พลิกโฉมเกษตรไทย ชูโมเดล “ฟาร์มแลกกันทำ” ปั้น 50 ศูนย์ปฏิบัติการ

เมื่อโครงสร้างการเกษตรแบบดั้งเดิมเริ่มไม่สอดรับกับความเปลี่ยนแปลงของโลกยุคใหม่ โจทย์ใหญ่ของภาครัฐจึงไม่ใช่เพียงแค่การ “ส่งเสริมให้เกษตรกรผลิตให้ได้มากที่สุด” อีกต่อไป หากแต่เป็นการสร้างสมดุลระหว่าง “ความรู้ เทคโนโลยี และกลไกตลาด” ตั้งแต่ต้นน้ำจนถึงปลายน้ำ เพื่อเปลี่ยนผ่านเกษตรกรไทยจากการทำเกษตรแบบพึ่งพา สู่การเป็นผู้ประกอบการธุรกิจเกษตร (Agripreneur) ที่พึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน

• “ฟาร์มแลกกันทำ” ทางออกใหม่ของการพัฒนาเกษตรกร

นายกฤษ อุตตมะเวทิน อธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร กล่าวว่า กรมส่งเสริมการเกษตรมีศูนย์ปฏิบัติการทั่วประเทศ 50 แห่ง ซึ่งมีความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน ครอบคลุมการพัฒนาอาชีพการเกษตร การผลิตและขยายพันธุ์พืช เทคโนโลยีด้านอารักขาพืช วิศวกรรมเกษตร และแมลงเศรษฐกิจ โดยมีบทบาทในการศึกษา ทดลอง ทดสอบ และพัฒนาเทคโนโลยีให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ รวมทั้งเป็นแหล่งเรียนรู้สำหรับเกษตรกรและเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตร จึงมีศักยภาพในการสนับสนุนแนวคิด “ฟาร์มแลกกันทำ” ให้เป็นพื้นที่แลกเปลี่ยนประสบการณ์และเรียนรู้ร่วมกันระหว่างเกษตรกร ภาคเอกชน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนทดลองรูปแบบการผลิต เครื่องมือ และนวัตกรรมที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพและลดข้อจำกัดในการประกอบอาชีพการเกษตร

• ชู 50 ศูนย์ปฏิบัติการ สู่ Agri Business Sandbox

การนำศักยภาพของศูนย์ปฏิบัติการมาใช้ในลักษณะดังกล่าวยังสอดคล้องกับแนวทางยกระดับศูนย์สู่การเป็น ศูนย์บริการและธุรกิจเกษตรครบวงจร (Agri Complex) ซึ่งจะพัฒนาศูนย์ปฏิบัติการให้มีลักษณะเป็นพื้นที่ทดลองและพัฒนาธุรกิจเกษตร (Agri Business Sandbox) เปิดโอกาสให้เกษตรกรรุ่นใหม่เข้ามาทดลองใช้บริการ เครื่องมือ เครื่องจักร โครงสร้างพื้นฐาน และองค์ความรู้ของศูนย์ รวมทั้งนำปัญหาและความต้องการจากการทำธุรกิจจริงมาร่วมออกแบบและปรับปรุงบริการ เพื่อให้ศูนย์สามารถตอบสนองต่อความต้องการของเกษตรกรได้อย่างตรงจุดและทันต่อการเปลี่ยนแปลง ตลอดจนการเชื่อมโยงตลาด และสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้จริง

• จับมือ บีเจซี บิ๊กซี ขยายตลาดเกษตรกรยุคใหม่

ควบคู่กับการพัฒนาด้านการผลิต กรมส่งเสริมการเกษตรให้ความสำคัญกับการสร้างความร่วมมือกับภาคเอกชนเพื่อเพิ่มโอกาสทางตลาด อาทิ บริษัท บีเจซี บิ๊กซี ซูเปอร์ฟาม จำกัด ซึ่งมีแนวทางสนับสนุนชุมชนและกลุ่มเกษตรกรรายย่อยผ่านการรับซื้อผลผลิตโดยตรง ควบคู่กับการพัฒนาคุณภาพผลผลิตตามหลักการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดี (Good Agricultural Practices: GAP) โดยมีการดำเนินงานระยะที่ 1 ในพื้นที่อำเภอแม่แตง จังหวัดเชียงใหม่ บนพื้นที่ประมาณ 338 ไร่ และมีแผนขยายพื้นที่เพาะปลูกไปยังอำเภอไชยปราการ จังหวัดเชียงใหม่

จากการดำเนินงานที่ผ่านมา พบว่า การสร้างโอกาสทางตลาดจำเป็นต้องควบคู่กับการพัฒนาความพร้อมด้านการผลิต ทั้งการเสริมทักษะและความรู้ในการเพาะปลูก การสนับสนุนทางวิชาการและคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญ รวมถึงการคัดเลือกสายพันธุ์ให้เหมาะสมกับสภาพดินและภูมิอากาศ ซึ่งมีผลต่อคุณภาพและปริมาณผลผลิต ประเด็นเหล่านี้จึงสามารถนำมาใช้เป็นโจทย์ในการศึกษาและทดสอบของศูนย์ปฏิบัติการ เพื่อพัฒนาแนวทางการผลิตที่เหมาะสม ก่อนถ่ายทอดให้เกษตรกรนำไปปรับใช้ในพื้นที่ของตนเอง

ขณะเดียวกัน กรมส่งเสริมการเกษตรยังมุ่งขยายโอกาสด้านการตลาดให้แก่เกษตรกร โดยมีแนวทางการจัดหาผลผลิตใบกะเพราเพื่อรองรับความต้องการของตลาด ซึ่งได้ประสานงานกับสำนักงานเกษตรจังหวัดปทุมธานี เพื่อหารือและเชื่อมโยงการดำเนินงานร่วมกับจังหวัดแล้ว โดยจะพิจารณาความพร้อมด้านพื้นที่เพาะปลูก ปริมาณผลผลิต และศักยภาพของเกษตรกร เพื่อให้สามารถจัดหาผลผลิตได้ตรงตามความต้องการของตลาด สร้างช่องทางจำหน่ายที่ชัดเจน และเพิ่มโอกาสในการสร้างรายได้ให้แก่เกษตรกร

• ยกระดับเกษตรกรไทยสู่นักธุรกิจเกษตรมืออาชีพ

แนวทางด้านตลาดจึงเป็นข้อมูลสำคัญสำหรับกำหนดโจทย์การพัฒนาการผลิตให้ตรงกับความต้องการของผู้ซื้อ และสามารถนำมาเชื่อมโยงกับแนวคิด “ฟาร์มแลกกันทำ” โดยใช้ศูนย์ปฏิบัติการเป็นพื้นที่ศึกษา ทดลอง และแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ร่วมกับเกษตรกร ภาคเอกชน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อเตรียมความพร้อมด้านคุณภาพและปริมาณผลผลิตให้สอดคล้องกับตลาดเป้าหมาย

เตรียมปรับแนวทางส่งเสริมการเกษตรใหม่ภายใต้แนวคิด “ฟาร์มแลกกันทำ” ควบคู่กับการยกระดับศูนย์ปฏิบัติการสู่ศูนย์บริการและธุรกิจเกษตรครบวงจร (Agri Complex) จึงเป็นการบูรณาการการทำงานตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ โดยใช้ศูนย์ปฏิบัติการเป็นฐานในการพัฒนาและทดสอบเทคโนโลยี ส่งเสริมการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เชื่อมโยงองค์ความรู้กับการปฏิบัติจริง และสร้างความร่วมมือกับภาคเอกชนและเครือข่ายตลาด เพื่อให้เกษตรกรสามารถเข้าถึงเทคโนโลยีที่เหมาะสม พัฒนาคุณภาพผลผลิต มีตลาดรองรับ และต่อยอดการประกอบอาชีพไปสู่ธุรกิจเกษตรที่สร้างมูลค่าเพิ่มและรายได้อย่างมั่นคงและยั่งยืน

การบูรณาการการทำงานตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ เพื่อให้เกษตรกรเข้าถึงเทคโนโลยี มีตลาดรองรับชัดเจน และสร้างรายได้อย่างมั่นคง