กรมประมงกางแผน 2 ปี ลุยแก้ปลาหมอคางดำ-ฟื้นฟูกุ้งไทยยั่งยืน

ท่ามกลางความท้าทายรอบด้านทั้งความเปลี่ยนแปลงทางสภาพภูมิอากาศ วิกฤตด้านสิ่งแวดล้อม และระเบียบข้อบังคับระหว่างประเทศ ปิ่นสักก์ สุรัสวดี อธิบดีกรมประมงคนใหม่ ได้วางหมุดหมายเชิงนโยบายภายใต้กรอบวาระก้าวสู่ปีที่ 101 ของกรมประมง มุ่งเน้นบูรณาการเชิงรุกที่ตอบโจทย์ทั้งมิติเศรษฐกิจ เกษตรกร และความยั่งยืนของทรัพยากรธรรมชาติ

นายปิ่นสักก์ กล่าวว่า การดำเนินงานของกรมประมงในบริบทโลกยุคใหม่จำเป็นต้องก้าวข้ามกรอบการทำงานแบบเดิม โดยมีเป้าหมายดำเนินงานระยะ 2 ปีข้างหน้า บนเสาหลักสำคัญ 2 ประการ ได้แก่ การเสริมสร้างความเข้มแข็งและการเป็นที่ยอมรับของกรมประมงในระดับสากล ควบคู่ไปกับการขับเคลื่อนการประมงไทยให้มีความมั่นคงทางอาหาร และสร้างรายได้ที่มั่นคงแก่เกษตรกร โดยปราศจากข้อขัดแย้งเชิงนโยบาย

“เราต้องทำให้กรมประมงกลับมามีความเข้มแข็ง เป็นที่ยอมรับของวงการประมง และที่สำคัญคือการประมงไทยต้องมีความยั่งยืน ทั้งในมิติความมั่นคงทางอาหารและรายได้ที่ดีของพี่น้องเกษตรกร” ปิ่นสักก์ ระบุ

ทิศทางของกรมประมงต่อจากนี้จะมุ่งเน้นการทำงานโดยยึดหลัก “ตลาดนำการวิจัยและการผลิต” พร้อมทั้งดึงภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง เช่น สมาคมผู้ประกอบการ ชาวประมง และเกษตรกร เข้ามามีส่วนร่วมในการกำหนดโจทย์และแก้ไขปัญหาร่วมกันอย่างเป็นระบบ

• มาตรการเร่งด่วน คือการเยียวยาเกษตรกรผู้เลี้ยงกุ้งและฟื้นฟูระบบการผลิต

ประเด็นความเดือดร้อนของเกษตรกรผู้เลี้ยงกุ้ง โดยเฉพาะผลกระทบจากสถานการณ์อุทกภัยที่ผ่านมา ซึ่งส่งผลให้ผลผลิตกุ้งในระบบลดลงกว่า 60% นับเป็นวาระเร่งด่วนที่กรมประมงต้องให้ความช่วยเหลืออย่างใกล้ชิด ทั้งในมิติของต้นทุนการผลิตและราคาพลังงานที่ปรับตัวสูงขึ้น

การฟื้นฟูโครงสร้างพื้นฐาน มุ่งเน้นการช่วยเหลือเกษตรกรในพื้นที่ประสบภัยอุทกภัย โดยการสนับสนุนและซ่อมแซมเครื่องมือ อุปกรณ์ และระบบสูบน้ำ เพื่อให้เกษตรกรสามารถกลับมาดำเนินการเพาะเลี้ยงได้โดยเร็วที่สุด

การขับเคลื่อนอุตสาหกรรมกุ้งไทย การสานต่อและยกระดับมาตรการพัฒนาตลอดห่วงโซ่อุปทาน ตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ เพื่อผลักดันปริมาณการผลิตกุ้งในประเทศให้บรรลุเป้าหมายที่วางไว้ พร้อมทั้งแก้ไขอุปสรรคด้านต้นทุนร่วมกับภาคเอกชนและสมาคมที่เกี่ยวข้อง

• ยกระดับความมั่นคงทางอาหาร (Food Security) และมาตรฐานความปลอดภัย

ท่ามกลางสถานการณ์มลพิษทางน้ำและภาวะออกซิเจนในน้ำต่ำ ซึ่งส่งผลกระทบต่อสัตว์น้ำ กรมประมงได้ยกระดับภารกิจด้านการตรวจสอบคุณภาพและความปลอดภัยของอาหาร (Food Safety) เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้บริโภค

การตรวจสอบสารปนเปื้อนเชิงรุก กรมประมงได้บูรณาการร่วมกับสถาบันอุดมศึกษาและหน่วยงานในพื้นที่ เพื่อสุ่มตรวจและมอนิเตอร์มาตรฐานความปลอดภัยของสัตว์น้ำจืดและสัตว์น้ำเศรษฐกิจอย่างต่อเนื่อง โดยมุ่งเน้นการตรวจสอบสารโลหะหนักและสารพิษตกค้างตามมาตรฐานสากล

การเฝ้าระวังคุณภาพสิ่งแวดล้อมน้ำ กรณีสถานการณ์น้ำท่วมขังและน้ำหลากที่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพน้ำ กรมประมงได้ส่งชุดเจ้าหน้าที่ลงพื้นที่เก็บตัวอย่างและตรวจสอบวิเคราะห์คุณภาพน้ำและสัตว์น้ำอย่างใกล้ชิด เพื่อป้องกันความเสี่ยงและสร้างความปลอดภัยสูงสุดให้กับผู้บริโภค

• จัดโซนนิ่งลุยกำจัดปลาหมอคางดำ

สำหรับการแก้ไขปัญหาปลาหมอคางดำ กรมประมง จะปรับเปลี่ยนยุทธศาสตร์เชิงปฏิบัติการ (Area Operation) จากเดิมที่รายงานภาพรวมระดับจังหวัด มาเป็นการใช้ “แหล่งน้ำ” กว่า 200 แห่งทั่วประเทศเป็นฐานข้อมูลหลักในการประเมินสถานการณ์ พร้อมจำแนกพื้นที่ออกเป็น 3 โซน เพื่อเข้าจัดการได้อย่างแม่นยำและมีประสิทธิภาพสูงสุด  

โดยโซนสีเขียว แหล่งน้ำปลอดภัย ประมาณ 40% เป็นพื้นที่ที่ยังไม่พบการระบาด มุ่งเน้นมาตรการ “เฝ้าระวังขั้นสูงสุด” โดยนำเทคโนโลยีระดับสูงอย่าง Environmental DNA (eDNA) มาใช้ตรวจหาร่องรอยทางพันธุกรรมของสัตว์น้ำในธรรมชาติ ช่วยให้สามารถตรวจจับการเล็ดลอดของปลาหมอคางดำได้อย่างรวดเร็วก่อนที่ประชากรปลาจะทันตั้งรกราก

โซนสีเหลือง ระบาดน้อย ไม่เกิน 10 ตัว/ตร.ม. ประมาณ 30%) เป็นพื้นที่เฝ้าระวังเร่งด่วนที่ต้อง “ควบคุมและกำจัดให้เร็วที่สุด” โดยใช้เครื่องช็อตไฟฟ้าภาคสนามและชุดปฏิบัติการเฉพาะกิจเข้าจัดการทันที เพื่อสกัดกั้นไม่ให้การระบาดลุกลามกลายเป็นพื้นที่สีแดง

และโซนสีแดง ระบาดหนาแน่นและส่งผลกระทบสูง ประมาณ 30% เป็นพื้นที่ที่ระบบนิเวศถูกทำลายอย่างรุนแรง ภารกิจหลักคือการ “ลดปริมาณประชากรให้ได้มากที่สุด” เพื่อดันให้พื้นที่ฟื้นตัวกลับมาเป็นโซนสีเหลืองและสีเขียวตามลำดับ

• รวมพลังนวัตกรรม วิชาการ และการควบคุมห่วงโซ่อุปทาน

การดำเนินงานในพื้นที่ระบาดต้องผ่านความเห็นชอบจากคณะกรรมการด้านความหลากหลายและความปลอดภัยทางชีวภาพ (IBC) โดยบูรณาการเครื่องมือหลากหลายมิติ การใช้เครื่องช็อตไฟฟ้าภาคสนาม ร่วมกับผู้นำชุมชนและชาวบ้านในการกำจัดปลาในแหล่งน้ำปิด

การปล่อยปลาผู้ล่าพื้นถิ่น ในปริมาณที่เหมาะสม หลังจากประชากรปลาหมอคางดำลดลงแล้ว เพื่อช่วยควบคุมสมดุลทางชีวภาพและป้องกันไม่ให้ประชากรปลาหมอคางดำฟื้นตัว

การตัดวงจรความต้องการ (Demand Side Management) เน้นส่งเสริมการจับเพื่อ “กำจัดและแปรรูปเป็นปัจจัยการผลิต” เช่น ปุ๋ยอินทรีย์ เท่านั้น โดยไม่อนุญาตให้มีการเพาะเลี้ยงเชิงพาณิชย์เด็ดขาด เพื่อป้องกันความเสี่ยงจากการลักลอบเลี้ยงที่อาจหลุดรอดลงสู่ธรรมชาติซ้ำอีก

• การอุดช่องโหว่ทางกฎหมายและการเฝ้าระวังการนำเข้า

กรมประมงได้เข้มงวดมาตรการควบคุมการนำเข้าสัตว์น้ำต่างถิ่นที่มีความเสี่ยงสูงทุกชนิด ภายใต้พระราชกำหนดการประมง ไม่ว่าจะเป็นการนำเข้าเพื่อการวิจัยหรือเพื่อการเลี้ยงสวยงาม พร้อมจัดตั้งทีมตรวจสอบและติดตามผู้ประกอบการอย่างใกล้ชิด เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ซ้ำรอย

ภารกิจแก้ไขปัญหานี้ถือเป็นบทเรียนราคาแพงจากวิกฤตการณ์ระดับโลก (Global Crisis) ที่เชื่อมโยงกับความเสื่อมโทรมของความหลากหลายทางชีวภาพ แม้จะมีกรอบเวลาดำเนินงานที่หนักหน่วง 180 วัน ตามคำสั่งศาลปกครองกลาง (เริ่ม 8 กันยายน พ.ศ. 2569) แต่ด้วยการใช้เทคโนโลยี eDNA การปรับปรุงระบบฐานข้อมูล และความร่วมมือระหว่างภาครัฐกับประชาชน จะเป็นกุญแจสำคัญในการคืนสมดุลให้แหล่งน้ำธรรมชาติและสร้างความมั่นคงทางอาหารของประเทศไทยอย่างยั่งยืน

• ก้าวข้ามความท้าทายสู่การประมงยั่งยืน

การปรับเปลี่ยนทิศทางการบริหารงานของกรมประมงสะท้อนให้เห็นถึงความมุ่งมั่นในการรับมือกับความท้าทายเฉพาะหน้าและวิกฤตการณ์ระยะยาว โดยอาศัยข้อมูลเชิงประจักษ์ การบูรณาการร่วมกับทุกภาคส่วน และการนำหลักวิทยาศาสตร์มาใช้ในการขับเคลื่อนนโยบาย เพื่อนำพาภาคประมงไทยก้าวไปสู่ความมั่นคงทางอาหารและการเติบโตอย่างยั่งยืนในอนาคต