดมากขึ้นในโลกการทำงานยุคนี้

ฟังดูเหมือนเป็น “ความงอแงที่ไม่น่ารัก” แต่เบื้องหลังอาการเหล่านี้ กลับเป็นเรื่องจริงจังกว่านั้น เพราะมันอาจสะท้อนว่าพนักงานกำลังมีเวลาพักไม่เพียงพอ ชีวิตส่วนตัวถูกงานรบกวนอยู่ตลอด หรือรู้สึกว่าองค์กรไม่ได้รับฟังความต้องการของตัวเอง

เมื่อความรู้สึกเหล่านี้สะสมมากขึ้นๆ ก็จะส่งผลต่อกำลังใจของพนักงาน ประสิทธิภาพการทำงาน ความสัมพันธ์ภายในทีม และท้ายที่สุดอาจทำให้ตัดสินใจลาออก

Burnout อาจเริ่มก่อนเข้างาน ไม่ใช่หลังเลิกงาน

ลอเรน เบิร์นส์ (Lauren Burns) ประธานเจ้าหน้าที่ฝ่ายปฏิบัติการและผู้เชี่ยวชาญด้านสถานที่ทำงานจาก Blink อธิบายว่า Shift Sulking เกิดขึ้นเมื่อพนักงานมีเวลาพักไม่เพียงพอ หรือไม่มีเวลาจัดการธุระและเรื่องส่วนตัวของตัวเอง จนถึงเวลาต้องเข้างานก็รู้สึกเหนื่อยล้าหรือหงุดหงิดไปแล้วตั้งแต่ยังไม่เริ่มทำงาน

เธอมองว่า หากปล่อยให้ปัญหานี้สะสม อาจนำไปสู่การลาออกที่เพิ่มขึ้น ประสิทธิภาพการทำงานที่ลดลง และบรรยากาศในทีมที่ไม่ดี เพราะเมื่อพนักงานคนหนึ่งหมดไฟ ความรู้สึกนั้นสามารถส่งต่อไปยังเพื่อนร่วมงานคนอื่นได้

ที่ผ่านมา เวลาพูดถึงภาวะหมดไฟจากการทำงาน เรามักนึกถึงเรื่องที่เกิดขึ้นระหว่างเวลางาน เช่น งานเยอะเกินไป ลูกค้าที่รับมือยาก ต้องทำงานเป็นเวลานาน พนักงานไม่เพียงพอ หรือหัวหน้าที่ไม่สนับสนุนลูกน้อง แต่สำหรับคนที่ทำงานเป็นกะ ปัญหาอาจเริ่มตั้งแต่ “ตารางงาน” ซึ่งเป็นสิ่งที่กำหนดชีวิตประจำวันของพวกเขาแทบทั้งหมด

หากพนักงานไม่รู้ว่าตัวเองจะต้องทำงานวันไหน เวลาไหนในสัปดาห์หน้า ชีวิตส่วนอื่นก็พลอยจัดการยากตามไปด้วย ไม่ว่าจะเป็นการหาคนดูแลลูก เวลาเดินทางไปทำงาน การนัดหมอ การนอน การใช้เวลากับครอบครัว ทุกอย่างต้องถูกจัดวางให้เข้ากับตารางงานที่ไม่แน่นอน

ยกตัวอย่างพนักงานหญิงคนหนึ่ง ซึ่งทำงานในธุรกิจค้าปลีกและมีภาระเลี้ยงลูก เธอเล่าถึงสถานการณ์ที่เกิดขึ้นกับเธอว่า เมื่อบริษัทเปลี่ยนตารางงานกะทันหัน เธอต้องรีบหาคนมาดูแลลูก และบางครั้งต้องเสียค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้น ทำให้วางแผนเรื่องเงินหรือจัดเวลาทำกิจกรรมกับครอบครัวได้ยาก เพราะไม่รู้ด้วยซ้ำว่าในอีกไม่กี่สัปดาห์ข้างหน้าจะต้องทำงานวันไหนบ้าง

ความไม่แน่นอนแบบนี้ทำให้เวลาที่ควรเป็น “เวลาพัก” กลับไม่ได้พักอย่างเต็มที่ เพราะพนักงานยังต้องคอยเช็กตารางงาน หรือเตรียมตัวเผื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน ดังนั้น ต่อให้ยังไม่ได้เริ่มงาน พลังทั้งทางกายและทางใจก็อาจถูกใช้ไปกับการรับมือกับความไม่แน่นอนเหล่านี้แล้ว

อะไรทำให้พนักงานเริ่ม “งอแงก่อนเข้างาน”?

ปัจจัยแรกที่เห็นได้ชัดคือ ตารางงานที่คาดเดาไม่ได้ แต่ Shift Sulking ไม่ได้เกิดจากตารางงานเพียงอย่างเดียว เบิร์นส์มองว่า กำลังใจของพนักงานจะลดลงเมื่อพวกเขารู้สึกว่า ไม่สามารถพูดคุยกับหัวหน้าได้อย่างเปิดใจ โดยเฉพาะเรื่องความคาดหวังในการทำงานที่ไม่ชัดเจน หรือการไม่ได้รับความช่วยเหลือที่เพียงพอ

เรื่องเหล่านี้อาจดูเหมือนเป็นปัญหาเล็กๆ หากเกิดขึ้นเพียงครั้งเดียว แต่เมื่อสะสมไปเรื่อยๆ พนักงานจะเริ่มรู้สึกว่า ตัวเองไม่ได้รับความสำคัญจากทีม

โดยเฉพาะเมื่อเจอหัวหน้าที่มีแต่คำสั่ง หรือการขอให้ช่วยแบกงานเพิ่ม พนักงานก็อาจเริ่มรู้สึกว่าตัวเองไม่ได้ถูกมองในฐานะ “คนในทีม” แต่เป็นเพียงคนที่ถูกเรียกมาเติมช่องว่างเวลามีพนักงานไม่พอ หากวันไหนพนักงานขาดคน ลูกค้าเข้ามาพร้อมกันจำนวนมาก หรือมีเหตุการณ์ไม่คาดคิดเกิดขึ้น ภาระทั้งหมดก็จะตกอยู่กับคนที่ยังอยู่หน้างานทันที

สิ่งที่เกิดขึ้นจึงไม่ใช่แค่ความเหนื่อยทางร่างกาย แต่เป็นความเหนื่อยทางใจ ที่มีต้นเหตุจากความไม่แน่นอนอยู่ตลอดเวลา และจากการที่ไม่มีใครรับฟัง ทั้งนี้ Shift Sulking อาจแสดงออกมาในหลายรูปแบบ ตั้งแต่หงุดหงิดง่าย เงียบ ไม่อยากพูดคุย พลังงานต่ำ ไม่ค่อยมีแรงจูงใจ ไปจนถึงรู้สึกไม่พอใจงาน หรือเริ่มต่อต้านงาน

ในสายตาของหัวหน้า พฤติกรรมเหล่านี้อาจดูเหมือนพนักงาน “ทัศนคติไม่ดี” หรือไม่อยากทำงาน แต่เบื้องหลังอาจเป็นความเหนื่อยสะสม ตารางงานที่ไม่แน่นอน หรือความรู้สึกว่าองค์กรไม่สนใจว่าปัญหาจากงานกำลังส่งผลกระทบต่อชีวิตของพวกเขาอย่างไร

เมื่อพนักงานหลายคนเริ่มหมดใจ อาจไม่ใช่ปัญหาของคนๆ เดียว

นี่คือจุดที่องค์กรไม่ควรมอง Shift Sulking เป็นเพียงเรื่องของ “ทัศนคติส่วนบุคคล” หากพนักงานคนหนึ่งมาทำงานด้วยสีหน้าเหนื่อยๆ หรือหงุดหงิดก่อนเริ่มกะทำงาน อาจเป็นเรื่องส่วนตัวที่เกิดขึ้นเป็นครั้งคราว แต่ถ้าพนักงานหลายคนเริ่มมีอาการเหมือนกัน ทั้งเหนื่อย ไม่อยากทำงาน หงุดหงิด หรือรู้สึกไม่อยากอยู่กับองค์กร ปัญหาอาจไม่ได้อยู่ที่คนทำงานทีละคน แต่อาจเป็นสัญญาณว่าระบบการทำงานกำลังมีปัญหา

เมื่อพนักงานรู้สึกว่างานเข้ามารบกวนชีวิตส่วนตัวอยู่ตลอด พวกเขาก็มีแนวโน้มมองหางานใหม่ที่ให้ตารางเวลาชัดเจนกว่า มีความยืดหยุ่นมากกว่า หรือให้ความรู้สึกว่าองค์กรเข้าใจชีวิตของพวกเขามากกว่า

สำหรับธุรกิจที่ต้องพึ่งพาพนักงานหน้าร้านหรือพนักงานบริการ การเสียพนักงานหนึ่งคนไม่ได้จบแค่การต้องหาคนใหม่มาแทน แต่ยังหมายถึงค่าใช้จ่ายในการสรรหา การฝึกอบรม และช่วงเวลาที่ทีมต้องทำงานโดยมีคนไม่ครบ

ยิ่งองค์กรขาดคนอยู่แล้ว การลาออกเพิ่มขึ้นก็ยิ่งสร้างแรงกดดันให้พนักงานที่เหลือ และอาจกลายเป็นวงจรที่ทำให้คนลาออกมากขึ้นอีก ดังนั้น การดูแลสภาพแวดล้อมเพื่อหลีกเลี่ยงภาวะ Shift Sulking จึงไม่ใช่แค่เรื่องของการทำให้พนักงานมีความสุข แต่ยังเกี่ยวข้องกับการบริหารประสิทธิภาพการทำงาน การบริการลูกค้า และการรักษาคนเก่งให้อยู่กับองค์กร

ทางแก้ไขแรก อาจเริ่มจาก “ตารางงานที่เดาได้”

หนึ่งในวิธีที่ตรงไปตรงมาที่สุดในการลดความเครียดก่อนเข้างาน คือ  ประกาศตารางงานให้เร็วที่สุด และหลีกเลี่ยงการเปลี่ยนตารางในนาทีสุดท้ายโดยไม่จำเป็น

แน่นอนว่าไม่มีองค์กรไหนสามารถทำให้ตารางงานคาดเดาได้ 100% พนักงานอาจป่วย ลูกค้าอาจเข้าร้านมากกว่าที่คาด หรือเกิดเหตุฉุกเฉินที่ต้องปรับกำลังคน แต่สิ่งที่องค์กรทำได้คือ แยกให้ออกว่า ครั้งไหนเป็นการเปลี่ยนตารางจากเหตุจำเป็นจริงๆ และครั้งไหนเกิดจากการวางแผนกำลังคนที่ไม่ดีพอ

งานวิจัยด้านสมองพบว่า ความไม่แน่นอนเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่ทำให้คนเกิดความเครียด ดังนั้น การที่พนักงานรู้ล่วงหน้าว่าตัวเองต้องทำงานเมื่อไร จึงไม่ได้เป็นเพียงเรื่องความสะดวก แต่ช่วยให้พวกเขารู้สึกว่าสามารถควบคุมชีวิตของตัวเองได้มากขึ้น

องค์กรอาจกำหนดขั้นตอนการเปลี่ยนกะให้ชัดเจน เปิดระบบให้พนักงานอาสาสลับกะกันเอง และพยายามแจ้งการเปลี่ยนแปลงให้เร็วที่สุดเท่าที่ทำได้ เพราะการมีเวลารู้ล่วงหน้าจะช่วยให้พนักงานจัดการเรื่องลูก การเดินทาง นัดหมายต่างๆ และเวลาพักผ่อนได้ดีขึ้น โดยไม่ต้องคอยกังวลว่างานจะเข้ามาทำลายแผนชีวิตอีกเมื่อไร

การให้พนักงานต้องคอยแบกรับปัญหาคนไม่พอเพื่อแก้ปัญหาเฉพาะหน้า อาจช่วยให้ธุรกิจผ่านวันนี้ไปได้ แต่หากเกิดขึ้นซ้ำๆ ก็อาจกลายเป็นปัญหาใหญ่กว่าเดิมในวันที่พนักงานเริ่มเลือกเดินออกจากองค์กรไปทีละคนๆ 

สื่อสารให้ชัด และทำให้พนักงานรู้ว่า “เรามองเห็นเขา”

นอกจากเรื่องตารางงานแล้ว การสื่อสารระหว่างหัวหน้ากับพนักงานก็มีผลอย่างมาก เบิร์นส์มองว่า การสื่อสารที่ดีจะช่วยให้พนักงานรู้สึกว่า ตัวเองมีคุณค่า รับรู้ว่าเกิดอะไรขึ้น และสามารถควบคุมวันทำงานของตัวเองได้ แทนที่จะรู้สึกว่าตัวเองเป็นเพียงหมากในเกมงานที่วุ่นวาย

หัวหน้าควรบอกให้พนักงานรู้ว่าอะไรเปลี่ยนแปลง เหตุผลคืออะไร และหากเกิดปัญหา พวกเขาจะได้รับการสนับสนุนอย่างไร ขณะเดียวกัน การชื่นชมก็มีความสำคัญ โดยเฉพาะในวันที่ทีมมีคนไม่พอ หรือต้องรับมือกับสถานการณ์หนักๆ

การแสดงความขอบคุณไม่จำเป็นต้องเป็นรางวัลใหญ่โต แค่หัวหน้าพูดขอบคุณพนักงานที่รับมือลูกค้ายากๆ ได้ดี ชื่นชมคนที่ยอมช่วยรับภาระเพิ่มเติม หรือถามไถ่หลังจากเจอกะที่หนัก ก็สามารถทำให้พนักงานรู้สึกภูมิใจได้ 

สิ่งที่พนักงานต้องการ อาจไม่ใช่คำชมราคาแพง แต่คือการรู้ว่า ตัวเองมีคุณค่าและไม่ได้เป็นเพียงแรงงานที่ทำงานหนักไปวันๆ นอกจากนี้ หัวหน้าก็ควรเปิดพื้นที่ให้พนักงานพูดถึงปัญหา โดยไม่ต้องกลัวว่าจะถูกมองว่า “เรื่องเยอะ”

Shift Sulking นำสู่ภาวะหมดไฟ อย่ารอถึงจุดที่ไม่ไหว

ท้ายที่สุดแล้ว ภาวะ Shift Sulking อาจไม่ใช่แค่เรื่อง “พนักงานงอแงงี่เง่า” และไม่ควรถูกมองว่าเป็นอาการขี้เกียจที่ตื่นมาแล้วไม่อยากทำงาน หรือมีทัศนคติไม่ดี แต่เป็นสัญญาณว่าองค์กรกำลังทำให้คนทำงานเหนื่อยเกินไป

เพราะในหลายกรณี ความรู้สึกเหล่านั้นอาจเป็นปลายเหตุของปัญหาที่สะสมมานาน การป้องกันภาวะหมดไฟจึงไม่ควรรอจนพนักงานเดินมาถึงจุดที่ไม่ไหวแล้ว แต่ควรเริ่มตั้งแต่ก่อนที่พวกเขาจะเดินเข้าประตูที่ทำงานด้วยซ้ำ

สำหรับคนทำงานเป็นกะ “คุณภาพชีวิตในการทำงาน” ไม่ได้เริ่มต้นตอนตอกบัตร และไม่ได้จบตอนเลิกกะ แต่มันเชื่อมโยงกับการใช้ชีวิตทั้งหมดตั้งแต่เวลาตื่นไปจนถึงเวลานอน หากองค์กรทำให้พนักงานสามารถวางแผนชีวิตได้ พวกเขาก็มีแนวโน้มที่จะเข้างานด้วยความพร้อมสู้งาน

ดังนั้น ครั้งต่อไปที่เห็นพนักงานคนหนึ่งดูหงุดหงิด เหนื่อย หรือไม่อยากทำงานตั้งแต่ยังไม่เริ่มกะ อย่าเพิ่งรีบตัดสินเขา แต่ควรหาสาเหตุที่ต้นตอให้เจอ ดีไม่ดีเขาหรือเธอคนนั้นอาจกำลังเผชิญกับโหมด Shift Sulking อยู่ก็เป็นได้ และควรเข้าไปช่วยเหลือหรือสนับสนุนให้ทันท่วงทีก่อนจะสายเกินแก้

 

อ้างอิง: Forbes, Blink, 7 Early Warning Burnout, Lauren Burns