‘ต้นทุนการรอคอย’ราคาที่ต้องจ่าย แก้วิกฤตสุขภาพด้วย Data Interoperability

การเปลี่ยนแปลงทางประชากรศาสตร์ อย่าง การก้าวเข้าสู่ "สังคมสูงวัยระดับสุดยอด" (Super-Aging Society) อย่างเต็มตัว ที่มาพร้อมกับภาระโรคเรื้อรัง (Non-Communicable Diseases หรือ NCDs)  และนำไปสู่โรคร้าย เช่น โรคไต โรคหัวใจ และโรคตับ ซึ่งผู้ป่วยส่วนใหญ่มักเผชิญกับหลายโรคร่วมกันและต้องรับการดูแลต่อเนื่องไปตลอดชีวิต

ขณะเดียวกัน ระบบสาธารณสุขไทยกำลังเผชิญกับภาวะขาดแคลนบุคลากรทางการแพทย์อย่างรุนแรง ทั้งแพทย์และพยาบาลต่างทำงานหนักจนเกินขีดจำกัด การคาดหวังให้บุคลากรเหล่านี้ทำงานหนักขึ้นหรือยาวนานขึ้นจึงไม่ใช่ทางออกที่ยั่งยืนอีกต่อไป

สภาวะเช่นนี้ เทคโนโลยีดิจิทัลไม่ใช่ "เป้าหมายปลายทาง" หรือคำตอบสำเร็จรูปในตัวมันเอง หากแต่เป็น "ตัวเร่งประสิทธิภาพ" (Productivity Enabler) ที่มีความสำคัญยิ่งในการช่วยเพิ่มศักยภาพการทำงานของบุคลากรทางการแพทย์ เพื่อให้ระบบสาธารณสุขไทยสามารถส่งมอบบริการที่มีคุณภาพและครอบคลุมประชาชนทุกคนได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ข่าวที่เกี่ยวข้อง:

'WellEra Bangkok' 2.9 หมื่นล้านบาท BDMS ปั้น เวลเนสคอมเพล็กซ์แห่งใหม่

ศิริราชชู 'One Siriraj' บูรณาการ 3 รพ. ดึง AI รอคิวพบแพทย์ ต่ำกว่า 1 ชม. 

“เทคโนโลยีเชื่อมโยงข้อมูล”ช่วยระบบสาธารณสุข

ในวงการการแพทย์และเทคโนโลยี หลายคนมักคุ้นชื่อ InterSystems ในฐานะผู้ให้บริการระบบเทคโนโลยีสารสนเทศทางการแพทย์ (Health IT) แต่ในความจริงแล้ว นั่นเป็นเพียงภาพจำแค่บางส่วนเท่านั้น

“ลูเซียโน บรัสเทีย” (Luciano Brustia) Regional Managing Director ประจำภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก ของอินเตอร์ซิสเต็มส์ (InterSystems) ให้สัมภาษณ์ “กรุงเทพธุรกิจ” ว่าInterSystems ดำเนินกิจการต่อเนื่องมากว่า 46 ปี โดยเริ่มต้นจากการเป็นบริษัท IT ที่มุ่งแก้ปัญหาซอฟต์แวร์ที่ซับซ้อนที่สุด นั่นคือการพัฒนา Data Platform ที่ประมวลผลด้วยความเร็วและเสถียรภาพสูงมาก (High-Performance Data Platform) ซึ่งต่อมาพบว่า แพลตฟอร์มดังกล่าวตอบโจทย์การจัดการข้อมูลที่มีความซับซ้อนและวิกฤตที่สุดอย่างข้อมูลสุขภาพได้อย่างสมบูรณ์แบบ

ทั้งนี้ โครงสร้างของบริษัทมีอิสระในการมุ่งเน้นไปที่ความต้องการที่แท้จริงของผู้ใช้งานและนโยบายสุขภาพของแต่ละประเทศ โดยไม่ต้องถูกเบี่ยงเบนความสนใจจากสภาวะตลาดหุ้นหรือความกดดันของผู้ถือหุ้นในระยะสั้น สำหรับในภูมิภาคเอเชีย InterSystems ดำเนินธุรกิจมากว่า 25 ปี ทั้งในญี่ปุ่น จีน สิงคโปร์ อินโดนีเซีย และไทย โดยในประเทศไทย InterSystems ได้เข้าไปสนับสนุนกลุ่มโรงพยาบาลเอกชนชั้นนำ เช่น กลุ่ม BDMS (รองรับเครือข่ายราว 20–25 โรงพยาบาล), โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ , โรงพยาบาล BNH

SATUSEHAT อินโดนีเซีย โจทย์ที่แตกต่างของไทย

“InterSystems เป็นการนำระบบสารสนเทศโรงพยาบาล (Hospital Information System: HIS) ที่ทำงานบนฐานเทคโนโลยีของ InterSystems พร้อมขีดความสามารถด้าน AI เข้าไปช่วยลดขั้นตอนเอกสารและเพิ่มประสิทธิภาพการดูแลผู้ป่วยให้กับแพทย์และพยาบาลมากกว่า 1,000 คน นอกจากนี้ยังได้ขยายความร่วมมือไปยังภาคสาธารณสุขสุขภาครัฐ เช่น โรงพยาบาลศิริราช รวมถึงพันธมิตรเทคโนโลยีในไทยอย่าง DataOne เพื่อร่วมกันแก้ปัญหาการเชื่อมโยงข้อมูลสุขภาพ (Data Interoperability) โดยมีสำนักงานตั้งอยู่ใจกลางกรุงเทพฯ ย่านอโศก เพื่อรองรับการเติบโตในระยะยาว”

 

การขยายฐานเทคโนโลยีของ InterSystems ในประเทศไทยแสดงให้เห็นถึงศักยภาพในการรองรับระบบข้อมูลขนาดใหญ่ แต่การจะยกระดับระบบสาธารณสุขให้ครอบคลุมทั้งประเทศ ต้องอาศัยการถอดบทเรียนนโยบายการเชื่อมโยงข้อมูลระดับชาติจากต่างประเทศ โดยเฉพาะกรณีศึกษาจากประเทศเพื่อนบ้านในอาเซียนอย่างอินโดนีเซีย อย่าง SATUSEHAT (ซา-ตู-เซ-ฮัต)" โครงการและนโยบายระดับชาติของกระทรวงสาธารณสุขอินโดนีเซีย (Ministry of Health of Indonesia)

ลูเซียโน  อธิบายว่ากลไกของ SATUSEHAT เกิดจากการที่รัฐบาลอินโดนีเซียออกข้อกำหนดให้โรงพยาบาลทุกแห่งทั้งภาครัฐ และภาคเอกชน จัดส่ง ชุดข้อมูลขั้นต่ำ (Minimum Data Set) เข้าสู่ฐานข้อมูลกลางที่ผ่านการจัดระเบียบและปรับมาตรฐานแล้ว (Normalized Database) เพื่อนำข้อมูลไปใช้ในเชิงสถิติและการแลกเปลี่ยนข้อมูลสุขภาพระหว่างประชากรอย่างมีประสิทธิภาพ โดย InterSystems เข้าไปช่วยสนับสนุนให้โรงพยาบาลต่างๆ สามารถเชื่อมโยงข้อมูลเข้ากับข้อกำหนดของรัฐบาลได้อย่างราบรื่น

“หากวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบโครงสร้างประชากรระหว่างสองประเทศ จะพบโจทย์ทางเศรษฐศาสตร์และสาธารณสุขที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง ซึ่งอินโดนีเซีย มีประชากรสูงถึง 300 ล้านคน ทว่าโครงสร้างประชากรราว 55–60% เป็นกลุ่มวัยรุ่นและวัยทำงานที่มีอายุต่ำกว่า 35 ปี แต่ประเทศไทยแม้มีประชากรเพียง 72 ล้านคน แต่สัดส่วนประชากรสูงอายุและภาระโรคเรื้อรังกลับสูงกว่ามาก ขณะที่กลุ่มเยาวชนลดลงอย่างต่อเนื่อง  ดังนั้น ประเทศไทยจึงไม่มีเวลารออีกต่อไป ต้องลงมือทำทันที"

เลือกมาตรฐานสากลทางเทคโนโลยีมาปรับใช้

อย่างไรก็ตาม การจะก้าวข้ามโจทย์ประชากรศาสตร์ที่เร่งด่วนของไทย โดยไม่ต้องเสียเวลาลองผิดลองถูกอย่างอินโดนีเซีย จำเป็นต้องอาศัย "ทางด่วนทางเทคโนโลยี" นั่นคือการเปิดใช้มาตรฐานแลกเปลี่ยนข้อมูลสากลที่ไม่ต้องเสียเวลาคิดค้นใหม่เอง

ลูเซียโน กล่าวต่อไปว่าการสร้างระบบเชื่อมโยงข้อมูลสุขภาพแห่งชาติ หัวใจสำคัญคือการยึดหลัก "Do not reinvent the wheel" หรือการไม่เสียเวลาคิดค้นมาตรฐานใหม่ขึ้นเอง แต่เลือกนำมาตรฐานสากลที่ทั่วโลกยอมรับมาปรับใช้ทันที มาตรฐานที่เป็นกุญแจสำคัญในยุคดิจิทัลเฮลธ์แคร์ คือ FHIR (Fast Healthcare Interoperability Resources)

“การใช้งาน FHIR ให้เกิดผลในประเทศไทย จำเป็นอย่างยิ่งที่ กระทรวงสาธารณสุข ต้องก้าวเข้ามาเป็นผู้นำในการกำหนด คำจำกัดความเชิงความหมาย (Semantics) ที่เป็นมาตรฐานกลางของประเทศ เช่น การกำหนดรหัสมาตรฐานการตรวจเลือด (Full Blood Count) นิยามการเอ็กซเรย์ (X-ray) ตลอดจนการรหัสโรคแทรกซ้อน (Comorbidity) และคำวินิจฉัยโรค หากภาครัฐไม่เข้ามากำหนดนิยามกลางเหล่านี้ โรงพยาบาลแต่ละแห่งจะยังคงใช้ "ภาษาคนละม้วน" ซึ่งส่งผลให้ระบบซอฟต์แวร์ไม่สามารถแปลความหมายข้อมูลและเชื่อมโยงกันได้อย่างอัตโนมัติ”

“โรดแมป” สู่นวัตกรรมฐานข้อมูลสุขภาพแห่งชาติ

ลูเซียโน ได้เสนอ โรดแมปเชิงยุทธศาสตร์ 3 ขั้นตอน สำหรับกระทรวงสาธารณสุข(สธ.)และผู้กำหนดนโยบาย ตามกรอบแนวทางขับเคลื่อนฐานข้อมูลสุขภาพแห่งชาติ (National Health Data Roadmap)ดังนี้

1.ประกาศใช้มาตรฐาน FHIR & กำหนด Minimum Data Set สธ. ออกข้อกำหนดอย่างเป็นทางการให้โรงพยาบาลทุกแห่ง (รัฐและเอกชน) จัดส่งชุดข้อมูลขั้นต่ำตามมาตรฐานสากล FHIR เข้าสู่ระบบกลาง

2.แปลงระบบข้อมูลเดิมด้วยเทคโนโลยี ปรับใช้เทคโนโลยีแปลงข้อมูล (Data Transformation Tools) เพื่อเปลี่ยนข้อมูลจากระบบสารสนเทศเดิมของแต่ละโรงพยาบาล ให้อยู่ในรูปแบบ FHIR โดยไม่ต้องโละระบบเดิมทิ้ง ซึ่ง InterSystems มีโซลูชันพร้อมสนับสนุนในจุดนี้

และ3.รวมฐานข้อมูลกลางและวิเคราะห์เชิงลึก รวบรวมข้อมูลสู่ฐานข้อมูลกลาง (Central FHIR Database) และใช้ Data Platform ประสิทธิภาพสูงวิเคราะห์ข้อมูลเชิงลึก เพื่อค้นหาจุดอุดกั้นเชิงระบบและวางแผนงบประมาณสาธารณสุขอย่างแม่นยำ

ผู้กำหนดนโยบายมักมีความสับสนระหว่าง Medical Hub (ศูนย์กลางทางการแพทย์) กับ Medical Data Hub (ศูนย์กลางข้อมูลทางการแพทย์) ซึ่งประเทศไทยมีความพร้อมระดับท็อปของโลก เป็น Medical Hub จากชื่อเสียงด้านการรักษาพยาบาล บุคลากรทางการแพทย์ที่มีความเชี่ยวชาญ และธุรกิจการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ ส่วน Medical Data Hub จำเป็นต้องมีเงื่อนไขทางกฎหมายเรื่อง อธิปไตยทางข้อมูล (Data Sovereignty) ซึ่งระบุว่าข้อมูลสุขภาพของประชาชนเป็นข้อมูลความมั่นคงขั้นสูงสุด ต้องจัดเก็บไว้ภายในประเทศเท่านั้น ไม่สามารถส่งออกหรือแลกเปลี่ยนข้ามแดนได้อย่างเสรี

"โจทย์ของประเทศไทยจึงไม่ใช่การพยายามเป็นศูนย์กลางแลกเปลี่ยนข้อมูลข้ามประเทศ แต่คือ "การเชื่อมโยงข้อมูลภายในประเทศให้ไร้รอยต่อ 100%" เพื่อส่งเสริมความเป็น Medical Hub ด้านการรักษาให้สมบูรณ์แบบที่สุด”

ต้นทุนการรอคอย สูงกว่าค่านวัตกรรม

ภาวะที่รัฐบาลต้องเผชิญกับข้อจำกัดด้านงบประมาณแผ่นดิน งบลงทุนด้านเทคโนโลยีมักเป็นหมวดงบประมาณแรกๆ ที่ถูกตั้งคำถามและตัด อีกทั้งการบริหารประเทศท่ามกลางสังคมผู้สูงอายุขั้นสุด สิ่งที่ผู้กำหนดนโยบายต้องถามตัวเอง ไม่ใช่เพียง "เราต้องจ่ายค่านวัตกรรม IT เท่าไร?" แต่ต้องถามว่า "ต้นทุนของการรอคอย (Cost of Waiting) ที่ประเทศต้องจ่ายคือเท่าไร?"

ลูเซียโน  กล่าวด้วยว่าประเทศไทยมีศักยภาพ แต่ปัญหาคือไม่สื่อสารกัน และไม่แชร์ข้อมูลร่วมกัน อย่าง รพ.รัฐ และรพ.เอกชน จะเป็นลักษณะต่างคนต่างทำ ขณะที่ผู้กำหนดนโยบายเองก็ชะลอการลงทุนด้าน Data Interoperability ซึ่งไม่ใช่เป็นการประหยัดงบประมาณแผ่นดิน แต่คือการสร้าง "ภาษีแฝงทางเศรษฐกิจ" (Invisible Economic Tax) ที่ประเทศต้องจ่ายคืนในอนาคต ผ่านค่ารักษาพยาบาลโรคเรื้อรัง (NCDs) ที่พุ่งสูงขึ้นจากการรักษาที่ล่าช้า อัตราการครองเตียงล้นโรงพยาบาล และการสูญเสียผลิตภาพของแรงงานไทยที่ต้องออกจากงานมารับภาระดูแลผู้ป่วย

“ต้นทุนของการรอคอยที่จะเกิดขึ้นในอีก 3–5 ปีข้างหน้า มีมูลค่าสูงกว่าค่านวัตกรรมและระบบ Data Platform ในวันนี้หลายเท่าตัว การตัดสินใจลงทุนในเทคโนโลยีเชื่อมโยงข้อมูลจึงไม่ใช่ "ค่าใช้จ่าย" (Expense) แต่คือ "การลงทุนเชิงยุทธศาสตร์" (Strategic Investment) เพื่อความมั่นคงทางสาธารณสุขของชาติ และระบบสุขภาพของประเทศไทยอย่างยั่งยืน”