วันพฤหัสบดี ที่ 19 พฤศจิกายน 2569

Login
Login

'สมคิด' ยกบทเรียนทำงานร่วม 'เอกนิติ' ย้ำปฏิรูปประเทศ ทำคนเดียวไม่ได้

"สมคิด" ยกบทเรียนการทำงานร่วมกับ "เอกนิติ" ชี้การปฏิรูปโครงสร้างประเทศเป็นเรื่องใหญ่ที่คนเดียวไม่สามารถทำได้แม้มีความสามารถ ย้ำต้องมีเจตจำนงแน่วแน่และจริงจัง เพื่อผลักดันการเปลี่ยนแปลงและเอาชนะอุปสรรค มองการเมืองที่เข้มแข็งมีเสถียรภาพเป็นปัจจัยพื้นฐานสำคัญที่สุด เพื่อจัดการกับความขัดแย้งทางผลประโยชน์และความต่อเนื่องของนโยบาย

ในปาฐกถาพิเศษ หัวข้อ "พลิกประเทศไทยให้ไปต่อ" ภายในงาน 100 ปี ชาตกาล ศาสตราจารย์ สังเวียน อินทรวิชัย 88 ปี คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ณ โรงแรมเซ็นทารา แกรนด์ และบางกอกคอนเวนชัน เซ็นเตอร์ แอท เซ็นทรัลเวิลด์

นายสมคิด จาตุศรีพิทักษ์ อดีตรองนายกรัฐมนตรี และอดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ได้สะท้อนบทเรียนสำคัญจากการบริหารราชการแผ่นดิน โดยหยิบยกกรณีตัวอย่างการทำงานร่วมกับนายเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง มาชี้ให้เห็นถึงความท้าทายในการปฏิรูปโครงสร้างประเทศไทย  

ทั้งนี้ นายสมคิด เปิดเผยว่า การขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงขนาดใหญ่ ไม่ว่าจะเป็นการปฏิรูประบบราชการ การปรับโครงสร้างภาคการคลัง หรือการปฏิรูปโครงสร้างเศรษฐกิจ ไม่ใช่สิ่งที่บุคคลใดบุคคลหนึ่งจะสามารถทำสำเร็จได้โดยลำพัง แม้บุคคลนั้นจะเป็นข้าราชการระดับสูงที่มีความรู้ความสามารถ หรือดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีก็ตาม 

เนื่องจากกระบวนการปฏิรูปเชิงโครงสร้างล้วนเกี่ยวพันกับเรื่องของการได้ประโยชน์และการเสียประโยชน์ของกลุ่มต่างๆ ในสังคมอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ดังนั้น หากปราศจากอำนาจทางการเมืองที่เข้มแข็ง มีเสถียรภาพ และมีเจตจำนงที่จริงจังจากฝ่ายบริหารแล้ว การปฏิรูปประเทศอย่างแท้จริงจะไม่สามารถเกิดขึ้นได้เลย

"ท่านเอกนิติทำคนเดียวไม่ได้ รัฐมนตรีก็ทำไม่ได้ เพราะไอ้สิ่งที่เราจะทำ นึกดูสิ ถ้าต้องปฏิรูปราชการ ปฏิรูปการคลัง มันเป็นเรื่องของผลประโยชน์และการขาดผลประโยชน์ ถ้าอำนาจการเมืองไม่เข้มแข็งจริง ผมมองว่าไม่มีทางเป็นไปได้"

ยกตัวอย่างด้านอุปสรรคการบูรณาการข้อมูลภาครัฐ ซึ่งในอดีตตนเคยเสนอแนวคิดนี้แก่นายเอกนิติ ในการเชื่อมโยงฐานข้อมูลสำคัญระหว่างภาคการเงิน การท่องเที่ยว และพาณิชย์ เข้าด้วยกัน เพื่อนำข้อมูลมาวิเคราะห์ สร้างระบบเพื่อให้เข้าถึงข้อมูลของตลาดได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ทว่าในสภาวะการทำงานจริงกลับไม่สามารถผลักดันให้สำเร็จได้ เนื่องจากวัฒนธรรมองค์กรในระบบราชการไทยยึดถือค่านิยมที่ว่า "การครอบครองข้อมูลคืออำนาจ" ส่งผลให้ต่างคนต่างหวงแหนข้อมูลไว้กับหน่วยงานของตนเอง และมองว่ายิ่งกุมข้อมูลไว้ลำพังก็ยิ่งมีอำนาจต่อรองมากขึ้น 

"สมัยก่อนผมเคยบอกให้ท่านเอกนิติเชื่อมข้อมูลภาคการเงินไทย การท่องเที่ยว แล้วก็พาณิชย์ เอาฐานข้อมูลมาใช้ เพื่อทำระบบข้อมูลเพื่อจะเชื่อมเข้าไปในตลาด เชื่อไหมครับว่าทำไม่ได้ เพราะเมืองไทยที่ผ่านมา Information & data is power จะไม่แบ่งใคร กลายเป็นว่าของใครของมัน ยิ่งคนอื่นไม่มีข้อมูล ผมยิ่งมีอำนาจ"

อย่างไรก็ดี ปัจจุบันการเข้ามาของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) จะกลายเป็นเครื่องมือสำคัญในการทลายข้อจำกัดดังกล่าว โดย AI สามารถเชื่อมโยงฐานข้อมูลข้ามกระทรวงและกรมต่างๆ เข้าด้วยกัน ช่วยลดขั้นตอนที่ซ้ำซ้อน ลดขนาดระบบราชการลงได้ถึง 30% และคืนงบประมาณมหาศาลกลับมาพัฒนาประเทศ เพียงแต่การจะนำ AI มาใช้จริงในภาครัฐ ก็ยังต้องอาศัยเจตจำนงทางการเมืองที่แน่วแน่มาช่วยผลักดัน

นายสมคิด กล่าวต่อไปว่า เมื่อเจาะลึกถึงสาเหตุที่การปฏิรูปประเทศติดหล่มยาวนาน จะเห็นว่าตลอด 20 ปีที่ผ่านมา ประเทศไทยต้องเผชิญกับวงจรอันซ้ำซาก

ทุกครั้งที่ประเทศเริ่มมีทิศทางที่จะขับเคลื่อนการปฏิรูปไปข้างหน้า แต่เมื่อเกิดความผันผวนและการเปลี่ยนแปลงทางการเมือง นโยบายและเครื่องยนต์ปฏิรูปที่เคยเริ่มไว้ก็มักถูกยกเลิก เปลี่ยนผ่าน หรือนับหนึ่งใหม่เสมอ 

ในการนี้ การปฏิรูปใหญ่ไม่สามารถสำเร็จได้ด้วยคนเพียงคนเดียวเพราะต้องปะทะกับโครงสร้างผลประโยชน์เดิม ดังนั้น หากระบบการเมืองไม่มีความเข้มแข็งพอที่จะเอื้อให้มีรัฐบาลที่มีความมุ่งมั่นจริงจัง ปัญหาความขัดแย้งด้านผลประโยชน์จะทำให้แนวคิดการปฏิรูปถูกรีเซ็ตและถอยหลังกลับไปจุดเดิม

นอกจากนี้ นายสมคิด ยังเน้นย้ำว่า การเมืองถือเป็นโครงสร้างพื้นฐานที่สำคัญที่สุดของประเทศ และเป็นต้นน้ำของทุกปัจจัยทางเศรษฐกิจและสังคม

ดังตัวอย่างในต่างประเทศ เช่น มาเลเซีย สิงคโปร์ หรือเวียดนาม ที่สามารถปฏิรูปประเทศและก้าวขึ้นเป็นผู้นำทางเศรษฐกิจในภูมิภาคได้ ล้วนเกิดจากการมีภาวะผู้นำทางการเมืองที่นิ่ง มีเสถียรภาพ และทุ่มเทกับการปฏิรูปอย่างจริงจัง 

ตรงกันข้าม หากระบบการเมืองขาดเสถียรภาพและขาดธรรมาภิบาล การปฏิรูปจะเกิดขึ้นได้ยากยิ่ง จึงเป็นหน้าที่สำคัญของประชาชนและคนรุ่นใหม่ในการร่วมกันปลุกสังคมให้ตื่นรู้ ไม่ยอมจำนนหรือเคยชินกับความถดถอย 

พร้อมทั้งเรียกร้องให้นักการเมืองดำเนินนโยบายภายใต้หลักธรรมาภิบาล เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมทางการเมืองที่เอื้อให้ข้าราชการและคนดีมีฝีมือสามารถเข้ามาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศได้อย่างแท้จริง