วันศุกร์ ที่ 20 พฤศจิกายน 2569

Login
Login

'สมคิด' ถอดรหัสเศรษฐกิจไทย เติบโตต่ำเรื้อรัง 20 ปี สัญญาณเตือนรัฐบาล 'อนุทิน'

“สมคิด จาตุศรีพิทักษ์” ชี้เศรษฐกิจไทยโตต่ำเรื้อรัง 20 ปี เผชิญวิกฤติ “ขาดดุลคู่” ขาดดุลการค้า ขาดดุลการคลัง เป็นสัญญาณอันตราย เตือนหากจีดีพีโต 2.5% อีก 5 ปีเวียดนามแซง แนะเลิกแจกเงินระยะสั้น หนุนปฏิรูปการเมืองมีธรรมาภิบาล ใช้ AI ลดขนาดราชการ 30% เพิ่มประสิทธิภาพใช้งบประมาณ ชี้ปฏิรูปเศรษฐกิจ “เอกนิติ” ทำคนเดียวไม่ได้

งาน 100 ปี ชาตกาล ศาสตราจารย์ สังเวียน อินทรวิชัย 88 ปี คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เมื่อวันที่ 18 พ.ย.2569 ดร.สมคิด จาตุศรีพิทักษ์ อดีตรองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ได้ปาฐกถาพิเศษหัวข้อ “พลิกประเทศไทยให้ไปต่อ”

ดร.สมคิด กล่าวว่า สถานการณ์เศรษฐกิจไทยกำลังเผชิญภาวะเติบโตต่ำเรื้อรัง ต่อเนื่องเกือบ 20 ปี โดยอัตราการขยายตัวเศรษฐกิจ (จีดีพี) ในระดับ 5% ครั้งสุดท้ายเกิดขึ้นเมื่อปี 2549-2550 หลังจากนั้นชะลอตัวลงจนปัจจุบันเติบโตรั้งท้ายอาเซียน

ทั้งนี้หากเทียบกับเวียดนามเมื่อ 10 ปีก่อน เคยเป็นเพียงประเทศในกลุ่ม CLMV ที่อยู่ท้ายแถว แต่ปัจจุบันเศรษฐกิจเวียดนามขยายตัวสูงถึงปีละ 7-8% และเป็นฐานผลิตอุตสาหกรรมใหญ่สุดแห่งหนึ่งในภูมิภาค หากเศรษฐกิจไทยเติบโตเฉลี่ยเพียง 2.5% ต่อปี โดยไม่ปฏิรูปโครงสร้างภายในเวลาเพียง 5 ปี ขนาดเศรษฐกิจเวียดนามจะขยายตัวแซงหน้าไทย 

ขณะที่มาเลเซียจะมีรายได้ต่อหัวสูงกว่าไทยและอินโดนีเซีย โดยมุ่งดึงลงทุนด้วยฐานทรัพยากรและประชากร และการปล่อยให้ไทยโตช้าเช่นนี้ ไม่เพียงแต่ทำให้ไทยเสี่ยงเดินตามรอยความถดถอยในอดีตของฟิลิปปินส์ แต่ถือเป็นการสูญเสียโอกาสครั้งใหญ่ของคนรุ่นหลัง

“การเติบโตไทยปัจจุบันที่ 2.5% เทียบกับเวียดนามที่ 7-8% อีกเพียง 5 ปี ถ้าเราไม่เปลี่ยนแปลง เวียดนามจะมีขนาดเศรษฐกิจใหญ่กว่าไทยและมาเลเซีย ไม่ต้องพูดถึงจีดีพีต่อหัวประชากรสูงอยู่แล้ว อินโดนีเซียก็เป็นชาติใหญ่ที่ใช้แร่ธาตุ ประชากร ดึงดูดทุกอย่างไปสู่อินโดนีเซียได้” ดร.สมคิด กล่าว

'สมคิด' ถอดรหัสเศรษฐกิจไทย เติบโตต่ำเรื้อรัง 20 ปี สัญญาณเตือนรัฐบาล 'อนุทิน'

ย้ำไทยเกิดวิกฤติขาด “ดุลการค้า-การคลัง”

นอกจากนี้ด้านความเปราะบางเชิงโครงสร้าง การที่ประเทศประสบภาวะขาดดุลการค้าและขาดดุลการคลังพร้อมกันหรือภาวะ “ขาดดุลคู่” คือ สัญญาณอันตราย คาดว่าเกิดจากภาคการส่งออกของไทยที่ชะลอความแข็งแกร่งลง หลังจากสร้างอุตสาหกรรม S-Curve ใหม่ที่มีมูลค่าสูงไม่ได้ทำให้ดุลการค้าไทยพลิกขาดดุลสะสมต่อเนื่องหลายหมื่นล้านดอลลาร์

ขณะเดียวกันดุลการคลังประสบปัญหาจัดเก็บรายได้จนรัฐบาลต้องเค้นเงินปันผลรัฐวิสาหกิจและต้องพึ่งการกู้เงินจนหนี้สาธารณะพุ่งสูงใกล้ระดับ 70% ของจีดีพี อีกทั้งงบประมาณแผ่นดิน 80% ต้องนำไปจ่ายเงินเดือนข้าราชการ เหลืองบลงทุนพัฒนาประเทศเพียง 20% 

นอกจากนี้ การลงทุนภาคเอกชนลดจากระดับ 30% ในอดีตเหลือเพียง 15-16% ของจีดีพี ผนวกกับปัญหาหนี้สินครัวเรือนพุ่งสูงเฉลี่ย 800,000 บาทต่อครัวเรือน ขณะที่เกษตรกร 30% ของประเทศสร้างมูลค่าจีดีพีเพียง 10% ส่งผลให้อำนาจซื้อในประเทศอ่อนแอหนัก

ชี้แจกเงินแก้ปัญหาระยะยาวไม่ได้

“ปัญหาเหล่านี้ต่างเป็นปัญหาที่มาตรการกระตุ้นการบริโภคระยะสั้น เช่น โครงการ “คนละครึ่ง” ไม่สามารถแก้ปัญหาได้ในระยะยาว เพราะเมื่อเงินหมด กำลังซื้อก็ซบเซาลงเหมือนเดิม” ดร.สมคิด กล่าว

ดร.สมคิด มองว่า ท่ามกลางระเบียบโลกใหม่ที่ปั่นป่วนจากปัญหาภูมิรัฐศาสตร์ ความขัดแย้งของมหาอำนาจ และนโยบายการค้าของสหรัฐเปิดโอกาสให้อาเซียนและไทยเป็นหมุดหมายการย้ายฐานการผลิต เนื่องจากเป็นพื้นที่ปลอดภัยสูงสะท้อนผ่านกลุ่มทุนต่างชาติเข้ามาลงทุนอุตสาหกรรมเทคโนโลยีแห่งอนาคต เช่น ดาต้าเซนเตอร์, อีวี ชิปและเซมิคอนดักเตอร์

 

ทั้งนี้ ไทยต้องเลือกรับการลงทุนอย่างมียุทธศาสตร์ โดยเฉพาะโครงการดาต้าเซนเตอร์ที่ใช้พลังงานและทรัพยากรน้ำมหาศาล โดยรัฐบาลและสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) ต้องเลือกรองรับเทคโนโลยีที่จะมาต่อยอดจุดแข็งแท้จริงของไทย เช่น ภาคการเกษตร อาหาร และอุตสาหกรรมสุขภาพ เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับประเทศ

“ไทย”ต้องสร้างการเมืองมีธรรมาภิบาล

นอกจากนี้ การเมืองเป็นต้นน้ำและโครงสร้างพื้นฐานที่สำคัญที่สุดของประเทศ โดยหากการเมืองไม่นิ่งและขาดเสถียรภาพจะไม่สามารถปฏิรูปการคลัง ระบบราชการ หรือโครงสร้างเศรษฐกิจได้ ดังนั้นไทยต้องสร้างการเมืองที่มีธรรมาภิบาลเพื่อดึงคนรุ่นใหม่และคนดีมาบริหารประเทศ

ส่วนประชาชนต้องปลุกตนเองให้ตื่นรู้ไม่ชินชากับภาวะเศรษฐกิจโตต่ำ คอร์รัปชัน หรือการรอเงินช่วยเหลือระยะสั้นจนเสียพลวัตการพัฒนา 

รวมทั้งร่วมกันยึดมั่นในหลักคำสอนของอาจารย์สังเวียน อินทรวิชัย ที่ว่าสิ่งที่ถูกคือสิ่งที่ถูกแม้ไม่มีใครทำ สิ่งที่ผิดคือสิ่งที่ผิด แม้ทุกคนจะทำเพื่อใช้อำนาจประชาชนกำกับให้นักการเมืองดำเนินนโยบายตามหลักธรรมาภิบาล นำพาไทยก้าวข้ามวิกฤติเศรษฐกิจได้ยั่งยืน

“สิ่งที่น่ากลัวสุด คือ การสูญเสียพลวัตแห่งการพัฒนา สูญเสียแรงบันดาลใจที่จะเป็นเสือตัวที่ 5 คุณจะเริ่มเคยชินกับมัน เคยชินกับการรอการช่วยเหลือ เคยชินกับคนละครึ่งเป็นสิ่งที่เสพทุกวันจนไม่มีความคิดที่จะเป็นเสืออีกแล้วและยอมเป็นแมวป่วย” ดร.สมคิด กล่าว

ปฏิรูปเศรษฐกิจ “เอกนิติ” ทำคนเดียวไม่ได้

ดร.สมคิด สะท้อนบทเรียนการบริหารราชการแผ่นดิน โดยยกกรณีการทำงานร่วมกับนายเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง

“การปฏิรูปโครงสร้างประเทศขนาดใหญ่ทั้งระบบราชการ ภาคการคลังและเศรษฐกิจ จะทำไม่สำเร็จได้ด้วยบุคคลใดบุคคลหนึ่งแม้จะมีความสามารถสูงหรือเป็นรัฐมนตรีก็ตาม” ดร.สมคิด กล่าวว่า 

ดังนั้นกระบวนการเหล่านี้เกี่ยวข้องกับการได้และเสียผลประโยชน์ของกลุ่มต่างๆ ในสังคม จึงจำเป็นต้องอาศัยอำนาจทางการเมืองที่เข้มแข็ง มีเสถียรภาพ และมีเจตจำนงที่จริงจังจากฝ่ายบริหารเข้ามาผลักดัน

'สมคิด' ถอดรหัสเศรษฐกิจไทย เติบโตต่ำเรื้อรัง 20 ปี สัญญาณเตือนรัฐบาล 'อนุทิน'

ชี้สาเหตุการเมืองทำไทยติดหล่ม 20 ปี

นอกจากนี้ อุปสรรคสำคัญในการบูรณาการข้อมูลภาครัฐนั้น ในอดีตเคยเสนอให้นายเอกนิติ เชื่อมโยงฐานข้อมูลระหว่างภาคการเงิน การท่องเที่ยว และพาณิชย์ เพื่อนำมาวิเคราะห์และเข้าถึงตลาดได้อย่างมีประสิทธิภาพ แต่ไม่สามารถทำได้จริง เนื่องจากระบบราชการไทยยึดถือค่านิยม “การครอบครองข้อมูลคืออำนาจ” ส่งผลให้แต่ละหน่วยงานต่างหวงแหนข้อมูลไว้กับตนเองเพื่อใช้เป็นอำนาจต่อรอง

ทั้งนี้ สาเหตุที่การปฏิรูปประเทศไทยติดหล่มยาวนานตลอด 20 ปีที่ผ่านมา เกิดจากวงจรความผันผวนทางการเมืองที่ทำให้โครงการปฏิรูปที่เริ่มไว้ต้องถูกยกเลิกหรือกลับมานับหนึ่งใหม่อยู่เสมอ หากระบบการเมืองยังขาดเสถียรภาพและธรรมาภิบาล การขับเคลื่อนประเทศย่อมเกิดขึ้นได้ยาก

“ประชาชนและคนรุ่นใหม่ต้องร่วมกันปลุกสังคมให้ตื่นรู้ ไม่จำนนต่อความถดถอย พร้อมเรียกร้องให้นักการเมืองยึดมั่นหลักธรรมาภิบาล เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมการเมืองที่เอื้อให้ข้าราชการและคนดีมีฝีมือมาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศได้แท้จริง” ดร.สมคิด กล่าว

'สมคิด' ถอดรหัสเศรษฐกิจไทย เติบโตต่ำเรื้อรัง 20 ปี สัญญาณเตือนรัฐบาล 'อนุทิน'

แนะใช้ AI เชื่อมข้อมูลลดขนาดราชการ

ทั้งนี้ ปัจจุบันการเข้ามาของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) เป็นเครื่องมือสำคัญทลายข้อจำกัดดังกล่าว โดย AI เชื่อมฐานข้อมูลข้ามกระทรวงและกรมช่วยลดขั้นตอนซ้ำซ้อน ลดขนาดระบบราชการได้ถึง 30% และคืนงบประมาณมหาศาลกลับมาพัฒนาประเทศ เพียงแต่การนำ AI มาใช้ในภาครัฐต้องอาศัยเจตจำนงทางการเมืองที่แน่วแน่มาผลักดัน

รวมทั้ง AI จะแทนที่มนุษย์เกือบทุกภายใน 5 ปีข้างหน้า และเป็นเครื่องมือสำคัญชิ้นเดียวที่พลิกฟื้นเศรษฐกิจไทย โดยแนะนำให้ใช้ AI ยกระดับ 3 ภาคส่วนหลัก คือ

  1. การสร้างแพลตฟอร์มพลิกฟื้นภาคเกษตรกรรม
     
  2. การผสานกับธนาคารไร้สาขา (Virtual Bank) เพื่อช่วยให้ SMEs เข้าถึงเงินทุนต้นทุนต่ำ
     
  3. การเชื่อมโยงฐานข้อมูลทลายระบบราชการที่หวงข้อมูล ซึ่งช่วยลดขนาดบุคลากรภาครัฐถึง 30% และปลดล็อกงบประมาณแผ่นดินที่จมกับค่าใช้จ่ายประจำถึง 80% ให้นำกลับมาพัฒนาประเทศ

ดังนั้นภายใน 3 ปีข้างหน้า แรงงานฝีมือและพนักงานออฟฟิศอย่างน้อย 30% เสี่ยงถูกเลิกจ้างจาก AI และผลประโยชน์จะกระจุกในกลุ่มทุนใหญ่ โดยสถาบันการศึกษาจึงต้องเร่งปฏิรูปหลักสูตรสู่การสร้างผู้ประกอบการรุ่นใหม่ที่มีทักษะ AI เพื่อทลายการผูกขาดและกระจายรายได้ 

“ไทยเหมือนอยู่ในขบวนรถที่ไม่มีทางเลือก คุณไม่ขึ้นขบวนนี้คุณตกโลกเลย แต่ถ้าคุณจะขึ้นคันนี้ คุณต้องคิดให้สุด ทำให้จริง ทำให้สุด ไม่อย่างนั้นผลประโยชน์จะเกิดกับบริษัทใหญ่ๆ ส่วนคนตัวเล็กจะลำบากมาก” ดร.สมคิด กล่าว