วันพฤหัสบดี ที่ 19 พฤศจิกายน 2569

Login
Login

ปลัดเกษตรดัน Big Reset ชู AI พลิกเกษตรไทยสร้างมูลค่าเพิ่ม

รพีภัทร์ปลัดเกษตรฯดันBigResetชู11ยุทธศาสตร์ปั้นAIเกษตรอัจฉริยะเชื่อมBigDataปฏิรูปน้ำและเกษตรคาร์บอนต่ำยกระดับสินค้าปลอดภัยสู่ศูนย์กลางอาหารมูลค่าสูง

KEY POINTS

  • ปลัดกระทรวงเกษตรฯ ผลักดันแนวคิด "Big Reset" เพื่อพลิกโฉมภาคเกษตรไทยสู่อุตสาหกรรมอนาคต ภายใต้นโยบาย "ตลาดนำ นวัตกรรมเสริม เพิ่มรายได้"
  • ส่งเสริมการใช้เทคโนโลยีเกษตรอัจฉริยะ โดยเฉพาะปัญญาประดิษฐ์ (AI) ในการวิเคราะห์ข้อมูลเพื่อวางแผนการผลิต การใช้โดรน และการบริหารจัดการข้อมูลขนาดใหญ่ (Big Data)
  • มุ่งยกระดับการผลิตจากเชิงปริมาณสู่เชิงคุณภาพและความปลอดภัย เพื่อสร้างสินค้าเกษตรมูลค่าสูงที่ตอบสนองความต้องการของตลาด

การเปลี่ยนผ่านสู่การสร้างมูลค่าเพิ่มและการนำเทคโนโลยีสมัยใหม่มาใช้อย่างจริงจังคือโจทย์เร่งด่วนของภาคเกษตรไทย ปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ย้ำว่าแนวทาง “ตลาดนำ นวัตกรรมเสริม เพิ่มรายได้” ต้องทำให้การผลิตและการวิจัยเดินตามตลาดอย่างแท้จริง พร้อมรวมพลังทุกภาคส่วนยกระดับภาคเกษตรสู่อุตสาหกรรมอนาคต

ปลัดเกษตรดัน Big Reset ชู AI พลิกเกษตรไทยสร้างมูลค่าเพิ่ม

นายรพีภัทร์ จันทรศรีวงศ์ ปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เปิดเผยในงานสัมมนา  THAILAND AGRI FUTURE 2027 THE BIG RESET FROM AGRICULTURE TO FUTURE INDUSTRY “พลิกเกษตรไทย สู่อุตสาหกรรมอนาคต”  ว่า  ถึงเวลาแล้วที่ภาคเกษตรไทยต้องก้าวข้ามกรอบความคิดแบบเดิม เพื่อมุ่งสู่การสร้างมูลค่าเพิ่มและการใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่อย่างเต็มรูปแบบ ท่ามกลางบริบทของโลกที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว  นโยบาย “ตลาดนำ นวัตกรรมเสริม เพิ่มรายได้” แนวคิดนี้ไม่ได้เป็นเพียงคำขวัญ แต่คือเข็มทิศหลักในการขับเคลื่อนภาคการเกษตรยุคใหม่ ที่ต้องการให้การผลิตและการวิจัยเดินตามความต้องการของตลาดอย่างแท้จริง เพื่อสร้างสินค้าเกษตรที่ปลอดภัยและมีมูลค่าสูง โดยมีเป้าหมายสูงสุดคือการรวมพลังของทุกภาคส่วนให้เป็นหนึ่งเดียว

 ดังนั้นกระทรวงเกษตรต้องเปลี่ยน บริบทการบริหารงาน ภายใต้ 11 ยุทธศาสตร์ คือ  

1. ยุทธศาสตร์ ที่เป็นรากฐานสำคัญคือ การเปลี่ยนผ่านจากการทำเกษตรแบบดั้งเดิมไปสู่เกษตรอัจฉริยะ (Smart Agriculture) อย่างจริงจังและต่อเนื่อง ปัจจุบันการนำเทคโนโลยีสมัยใหม่เข้ามาประยุกต์ใช้ไม่ใช่ทางเลือกอีกต่อไป แต่เป็นความจำเป็นเร่งด่วน ไม่ว่าจะเป็นการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) เข้ามาวิเคราะห์สภาพดิน น้ำ อากาศ เพื่อวางแผนการเพาะปลูก ประมง และปศุสัตว์ รวมถึงการผลักดันการใช้โดรนเพื่อการเกษตร ซึ่งกระทรวงเกษตรฯ ได้ริเริ่มจัดตั้งโรงเรียนโดรนเกษตรเพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้ร่วมกับภาคเอกชน จนเกิดการจัดตั้งกลุ่มโดรนเกษตรแล้วมากกว่า 5,000 รายทั่วประเทศ ควบคู่ไปกับการเปลี่ยนผ่านสู่การใช้พลังงานสะอาดและยานยนต์ไฟฟ้า (EV) ในภาคเกษตร เพื่อลดการใช้พลังงานฟอสซิล ซึ่งทั้งหมดนี้จะช่วยลดต้นทุนการผลิต เพิ่มผลผลิต และแก้ปัญหาการขาดแคลนแรงงานได้อย่างตรงจุด

2.ยุทธศาสตร์ การยกระดับมาตรฐานการผลิตจากสินค้าเกษตรทั่วไป สู่สินค้าเกษตรปลอดภัยที่มีมูลค่าสูง  หากเกษตรกรสามารถปรับเปลี่ยนจากการเน้นปริมาณ มาเป็นการเน้นคุณภาพและความปลอดภัย สินค้าเกษตรไทยจะสามารถขายได้หมดและได้ราคาดีเสมอ ดังเช่นกรณีตัวอย่างของลำไย หากเป็นผลผลิตเกรดคุณภาพสูง (AAA) มักจะจำหน่ายหมดตลาดเสมอ ไม่เคยประสบปัญหาสินค้าล้นตลาด ดังนั้น การผลิตจึงต้องยึดโยงกับความต้องการของผู้บริโภคและตลาดเป็นตัวตั้ง

3 ยุทธศาสตร์ การบริหารจัดการข้อมูลขนาดใหญ่ (Big Data) และการเชื่อมโยงข้อมูลทั้งในและต่างประเทศ ปัจจุบันกระทรวงเกษตรฯ กำลังเร่งผลักดันศูนย์ข้อมูลเกษตรแห่งชาติ (National Agriculture Big Data Center) เพื่อเชื่อมโยงฐานข้อมูลของทุกกรมและรัฐวิสาหกิจในสังกัดให้เป็นระบบเดียวกัน (Single Data Set) และมีช่องทางการเชื่อมต่อข้อมูล (API) ร่วมกัน การมีฐานข้อมูลที่เป็นเอกภาพจะช่วยให้สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรสามารถวิเคราะห์และพยากรณ์สถานการณ์ได้อย่างแม่นยำ ยกตัวอย่างเช่น ปัญหาการปนเปื้อนของสารพิษในแหล่งน้ำจากประเทศเพื่อนบ้าน หากหน่วยงานต่างๆ ทั้งกรมประมง กรมวิชาการเกษตร และกรมพัฒนาที่ดิน ใช้มาตรฐานการเก็บตัวอย่างและรายงานผลในระบบเดียวกัน จะทำให้การแก้ไขปัญหาเป็นไปอย่างรวดเร็วและมีประสิทธิภาพสูงสุด

4 ยุทธศาสตร์ การปฏิรูประบบบริหารจัดการน้ำ แนวทางสำคัญคือการเพิ่มแหล่งกักเก็บน้ำทั้งขนาดเล็ก กลาง และใหญ่ รวมถึงการพัฒนาแหล่งน้ำนอกเขตชลประทาน โดยเสนอให้กรมพัฒนาที่ดินเข้ามาเสริมภารกิจของกรมชลประทานในการดูแลแหล่งน้ำขนาดเล็กและกลางให้ครอบคลุมยิ่งขึ้น นอกจากนี้ ยังต้องนำระบบชลประทานอัจฉริยะและเทคโนโลยี AI เข้ามาช่วยพยากรณ์และบริหารจัดการลุ่มน้ำ เพื่อให้เกษตรกรสามารถวางแผนการเพาะปลูกให้สอดคล้องกับปริมาณน้ำต้นทุนได้อย่างแม่นยำ

5 ยุทธศาสตร์ มุ่งเน้นไปที่การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ โดยการปฏิรูปเกษตรกรให้ก้าวสู่การเป็นผู้ประกอบการเกษตรสมัยใหม่ที่มีจิตวิญญาณของการทำธุรกิจ เกษตรกรยุคใหม่ต้องมองตนเองเป็นเจ้าของกิจการ รู้จักการทำบัญชีครัวเรือน การบริหารจัดการ และการตลาด กรมส่งเสริมการเกษตรและกรมส่งเสริมสหกรณ์จะต้องเข้ามามีบทบาทเชิงรุกในการบ่มเพาะองค์ความรู้และจัดหาแหล่งเงินทุน รวมถึงการสานต่อโครงการดึงคนรุ่นใหม่กลับคืนถิ่น เพื่อสร้างความรักและความหวงแหนในผืนแผ่นดินเกิด พร้อมต่อยอดธุรกิจเกษตรให้เติบโตอย่างยั่งยืน

 6.ยุทธศาสตร์ การเปิดน่านน้ำใหม่ทางธุรกิจผ่านการยกระดับอุตสาหกรรมเกษตรและอาหารสู่ “เกษตรเพื่อความยืนยาวของชีวิต” (Longevity Agriculture) ประเทศไทยมีความได้เปรียบอย่างมหาศาลในฐานะอู่ข้าวอู่น้ำที่มีความหลากหลายทางชีวภาพและสมุนไพร ผนวกกับจุดแข็งด้านบริการสุขภาพและความงาม การพัฒนาเศรษฐกิจสุขภาพ (Health Economics) ผ่านการผลิตอาหารแห่งอนาคต (Food for Future) อาหารฟังก์ชัน (Functional Food) อาหารจากพืช (Plant-based Food) และอาหารสำหรับผู้สูงอายุ จึงเป็นโอกาสทองในการสร้างมูลค่าเพิ่ม ภายใต้แนวคิดที่ว่า “อาหารคือยา” ซึ่งจะผลักดันให้ไทยเป็นศูนย์กลางอุตสาหกรรมเกษตรและอาหารสุขภาพของโลกได้อย่างแท้จริง

 7.ยุทธศาสตร์ การปฏิรูปงานวิจัยและพัฒนาให้ตอบโจทย์เชิงพาณิชย์ ที่ผ่านมางานวิจัยจำนวนมากมักถูกเก็บไว้บนหิ้ง แต่จากนี้ไปงานวิจัยต้องถูกขับเคลื่อนด้วยความต้องการของตลาด เทคโนโลยีสำคัญที่ต้องเร่งนำมาใช้คือ การปรับปรุงพันธุ์พืชด้วยเทคโนโลยีการแก้ไขจีโนม (Genome Editing) ซึ่งเป็นเทคโนโลยีสมัยใหม่ที่ปลอดภัยและไม่ใช่การตัดต่อพันธุกรรมข้ามสายพันธุ์ (GMO) ทำให้ได้รับการยอมรับในระดับสากล เทคโนโลยีนี้จะช่วยให้ไทยพัฒนาพันธุ์พืชเศรษฐกิจ เช่น ข้าวและมันสำปะหลัง ให้ทนทานต่อโรค แมลง สภาพอากาศร้อนจัด และน้ำท่วม ควบคู่ไปกับการใช้ชีวภัณฑ์เพื่อลดต้นทุนการผลิตและลดการใช้สารเคมี

 8.ยุทธศาสตร์ ที่สอดรับกับกระแสโลกสีเขียวผ่านการพัฒนาเกษตรคาร์บอนต่ำ (Low Carbon Agriculture) และการบริหารจัดการวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร ทั่วโลกกำลังให้ความสำคัญกับการลดก๊าซเรือนกระจกและมาตรการกีดกันทางการค้าด้านสิ่งแวดล้อม เช่น กฎหมายสินค้าปลอดการตัดไม้ทำลายป่าของสหภาพยุโรป (EUDR) เกษตรกรไทยจึงต้องปรับตัวสู่การผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เช่น การทำนาเปียกสลับแห้งเพื่อลดก๊าซมีเทน การแปรรูปเศษวัสดุเหลือใช้ให้เกิดมูลค่า และการเข้าสู่ระบบซื้อขายคาร์บอนเครดิต นอกจากนี้ ยังต้องเร่งสร้างมาตรฐานรับรองภายในประเทศ โดยกรมวิชาการเกษตรพร้อมให้บริการตรวจสอบและรับรองการกักเก็บคาร์บอนในพืชในราคาที่ถูกกว่าหน่วยงานต่างประเทศถึงร้อยละ 50 รวมถึงการนำระบบดิจิทัลมาใช้ตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability) ตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้บริโภคและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันในตลาดโลก

 9 .ยุทธศาสตร์ การสร้างระบบตลาดสมัยใหม่และโครงสร้างพื้นฐานด้านโลจิสติกส์ รัฐบาลและกระทรวงเกษตรฯ ต้องสร้างกลไกอำนวยความสะดวกทางการค้า พัฒนาแพลตฟอร์มซื้อขายสินค้าเกษตรออนไลน์ จัดตั้งศูนย์รวบรวมและกระจายสินค้าที่มีประสิทธิภาพ รวมถึงพัฒนาระบบห้องเย็นและโลจิสติกส์แบบครบวงจรตั้งแต่สวนจนถึงโรงคัดบรรจุและส่งออก เพื่อลดความสูญเสียระหว่างทางและลดต้นทุนให้แก่เกษตรกร

 10.ยุทธศาสตร์ การผ่าตัดใหญ่ภายในองค์กร ผ่านการปฏิรูประบบราชการและการจัดโครงสร้างรัฐวิสาหกิจในสังกัดกระทรวงเกษตรฯ ด้วยขนาดองค์กรที่ใหญ่มีบุคลากรรวมกันกว่าสองแสนคน จึงจำเป็นต้องลดความซ้ำซ้อนในการทำงาน กระจายอำนาจจากส่วนกลางสู่ภูมิภาคให้มากขึ้น และทบทวนบทบาทของรัฐวิสาหกิจต่างๆ เช่น อ.ต.ก. อ.ส.ค. และองค์การสะพานปลา เพื่อให้ทำงานได้อย่างคล่องตัวและเกิดประสิทธิภาพสูงสุด สิ่งสำคัญคือการเปลี่ยนวิธีวัดผลการทำงาน จากเดิมที่นับเพียงจำนวนโครงการ มาเป็นการวัดผลลัพธ์ที่จับต้องได้จริง (OKRs และ KPIs) เช่น รายได้สุทธิของเกษตรกรที่เพิ่มขึ้น หนี้สินที่ลดลง และผลิตภาพการผลิตที่สูงขึ้น โดยตั้งเป้าหมายให้หน่วยงานต่างๆ ผลักดันตัวชี้วัดเหล่านี้ให้เกิดผลสัมฤทธิ์อย่างน้อยร้อยละ 70 เพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงที่เป็นรูปธรรมภายในปีงบประมาณ 2570-2571

และ 11.ยุทธศาสตร์ เป็นหัวใจสำคัญของการพัฒนาอย่างยั่งยืน คือการสืบสาน รักษา และต่อยอดโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริของพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ทุกพระองค์ เพื่อน้อมนำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงและแนวพระราชดำริด้านการเกษตรมาเป็นรากฐานในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของเกษตรกรไทยให้มั่นคง

ทั้งหมดนี้ สะท้อนให้เห็นถึงความพยายามในการยกเครื่องภาคการเกษตรไทยครั้งใหญ่ หรือ “The Big Reset” อย่างแท้จริง หากทุกหน่วยงานในกระทรวงเกษตรฯ สามารถผนึกกำลังและขับเคลื่อนแผนงานเหล่านี้ให้เกิดผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรมตามตัวชี้วัดที่วางไว้ ภาคการเกษตรไทยจะไม่เพียงแค่หลุดพ้นจากกับดักความยากจนและปัญหาสินค้าล้นตลาดแบบเดิมๆ แต่จะสามารถก้าวขึ้นมาเป็นเครื่องยนต์ทางเศรษฐกิจตัวใหม่ที่แข็งแกร่ง และผลักดันให้ประเทศไทยเป็นศูนย์กลางด้านเกษตรและอาหารมูลค่าสูงของโลกได้อย่างยั่งยืน