คลังเดินหน้ากรอบ MOF Transformation เล็งดันเกณฑ์จัดเก็บใหม่ในกลุ่ม Quick Big Win ภายใน ม.ค.70 หวังลดแรงจูงใจสินค้าต่ำกว่าเกณฑ์ ควบคู่ปราบของหนีภาษี
KEY POINTS
- โครงสร้างภาษีบุหรี่ 2 อัตราในปัจจุบัน สร้างแรงจูงใจให้ผู้ประกอบการกำหนดราคาบุหรี่ให้ต่ำกว่า 72 บาท เพื่อเสียภาษีในอัตราที่ถูกกว่า ทำให้เกิดบุหรี่ราคาถูกในตลาด
- การมีบุหรี่ราคาถูกเป็นทางเลือก ทำให้ผู้สูบหันไปบริโภคสินค้าที่ถูกลงแทนการลดหรือเลิกสูบ ซึ่งไม่เป็นผลดีต่อเป้าหมายด้านสาธารณสุข
- ข้อเสนอให้ปรับโครงสร้างภาษีเป็นอัตราเดียว จะช่วยปิดช่องว่างดังกล่าว โดยยกเลิกเส้นแบ่งราคาที่ทำให้เกิดการแข่งขันด้านราคาในกลุ่มบุหรี่ราคาถูก
- การปฏิรูปภาษีบุหรี่เป็นส่วนหนึ่งของแผน MOF Transformation ที่กระทรวงการคลังควรเร่งรัดให้เกิดผลเป็นรูปธรรม เพื่อส่งเสริมสุขภาพและสังคม
การเปิดแผน MOF Transformation ของเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง เมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 วางทิศทางการทำงานผ่านกรอบ STI ได้แก่ Stabilize Today ประคองวันนี้ Transition Now เปลี่ยนผ่านเดี๋ยวนี้ และ Invest for Tomorrow ลงทุนเพื่อพรุ่งนี้ ครอบคลุมการดูแลประชาชนและผู้ประกอบการรายย่อย การปรับโครงสร้างเศรษฐกิจ และการลงทุนเพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ
ภายใต้มาตรการ Transition Now คลังมีหลายมาตรการที่น่าสนใจ เช่น เตรียมขับเคลื่อนโครงการพลังงานสะอาดในที่ราชพัสดุ เช่น โซลาร์ภาครัฐ มาตรการสนับสนุนการใช้รถจักรยานยนต์ไฟฟ้า และมาตรการรถเก่าแลกรถกระบะใหม่
นอกจากนี้ แผนยังรวมการปฏิรูปโครงสร้างภาษีเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และบุหรี่ของกรมสรรพสามิตไว้ในหมวดการส่งเสริมสุขภาพและสังคมคุณภาพด้วย สะท้อนว่าการเปลี่ยนผ่านประเทศต้องดูแลสุขภาพประชาชน โดยใช้ภาษีสรรพสามิตเป็นเครื่องมือปรับพฤติกรรมการบริโภคสินค้าที่สร้างผลกระทบต่อสังคม
ทิศทางดังกล่าวสอดรับกับที่รัฐบาลออกมาตรการด้านภาษีหลายเรื่องในช่วงที่ผ่านมา ถือเป็นนิมิตหมายอันดีของการเดินหน้าปฏิรูปอย่างจริงจัง ภายหลังการประชุม IMF–World Bank ที่ไทยเป็นเจ้าภาพ และมีการพูดถึงประเด็นพื้นที่การคลังหรือ fiscal space ในเวทีระดับโลกมากขึ้น ทั้งการปรับภาษีสรรพสามิตรถยนต์ BEV และ REEV นำเข้า และการปรับหลักเกณฑ์อากรสินค้าอีคอมเมิร์ซนำเข้า ล้วนแสดงให้เห็นว่ารัฐบาลเริ่มนำการปรับกติกาภาษีมาใช้แก้ปัญหาเชิงโครงสร้างทางการคลัง โดยเฉพาะการออกมาตรการด้านรายได้อย่างเป็นรูปธรรม ซึ่งเป็นเรื่องที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังคนปัจจุบัน ในฐานะอดีตเทคโนแครตที่มีความเชี่ยวชาญด้านนี้ มีโอกาสผลักดันให้เกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรมในรัฐบาลปัจจุบัน
เมื่อมาตรการอื่นเริ่มเดินหน้าแล้ว การปฏิรูปโครงสร้างภาษีบุหรี่ก็ควรได้รับการเร่งรัดเช่นเดียวกัน โดยเฉพาะการเปลี่ยนจากโครงสร้างภาษีมูลค่าสองอัตราเป็นอัตราเดียว ซึ่งรอการตัดสินใจจากกระทรวงการคลังมานาน ผ่านการศึกษาและหารือหลายรอบ และมีความคืบหน้าถึงขั้นรับฟังความคิดเห็นแล้ว
เมื่อวันที่ 31 สิงหาคมที่ผ่านมา พรชัย ฐีระเวช อธิบดีกรมสรรพสามิต ระบุว่าแนวทางปรับโครงสร้างภาษีบุหรี่เป็นอัตราเดียวผ่านการรับฟังความคิดเห็นระดับกรมแล้ว และอยู่ระหว่างรอผลประเมินจากนักวิชาการ ซึ่งคาดว่าจะได้ข้อสรุปภายในเดือนตุลาคม ปัจจุบันพ้นกรอบเวลาดังกล่าวแล้ว กระทรวงการคลังควรเร่งนำผลศึกษามาประกอบข้อเสนอเพื่อเข้าสู่การพิจารณาคณะรัฐมนตรี การศึกษาที่ดำเนินมาหลายรอบควรนำไปสู่ข้อยุติ ไม่ใช่กลายเป็นกระบวนการที่ยืดออกไปโดยไม่มีข้อยุติ
เหตุผลที่ควรเร่งดำเนินการอยู่ที่ข้อจำกัดของโครงสร้างปัจจุบัน ซึ่งแบ่งภาษีตามมูลค่าเป็นร้อยละ 25 สำหรับบุหรี่ราคาขายปลีกแนะนำไม่เกินซองละ 72 บาท และร้อยละ 42 สำหรับราคาที่สูงกว่า โดยมีภาษีตามปริมาณเก็บเท่ากันที่ 25 บาทต่อซอง เส้นแบ่งราคานี้สร้างแรงจูงใจให้ผู้ประกอบการกำหนดราคาสินค้าอยู่ในขั้นภาษีต่ำ แทนที่โครงสร้างภาษีจะสนับสนุนเป้าหมายลดการบริโภคได้อย่างเต็มที่
ในมิติสุขภาพ การมีบุหรี่ราคาถูกเป็นทางเลือกทำให้ผู้สูบสามารถเปลี่ยนไปซื้อสินค้าที่ถูกลงแทนการลดหรือเลิกสูบได้ การดูแลสุขภาพและสังคมตามกรอบ Transition Now จึงต้องพิจารณาว่ากติกาภาษีที่ใช้อยู่ช่วยลดการเข้าถึงบุหรี่ หรือยังคงแรงจูงใจให้ตลาดแข่งขันกันอยู่ในกลุ่มราคาต่ำ
การปรับเป็นอัตราเดียวจะยกเลิกขั้นภาษีที่ผูกกับเส้นแบ่งราคา ทำให้ผู้ประกอบการไม่สามารถเลือกอยู่ในอัตราที่ต่ำกว่าเพียงเพราะกำหนดราคาไม่เกินเกณฑ์
ขณะเดียวกัน รัฐยังสามารถเก็บภาษีได้เพิ่มขึ้นด้วย หากมีการกำหนดภาระภาษีให้เหมาะสมกับกำลังซื้อของผู้บริโภคที่เติบโตพอประมาณในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา หลังจากมีการปรับขึ้นอัตราภาษีครั้งสุดท้ายในปี 2564
สิ่งสำคัญคือ มาตรการดังกล่าวต้องเดินควบคู่กับการปราบบุหรี่เถื่อน การตรวจสอบการลักลอบนำเข้าบุหรี่หนีภาษี และการติดตามช่องทางกระจายสินค้า เพราะสินค้าหนีภาษีราคาถูกสามารถบั่นทอนนโยบายลดการสูบได้ แต่ปัญหาบุหรี่เถื่อนไม่ควรเป็นเหตุให้เลื่อนการแก้โครงสร้างออกไปอย่างไม่มีกำหนด งานบังคับใช้กฎหมายและงานปฏิรูปภาษีต้องดำเนินไปพร้อมกัน
แผน MOF Transformation จัดการปฏิรูปโครงสร้างภาษีเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และบุหรี่ไว้ในกลุ่ม Quick Big Win ภายในเดือนมกราคม 2570 กรอบเวลาดังกล่าวเป็นสิ่งสำคัญและยังเป็นโอกาสสำคัญที่จะนำมาสู่การตัดสินใจของคณะรัฐมนตรี เมื่อรัฐบาลเริ่มปรับกติกาภาษีในหลายภาคส่วน ภาษีบุหรี่ก็ไม่ควรเป็นเรื่องที่รอต่อไป การเร่งข้อเสนออัตราเดียวให้มีข้อยุติภายใต้กรอบ Quick Big Win มีผลต่อการดูแลสุขภาพและสังคมอย่างเป็นรูปธรรม เกิดการเปลี่ยนผ่านที่แท้จริงสักที หลังจากมีบางฝ่ายที่คอยยื้อขอระยะเวลาเปลี่ยนเพื่อปรับตัวจนระยะเวลาผ่านมาไม่น้อยกว่า 10 ปีแล้ว ก็ยังไม่เพียงพอ





