‘หางกระดิกหมา’ เปิดตัวหนังสือ รวมบทความ โดย 'บรรยง พงษ์พานิช'

คนไทยเป็นคนใจดี แต่ล่าสุด คนใจดีให้อาหารหมาหน้าเซเว่น เพิ่งโดนหมากระโดดงับหน้าเกือบตาบอด อยู่ในขั้นตอนการรักษา ดังนั้น ต้องระวัง หมาจร ไว้ให้ดี

ในเมืองไทย ตามบ้านของคนไทยเชื้อสายจีน มักมีรูปปั้นเทพเจ้า ฮก ลก ซิ่ว นามธรรมสามประการที่คนจีนยกย่องนำมาตั้งไว้ประดับบ้าน ด้วยความเชื่อว่า 

ฮก คือโชคลาภและความสุข, ลก คือเกียรติยศและวาสนา, ซิ่ว คือปัญญาและอายุยืน

แต่จะมีประโยชน์อันใด หากมี เกียรติยศ เงินทอง มากมาย แต่ได้มาด้วย มิจฉาอาชีวะ

วาสนา โชคลาภ ความสุข ที่ได้มา ย่อมไม่ยั่งยืน ลูกหลานก็ยากที่จะเชิดหน้ายืนสู้ฟ้าดิน

วันที่ 6 เดือน 6 ปี 2569 มีงานเปิดตัวหนังสือ หางกระดิกหมา : 72 ปี บรรยง พงษ์พานิช ฉบับพิมพ์ใหม่ ณ หอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทปัญโญ (สวนโมกข์กรุงเทพ)

หมาหางด้วน 

"หอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทปัญโญ หรือ สวนโมกข์กรุงเทพ ตั้งขึ้นมาเมื่อ 15 ปีก่อน โดยมีพี่บรรยง เป็นคนสำคัญ บอกว่า มันจะทำให้ที่นี่ทำประโยชน์ให้กับสังคม

เมื่อปี 2521 ท่านอาจารย์พุทธทาสได้สร้างวาทะกรรม หมาหางด้วน ขึ้นมา หมายถึง เราไปเอาอย่างวิธีเรียนรู้จากตะวันตก ที่เรียนแต่แค่วิชา แต่ไม่เอาเรื่องคุณธรรม จรรยาบรรณ

ท่านพุทธทาสเล่าว่า มีหมาอยู่ตัวหนึ่ง มันถูกเขาตัดหาง ก็ไปบอกเพื่อนหมาทั้งหลายว่า หมาที่ถูกต้อง ต้องไม่มีหาง หมาทั้งหลายก็ตัดกันใหญ่

สุดท้าย มีหมาตัวหนึ่งมาบอกว่า หมาที่จริง มันต้องมีหาง แต่ก็นั่นล่ะ หมาหางด้วนก็ด้วนกันไปหมดแล้ว"

Cr. Kanok Shokjaratkul

นพ.บัญชา พงษ์พานิช กล่าวต้อนรับผู้มาร่วมงานในฐานะเจ้าของสถานที่

"เมื่อสิบกว่าปีที่แล้ว พี่บรรยงกับจ๋วง ก็ทำชุดบทความ หางกระดิกหมา ขึ้นมา พี่บรรยงบอกว่า แค่ทำดีไม่พอ มันต้องมีระบบด้วย

เรื่อง คอร์รัปชั่น เป็นการ ทุศีล ที่สำคัญมาก เป็น มหาอทินนาทา และเป็น มหามุสาวาท ด้วย ทุกข้อเลย แรงมาก แล้วก็สร้างปัญหาเยอะแยะเลย

เมื่อหลายปีก่อน ห้องนี้เป็นฉากสำคัญที่เสี่ยคณิน ในหนังเรื่องสงครามส่งด่วนมาทำการเจรจาเรื่องศิลปะ ในหนังเรื่องนั้น เราจะมองเห็นภาพของ ตึกสตง. อยู่ใกล้ ๆ แต่ก็นั่นล่ะ ในที่สุดมันก็ถล่ม"

Cr. Kanok Shokjaratkul

ได้วันนี้ เสียวันหน้า

"ในสังคมไทย พอมีเรื่อง คอร์รัปชั่น มีเรื่อง การโกง เข้ามา มักพูดถึง ความล้มเหลวของจิตใจมนุษย์ ที่ยอมแพ้ต่อความชั่ว ยอมแพ้ต่อกิเลส

คุณบรรยงได้เขียนบทความ คอร์รัปชั่น ในมุมที่แปลกออกไป เพราะการเป็นนักการธนาคาร เห็นมาจากภาคธุรกิจ ในบทความชิ้นแรกได้ตั้งข้อสังเกตว่า ไม่ใช่เรื่องของคนอ่อนแอมากน้อย แต่มันเป็นเรื่องของแรงจูงใจ

ภาวะ ได้กระจุก เสียกระจาย รวมทั้งภาวะ ได้วันนี้ เสียวันหน้า ทำให้คนในสังคมดี ๆ กลายเป็นคนชั่วได้ จากจุดเริ่มต้นอันนั้น นำมาสู่การพูดปาฐกถาในแต่ละครั้ง

หนังสือพิมพ์ โพสต์ทูเดย์ ได้มาขอให้คุณบรรยง แทนที่จะพูดอย่างเดียว ให้เขียนบทความลงในโพสต์ทูเดย์ใน คอลัมน์ โกงกินสิ้นชาติ

ผมเพิ่งเรียนจบนิติศาสตร์ ไปทำงาน แต่ไม่ชอบงานเอกสาร คิดว่าจะลาออก บังเอิญว่าคุณบรรยง ชวนมาช่วยเขียนบทความลงในโพสต์ทูเดย์ เพราะผมเคยเขียนลงหนังสือพลอยแกมเพชร สมัยเรียนอยู่วชิราวุธ"

Cr. Kanok Shokjaratkul

ธนกร จ๋วงพานิช หนึ่งในผู้เขียนร่วม พูดถึงที่มาที่ไปของหนังสือเล่มนี้ให้ฟัง

"ในโพสต์ทูเดย์เป็นคอลัมน์รายสัปดาห์ แต่ไม่เป็นเรื่องยาก เพราะเมืองไทย โกงกันทุกอาทิตย์ อยู่แล้ว

ไปอ่านตำราของ OECD, IMF และ World Bank แล้วพบกว่า คอร์รัปชั่น ไม่ใช่ภาวะความล้มเหลวทางจิตใจ แต่เป็นเรื่องของ โครงสร้าง และ แรงจูงใจที่บิดเบี้ยว

อาจจะเป็นเรื่องใหม่ในเมืองไทย แต่เก่าแล้วในตะวันตก ในตำราทั้งหลายก็พูดถึง การจัดโครงสร้างของสังคม ให้คนเราทำดีง่ายขึ้นหน่อย ทำชั่วยากขึ้นหน่อย

แนวทางการพูดถึงความหนักแน่นในจิตใจมีอยู่เยอะแล้ว แต่เรื่อง โครงสร้าง ยังมีอยู่น้อย

เรื่องของเศรษฐศาสตร์ การจัดการโครงสร้าง เชื่อมโยงกับเรื่องโกงที่ปรากฎ ทำให้เราได้วิธี ได้อุทาหรณ์ โดยคุณบรรยงจะมีเคส มีอะไร มาเล่า ทำให้เขียนมาได้ 87 ตอน"

Cr. Kanok Shokjaratkul

รวยได้โดยไม่ต้องโกง

"ผมพูดเสมอว่า ผมเป็น ทุนนิยม แต่อยากอยู่ในทุนนิยมที่ดี ในคติที่ว่า กูจะอ้วนให้ได้โดยไม่ต้องเอี้ย แต่เราอยู่ในสังคมที่โคตรเอี้ย มันก็เลยทำให้เราอ้วนยาก ก็เลยสนใจเรื่องนี้ 

สารภาพเลยว่า ที่ลุกมาทำก็ไม่ได้คุณธรรมสูงส่งอะไรหรอก ทำเพื่อตัวเอง เราอยากแข่งขันในสภาพที่มันดี

แล้วอีกอย่าง ถ้าประเทศไม่ดี คนเราก็ไม่มีทางดี ธุรกิจอย่างผมก็ไม่มีทางดี นี่เป็นอุปสรรคใหญ่มาก ในเรื่อง การโกง ทุกคนก็รู้

ผมได้ไปร่วมเปิดสำนักข่าว ThaiPublica ที่มุ่งเน้นในเรื่องพวกนี้ และเขียนบทความให้บทหนึ่งชื่อว่า สู้กับคอร์รัปชั่น ถึงเวลาที่ต้องจริงจังเสียที ปรากฎว่า ถูกเอาไปแพร่หลาย ก็เลยเริ่มเป็นที่รู้จัก

ถูกเรียกว่า ผู้เชี่ยวชาญต่อต้าน คอร์รัปชั่น ก็เลยเอาเรื่องนี้ไปพูดมากขึ้น ผมไปบรรยายในวิทยาลัยตลาดทุน มาตลอด

มีอยู่ตอนหนึ่งรุ่นที่ 7 เอาเรื่องนี้ไปพูด คุณดุสิต นนทะนาคร (อดีตประธานสภาหอการค้าไทย) ซึ่งนั่งเรียนอยู่ วันรุ่งขึ้นก็โทรหาผมเลย บอกว่าเรามาตั้ง องค์กรต่อต้านคอร์รัปชั่นกัน ผมเลยทำกับเขามา 15 ปีแล้ว คอยต่อต้านคอร์รัปชั่น"

Cr. Kanok Shokjaratkul

บรรยง พงษ์พานิช พูดถึงความเป็นมาของหนังสือ หางกระดิกหมา ให้ฟัง

"อันดับคอร์รัปชั่นประเทศไทยล่าสุด ตามดัชนีการรับรู้การทุจริต (CPI) จัดทำโดยองค์กร Transparency International ตอนเริ่มทำเราได้ 38 คะแนน อยู่อันดับที่ 76

ทำมา 15 ปี คะแนนเหลือ 33 อยู่ที่อันดับ 116 ของโลก อยู่ในอันดับที่ 8 ของกลุ่มประเทศอาเซียน

หลังการปฏิวัติ ผมได้เข้าไปทำงานให้รัฐบาลที่มาจากคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช) ในฐานะผู้ประกอบร่วมในรัฐบาล

เพื่อน ๆ หลายคนก็ท้วงติงว่าการทำงานกับรัฐบาลไม่มีทางที่จะลุล่วงไปได้ แต่ผมไม่ฟัง ผมดันหวัง เพราะมีผู้ใหญ่บางคน ถ้ามองไปในอดีต สิ่งดี ๆ เกิดขึ้นเพราะคนดี ยอมทำงาน

อาจารย์นิธิ เอียวศรีวงศ์ ก็เตือนว่า การปฏิรูปภายใต้ระบบเผด็จการเป็นไปไม่ได้ ตอนแรกผมไม่เชื่อ ยังทำต่อไปอีกสองปี ผมนับถือมากที่อาจารย์พูดมันจริงทุกอย่างและมันก็เกิดไม่ได้จริง ๆ แต่ผมไม่ได้เสียใจนะ อย่างน้อยผมก็ได้เรียนรู้ว่าทำไม

ผมเคยแล็คเชอร์เรื่องคอร์รัปชั่นให้ป๋า.....ฟัง ป๋าบอกว่า เฮ้ย ไอน้องเอ็งรู้ดี รู้จริง พี่จะเล่าให้ฟัง เรื่องจริงมันแย่กว่านี้ รู้ปล่าวว่า สมัยก่อนต้องยัดเงินเพื่อย้าย แต่สมัยนี้ไม่อยากย้ายก็ต้องยัดเงิน”

Cr. Kanok Shokjaratkul

เกือบจะไม่มี ‘สวนโมกข์กรุงเทพ’ แล้ว

“รู้ไหมว่า หอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทปัญโญ หรือ สวนโมกข์กรุงเทพ กว่าเราจะสร้างเสร็จ มีจดหมายจากผู้ช่วยผู้ว่าการการรถไฟฯมาบอกว่า ให้หยุดสร้างเดี๋ยวนี้

เราก็ไปเช็คดู สักพักมีคนมากระซิบบอก เฮ้ย ไม่มีอะไรให้กันบ้างเลยหรือวะ แต่เราก็ไม่ให้ เราส่งพี่... ไป เขาก็ขาใหญ่เหมือนกัน เข้าป่ามาแล้ว นั่งประชุมกันอยู่ดี ๆ กระโดดข้ามโต๊ะไปชกกับมันเลย เราจะเจอเรื่องแบบนี้ตลอดเวลา

ผมทำอะไรได้ก็พยายามทำ พอสำนักข่าว ThaiPublica ตั้งขึ้นมา ผมก็ยุ่งเกี่ยวกับเรื่องพวกนี้ จนกระทั่ง โพสต์ทูเดย์ ให้เขียนคอลัมน์ เราก็คุยกันว่าเอานามปากกาอะไรดี

เมียผม เป็นคนตั้งให้ THE TAIL WAGGING THE DOG สิ หางกระดิกหมา เราเป็นแค่หาง แต่เราอยากจะทำเรื่องยาก ๆ ไปกระดิกหมามันทั้งตัวเลย ก็เลยใช้นามปากกานี้มาตลอด

จนกระทั่งปกป้องช่วยพิมพ์ เมื่อ 12 ปีที่แล้ว แล้วมันก็หายไป ตอนหลังผมก็อยากจะพิมพ์ใหม่ ต้องขอบคุณ คุณภิญโญ ไตรสุริยธรรมา Open books มาช่วย และศิลปิน ไทวิจิต พึ่งเกษมสมบูรณ์ มาช่วยวาด

เดิมตั้งใจจะพิมพ์แจก แต่คุณภิญโญก็บอกว่ามาจัดงานกันดีกว่า เอารูปที่คุณไทวิจิตอุตส่าห์วาดให้อย่างดี มาขาย ก็นึกถึง ป้ามล-ทิชา ณ นคร บ้านกาญจนา ที่เคยไปเยี่ยมแล้วประทับใจในงาน ก็เลยคิดว่า หนังสือนี่เราให้ป้ามลแล้วกัน เพื่อจะได้เอาไปทำกิจกรรมต่อ"