วันเสาร์ ที่ 21 พฤศจิกายน 2569

Login
Login

กติกาการค้าโลกเปลี่ยน ดันเกษตรแปรรูปสู้กำแพง NTMs-EUDR

รับมือโจทย์การค้าโลกทั้ง NTMs และ EUDR เร่งยกระดับมาตรฐานต้นน้ำ ดันเกษตรแปรรูปนวัตกรรมโต ผสานเทคโนโลยีและข้อมูลรัฐ-เอกชน ลดต้นทุนการผลิตระยะยาว

KEY POINTS

  • กติกาการค้าโลกใหม่ เช่น มาตรการที่มิใช่ภาษี (NTMs) และกฎระเบียบ EUDR กำลังเป็นอุปสรรคและเพิ่มต้นทุนให้กับการส่งออกสินค้าเกษตรไทย
  • มาตรการดังกล่าวเป็นตัวเร่งให้ไทยต้องปรับตัวจากการส่งออกวัตถุดิบ ไปสู่การผลิตสินค้าเกษตรแปรรูปและนวัตกรรมที่มีมูลค่าสูงขึ้นเพื่อสู้กับกำแพงการค้า
  • ภาครัฐและเอกชนส่งเสริมการนำเทคโนโลยีและ AI มาใช้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ ลดต้นทุน และช่วยให้ผู้ประกอบการสามารถปฏิบัติตามมาตรฐานสากลใหม่ได้
  • ตัวเลขการส่งออกสะท้อนให้เห็นว่าสินค้าเกษตรแปรรูปและนวัตกรรมขยายตัวขึ้น ในขณะที่การส่งออกวัตถุดิบหดตัวลง

กติกาการค้าโลกยุคใหม่ที่เข้มข้นทั้งมาตรการ NTMs และกฎระเบียบ EUDR กำลังกดดันห่วงโซ่การผลิตและการส่งออกสินค้าเกษตรไทย แต่ในอีกมุมกลับเป็นตัวเร่งให้เร่งปรับตัวสู่สินค้าแปรรูปและนวัตกรรมมูลค่าสูง ควบคู่กับการนำเทคโนโลยีและ AI มาช่วยยกระดับประสิทธิภาพและลดต้นทุนการผลิตท่ามกลางแรงงานที่ตึงตัวและค่าจ้างที่สูงขึ้น

วัลล์ธิดา รามสูต ผู้อำนวยการสถาบันส่งเสริมสินค้าเกษตรนวัตกรรม กรมการค้าต่างประเทศ  เปิดเผย ในการสัมมนา เรื่อง  THAILAND AGRI FUTURE 2027 THE BIG RESET FROM AGRICULTURE TO FUTURE INDUSTRY  “พลิกเกษตรไทย สู่อุตสาหกรรมอนาคต" ภายใต้หัวข้อ GLOBAL CHANGES   จัดโดยโพสต์ทูเดย์  ว่า ในบริบทการค้าโลกปัจจุบัน แนวโน้มความสัมพันธ์ระหว่างประเทศเปลี่ยนจากยุคโลกาภิวัตน์ที่เน้นลดภาษีศุลกากร มาสู่ภาวะที่แต่ละประเทศเลือกเชื่อมโยงกับคู่ค้าหรือพันธมิตรที่ไว้วางใจได้มากขึ้น 

ขณะเดียวกัน มาตรการกีดกันทางการค้าที่ไม่ใช่ภาษี (Non-Tariff Measures) กลายเป็นโจทย์ใหญ่ที่ผู้ส่งออกต้องเผชิญ ข้อมูลจาก

สหประชาชาติว่าด้วยการค้าและการพัฒนา (UNCTAD) สะท้อนว่าสินค้าการค้าจำนวนมากเผชิญมาตรการเหล่านี้ ทั้งมาตรการด้านสุขอนามัยและสุขอนามัยพืช มาตรการทางเทคนิค รวมถึงกฎระเบียบด้านสิ่งแวดล้อมของสหภาพยุโรป เช่น กฎระเบียบว่าด้วยสินค้าที่ปราศจากการตัดไม้ทำลายป่า หรือ EUDR ที่สร้างต้นทุนเพิ่มเติมให้ผู้ประกอบการ 

กติกาการค้าโลกเปลี่ยน ดันเกษตรแปรรูปสู้กำแพง NTMs-EUDR

“มาตรฐานการค้าไม่ใช่เพียงกำแพง แต่เป็น “ตัวเร่ง” สำหรับผู้ประกอบการที่พร้อมจะสร้างมูลค่าเพิ่มให้สินค้า หากปรับตัวได้รวดเร็วและยกระดับมาตรฐานได้ก่อนคู่แข่ง ก็จะสามารถก้าวข้ามข้อจำกัดทางการค้าได้ สำหรับบทบาทของกรมการค้าต่างประเทศ ได้วิวัฒนาการจากการเป็นผู้กำกับดูแลและผู้วางกฎเกณฑ์ มาสู่การเป็นผู้อำนวยความสะดวก และปัจจุบันก้าวสู่การเป็น “ผู้บูรณาการทางการค้า” เพื่อช่วยให้ผู้ประกอบการก้าวผ่านกำแพงทางการค้าที่ไม่ใช่ภาษี”

การดำเนินงานแบ่งออกเป็นหลายระยะ เริ่มตั้งแต่การสื่อสารสร้างความรับรู้ผ่านสื่อประชาสัมพันธ์และสัมมนา เพื่อให้ผู้ประกอบการรายกลางและรายย่อยเข้าใจกติกาใหม่ จากนั้นจึงผลักดันให้ทำมาตรฐานตั้งแต่ต้นน้ำก่อนรับคำสั่งซื้อ เพื่อลดความเสี่ยงที่สินค้าจะไม่ผ่านมาตรฐานในขั้นตอนสุดท้าย พร้อมเชื่อมโยงผู้ประกอบการกับหน่วยงานพันธมิตร เช่น สำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร เพื่อสนับสนุนแหล่งทุน งานวิจัย และเวทีประกวดสินค้าเกษตรนวัตกรรม ซึ่งช่วยสร้างความน่าเชื่อถือและแต้มต่อในการส่งออก 

สำหรับตัวเลขการส่งออกสินค้าเกษตรและอุตสาหกรรมเกษตรของไทยในปีที่ผ่านมาอยู่ที่ราว 1.7 ล้านล้านบาท โดยแบ่งเป็นวัตถุดิบซึ่งหดตัวลงราว 4.1% ขณะที่สินค้าเกษตรแปรรูปและสินค้าเกษตรนวัตกรรมขยายตัวเพิ่มขึ้น 4.1% สะท้อนความต้องการของตลาดที่หันมาให้ความสำคัญกับสินค้าที่มีมูลค่าเพิ่มมากขึ้น คุณวัลล์ธิดายกตัวอย่างเปรียบเทียบมูลค่าสินค้าเกษตรว่า ข้าวสารทั่วไปมีราคาประมาณกิโลกรัมละ 25 บาท หากแปรรูปขั้นต้นเป็นแป้งหรือขนมราคาจะขยับขึ้นเป็นราว 35 บาท แต่หากนำงานวิจัยและนวัตกรรมมาพัฒนาเป็นชีสจากข้าว มูลค่าจะพุ่งสูงถึงกิโลกรัมละ 1,600 บาท นวัตกรรมจึงต้องเกิดจากทั้งการคิดค้นและการตอบโจทย์ตลาดเฉพาะทาง รวมถึงการสร้างแบรนด์ร่วมกันระหว่างวัตถุดิบชั้นดีของไทยกับเทคโนโลยีต่างประเทศ เพื่อการค้าที่ยั่งยืน 

ไปรยา เศวตจินดา ผู้อำนวยการสำนักการเกษตรต่างประเทศ สำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์  กล่าวว่า   แม้รายละเอียดรายการสินค้าเกษตรที่อาจเกี่ยวข้องกับกรอบข้อตกลงทางการค้ากับสหรัฐอเมริกายังไม่เปิดเผยอย่างเป็นทางการ แต่กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ได้ประเมินกลุ่มสินค้าที่อาจได้รับผลกระทบเบื้องต้น และยืนยันจุดยืนที่ชัดเจนว่า สินค้าเกษตรทุกชนิดที่จะนำเข้าสู่ประเทศต้องไม่สร้างผลกระทบต่อภาคการผลิตและเกษตรกรไทย และต้องเป็นไปตามกฎระเบียบและมาตรฐานภายในประเทศอย่างเคร่งครัด 

หัวใจสำคัญคือการยึดหลักวิทยาศาสตร์ มาตรฐานด้านสุขอนามัยและสุขอนามัยพืช รวมถึงหลักเกณฑ์ขององค์การโรคระบาดสัตว์ระหว่างประเทศ โดยตรวจสอบทั้งโรคระบาด สารตกค้าง และสิ่งแปลกปลอมในกระบวนการผลิตตั้งแต่ต่างประเทศ ยึดผลประโยชน์ของประชาชนและกติกาของประเทศเป็นตัวตั้งก่อนเข้าสู่กระบวนการเจรจารายละเอียดและการเปิดรับฟังความคิดเห็น 

กติกาการค้าโลกเปลี่ยน ดันเกษตรแปรรูปสู้กำแพง NTMs-EUDR

สำหรับกติกาโลกใหม่ที่ส่งผลกระทบต่อภาคเกษตรโดยตรง เช่น กฎระเบียบEUDR ซึ่งคาดว่าจะมีเกษตรกรที่เกี่ยวข้องและอาจได้รับผลกระทบราว 2 ล้านราย กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ได้ร่วมกับหลายหน่วยงานจัดตั้งคณะกรรมการนโยบายระดับชาติ โดยมีรองนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน และพัฒนาแพลตฟอร์มข้อมูลที่เชื่อมโยงตำแหน่งที่ตั้งทางภูมิศาสตร์ พื้นที่เพาะปลูก กฎระเบียบ และการตรวจสอบย้อนกลับ เพื่อให้ผู้ประกอบการ โดยเฉพาะกลุ่มยางพารา สามารถใช้เป็นข้อมูลประกอบการส่งออกไปยังสหภาพยุโรปได้สะดวกขึ้น และเริ่มมีการใช้งานจริงในเบื้องต้นโดยยังไม่พบปัญหาสินค้าถูกตีกลับ 

เมื่อมองไปข้างหน้าสู่การยกระดับคุณภาพชีวิตเกษตรกรและเป้าหมายการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์และการปรับตัวของเกษตรกรคือสิ่งสำคัญที่สุด กระทรวงเกษตรและสหกรณ์จะไม่ปล่อยให้เกษตรกรเผชิญการเปลี่ยนแปลงเพียงลำพัง แต่จะให้ความรู้ทั้งสถานการณ์ปัจจุบันและการคาดการณ์แนวโน้มอนาคต พร้อมจัดหาเครื่องมือ องค์ความรู้ และแหล่งเงินทุนหรือเงินสนับสนุนจากความร่วมมือทั้งในประเทศและต่างประเทศ รวมถึงสถาบันการเงินและองค์กรระหว่างประเทศ เช่น องค์การอาหารและการเกษตรแห่งสหประชาชาติ และองค์การอนามัยโลก 

นอกจากนี้ ยังเดินหน้าถ่ายทอดเทคโนโลยีจากความร่วมมือทวิภาคีและพหุภาคี เช่น การปรับระดับพื้นที่ดินด้วยเลเซอร์ในความร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ซึ่งช่วยให้ความชื้นและการกระจายน้ำสม่ำเสมอ ลดการใช้น้ำและสารเคมี รวมถึงผลักดันมาตรฐานสินค้าเกษตรของไทยและอาเซียนให้ก้าวสู่มาตรฐานสากล เพื่อสร้างความได้เปรียบในการแข่งขันอย่างยั่งยืน

สรรเสริญ สมัยสุต กรรมการผู้จัดการและผู้บริหารแบรนด์ AXONS  กล่าวว่า   การเปิดประตูหรือสร้างกรอบความร่วมมือทางการค้าในระยะเริ่มต้นยังไม่ก่อให้เกิดความเสียหาย หากไทยวางเงื่อนไขการเจรจาได้อย่างรัดกุม เนื่องจากสหรัฐอเมริกาเป็นคู่ค้าอันดับหนึ่งและไทยยังได้ดุลการค้าอยู่ สิ่งสำคัญคือการสร้างความชัดเจนของเงื่อนไขผ่านการรับฟังความคิดเห็นและหารือร่วมกันระหว่างภาครัฐและเอกชน  

ในสมการความสัมพันธ์ระหว่างมหาอำนาจ ไทยไม่จำเป็นต้องผูกขาดกับฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง แต่สามารถใช้ประโยชน์จากการค้ากับทั่วโลกได้ โดยเปรียบเปรยว่าหากเจรจาและวางเงื่อนไขได้ดี ก็สามารถรับโอกาสได้ทั้งจากขั้วสหรัฐอเมริกาและจีน จุดแข็งของไทยคือความยืดหยุ่นในการเลือกสรรเทคโนโลยีและสินค้าที่ดีจากทั่วโลกมาประยุกต์ใช้ให้เหมาะสมกับสถานการณ์และบริบทของประเทศ 

กติกาการค้าโลกเปลี่ยน ดันเกษตรแปรรูปสู้กำแพง NTMs-EUDR

เทคโนโลยีและปัญญาประดิษฐ์ (AI) กำลังเข้ามามีบทบาทสำคัญในภาคเกษตร ท่ามกลางต้นทุนแรงงานที่เพิ่มขึ้นทุกปี ขณะที่ต้นทุนเทคโนโลยีลดลงต่อเนื่องจนถึงจุดที่การใช้เทคโนโลยีเริ่มคุ้มค่าและถูกกว่าการใช้แรงงาน มนุษย์ไม่เหมาะกับงานซ้ำซากหรือการใช้แรงงานหนักที่เสี่ยงต่อความผิดพลาด แต่ควรใช้ทักษะและองค์ความรู้เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่ม ทำงานที่ฉลาดขึ้น ซึ่งจะช่วยยกระดับรายได้และเงินเดือนในภาคเกษตรให้ดึงดูดคนรุ่นใหม่และบุคลากรระดับปริญญาตรีได้มากขึ้น

 

การแข่งขันรูปแบบใหม่ของภาคเกษตรไม่ได้วัดกันแค่การเป็นครัวของโลก แต่คือการแข่งขันด้านต้นทุนและประสิทธิภาพ การนำเทคโนโลยีและเกษตรแม่นยำมาใช้จะช่วยลดต้นทุนได้อย่างมีนัยสำคัญ แต่ข้อจำกัดใหญ่ที่สุดของการขยายผลในวงกว้างกลับไม่ใช่เรื่องเงินเพียงอย่างเดียว แต่คือ “ความรู้” และ “ความเชื่อมั่น” เมื่อมีความรู้และความเชื่อมั่นจึงจะเกิดการลงมือทำอย่างแท้จริง 

“เทคโนโลยีต้องอาศัยขนาดการผลิต หรือ สเกล (Scale) จึงจะคุ้มค่า หากลงทุนสูงแต่ใช้ในวงจำกัดต้นทุนจะแพงเกินไป แต่หากใช้ร่วมกันในวงกว้างต้นทุนต่อหน่วยจะลดลง ดังนั้น การแบ่งปันโครงสร้างพื้นฐานด้านเทคโนโลยีและข้อมูลร่วมกันจึงเป็นกุญแจสำคัญที่จะช่วยให้คู่ค้าและเกษตรกรรายย่อยเข้าถึงเทคโนโลยีได้ในราคาที่จับต้องได้ โดยไม่แบกรับภาระการลงทุนหนักเพียงลำพัง” 

สำหรับเอกชนสามารถนำองค์ความรู้และกระบวนการที่ประสบความสำเร็จมาถอดเป็นระบบและเครื่องมือที่ใช้งานง่าย เช่น แอปพลิเคชันภาษาไทยบนสมาร์ตโฟน ขณะที่ภาครัฐมีจุดแข็งด้านข้อมูลประชากรเกษตร ข้อมูลดิน ฟ้า อากาศ และเครือข่ายพื้นที่ เมื่อนำจุดแข็งของภาครัฐและเอกชนมาผสานกัน เชื่อมโยงข้อมูลการตลาดเข้ากับการผลิต เกษตรกรจะรู้ความต้องการของตลาดล่วงหน้า ลดความเสี่ยง และผลิตสินค้าที่มีคุณภาพสม่ำเสมอ โดยมี “ความเร็ว” และ “การแชร์โครงสร้างพื้นฐาน” เป็นหัวใจสำคัญที่จะขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงให้เกิดขึ้นจริง