ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวพะเยาดันข้าวคุณภาพสูง หนุนสร้างแบรนด์

ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวพะเยาเร่งขับเคลื่อนโครงการยกระดับมาตรฐานข้าว ปรับเปลี่ยนการผลิตแบบดั้งเดิมสู่เกษตรมูลค่าสูง โดยนำเทคโนโลยีและนวัตกรรมมาใช้ตลอดห่วงโซ่การผลิต เพื่อลดต้นทุน เพิ่มคุณภาพ และสร้างรายได้ให้เกษตรกรอย่างยั่งยืน 

• อัปเกรดข้าวไทย ปรับโครงสร้างการผลิตสู่เกษตรมูลค่าสูง

นางสาวชไมพร แสนใจ ผู้อำนวยการศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวพะเยา (ศมข.พะเยา) เปิดเผยว่า กรมการข้าว โดยศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวพะเยา ดำเนินโครงการยกระดับคุณภาพมาตรฐานสินค้าจังหวัดพะเยา มุ่งปรับเปลี่ยนการผลิตข้าวแบบดั้งเดิมสู่เกษตรมูลค่าสูง โดยนำองค์ความรู้ เทคโนโลยี และนวัตกรรมมาประยุกต์ใช้ตลอดห่วงโซ่การผลิต ตั้งแต่การเลือกใช้เมล็ดพันธุ์คุณภาพดี การจัดการแปลงนาอย่างมีประสิทธิภาพ ไปจนถึงการพัฒนาคุณภาพสินค้าและเชื่อมโยงตลาด เพื่อเพิ่มรายได้และความสามารถในการแข่งขันของเกษตรกร

หัวใจสำคัญของโครงการ คือการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตควบคู่กับการลดต้นทุน โดยส่งเสริมการใช้เมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพดี การใช้ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดิน การบริหารจัดการน้ำอย่างเหมาะสม ตลอดจนการใช้เครื่องจักรกลและเทคโนโลยีดิจิทัลช่วยวางแผนการผลิต เพื่อลดการสูญเสียทรัพยากรและใช้ปัจจัยการผลิตอย่างคุ้มค่า พร้อมสนับสนุนให้เกษตรกรจัดทำบัญชีต้นทุนและผลตอบแทน เพื่อให้ทราบต้นทุนที่แท้จริงและวางแผนการผลิตได้อย่างเหมาะสม 

ขณะเดียวกัน ยังส่งเสริมการผลิตข้าวตามมาตรฐาน ทั้งมาตรฐานการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดี (GAP) และมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ เพื่อยกระดับคุณภาพและความปลอดภัยของผลผลิต สร้างความเชื่อมั่นให้แก่ผู้บริโภค รวมถึงต่อยอดข้าวที่มีอัตลักษณ์ของจังหวัด โดยเฉพาะข้าวหอมมะลิพะเยาที่ได้รับการขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) ให้มีมูลค่าเพิ่มผ่านการสร้างแบรนด์ การพัฒนาบรรจุภัณฑ์ ระบบตรวจสอบย้อนกลับ และการเชื่อมโยงตลาดกับผู้ประกอบการที่มีศักยภาพ

นอกจากนี้ ยังส่งเสริมแนวทางเศรษฐกิจ BCG ด้วยการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า นำวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรกลับมาใช้ประโยชน์ และสนับสนุนกระบวนการผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม รวมถึงแนวทางลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากนาข้าว เพื่อเตรียมความพร้อมให้เกษตรกรปรับตัวต่อความต้องการของตลาดที่ให้ความสำคัญกับคุณภาพ ความปลอดภัย และความยั่งยืน

“การเปลี่ยนผ่านจากการปลูกข้าวแบบดั้งเดิมสู่เกษตรมูลค่าสูงไม่ได้หมายถึงการเพิ่มปริมาณผลผลิตเพียงอย่างเดียว แต่เป็นการยกระดับข้าวให้มีคุณภาพ ได้มาตรฐาน มีอัตลักษณ์ และสามารถแข่งขันในตลาดได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยอาศัยการผสมผสานระหว่างเทคโนโลยี นวัตกรรม การบริหารจัดการ และการตลาดอย่างเป็นระบบ ซึ่งจะนำไปสู่การสร้างความเข้มแข็งให้แก่ภาคการเกษตร และยกระดับคุณภาพชีวิตของเกษตรกรจังหวัดพะเยาได้อย่างยั่งยืน กลายเป็น ‘เกษตรมูลค่าสูง’ ที่สร้างรายได้มากกว่าเดิมหลายเท่า การยกระดับข้าวพะเยาให้เป็นสินค้าเกรดพรีเมียม จึงจำเป็นต้องดำเนินการควบคู่กันทั้งด้านการผลิต การรับรองมาตรฐาน และการตลาด เพื่อเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงตลาดที่ให้ความสำคัญกับคุณภาพและความปลอดภัย ตลอดจนสามารถต่อยอดไปสู่การพัฒนาบรรจุภัณฑ์ การสร้างแบรนด์ และการเชื่อมโยงตลาดกับผู้ประกอบการที่มีศักยภาพ” นางสาวชไมพร กล่าว 

• “ข้าวน้ำจำ พะเยา” ต้นแบบแปรรูปนวัตกรรม เพิ่มมูลค่าผลผลิต ตัดวงจรคนกลาง

ด้าน นางสาวธัญลักษณ์ ปิงเมือง ประธานกลุ่มแปลงใหญ่ข้าว หมู่ 2 ตำบลจำป่าหวาย อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา และประธานวิสาหกิจชุมชนเกษตรผสมผสานสู่การแปรรูปเชิงนวัตกรรม (ข้าวน้ำจำ) กล่าวว่า การสนับสนุนจากศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวพะเยาช่วยให้เกษตรกร รวมกลุ่มวางแผนการผลิตและบริหารจัดการแปลงนาได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยการส่งเสริมให้ใช้เมล็ดพันธุ์คุณภาพดีและนำเทคโนโลยีที่เหมาะสมมาใช้ ทำให้ได้ผลผลิตที่มีคุณภาพ และสามารถเก็บเมล็ดพันธุ์ดีไว้ใช้ในฤดูกาลถัดไป ช่วยลดต้นทุนการผลิตได้เฉลี่ย 300–500 บาทต่อไร่

นอกจากการพัฒนาคุณภาพข้าวแล้ว กลุ่มยังต่อยอดผลผลิตด้วยการแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ที่หลากหลาย อาทิ ข้าวหนุกงาอบกรอบ โจ๊ก ข้าวควบหรือข้าวเกรียบว่าว และข้าวสารบรรจุถุงภายใต้แบรนด์ “ข้าวน้ำจำ พะเยา” ช่วยเพิ่มทางเลือกในการจำหน่ายและสร้างมูลค่าให้ผลผลิตมากกว่าการขายข้าวเปลือกเพียงอย่างเดียว โดยมีช่องทางการตลาดผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ เช่น ตลาดเกษตรกรออนไลน์ ควบคู่กับการออกงานแสดงสินค้าและจำหน่ายผ่านหน้าร้านของวิสาหกิจชุมชน ซึ่งช่วยให้เข้าถึงผู้บริโภคได้หลากหลายกลุ่ม และเพิ่มโอกาสในการจำหน่ายสินค้าโดยตรง

นางสาวธัญลักษณ์ กล่าวว่า การแปรรูปผลผลิตและสร้างแบรนด์ของชุมชนช่วยเพิ่มช่องทางการตลาด ลดการพึ่งพาพ่อค้าคนกลาง และเพิ่มอำนาจต่อรองด้านราคา เกษตรกรจึงสามารถสร้างมูลค่าจากผลผลิตได้มากขึ้น โดยเน้นผลิตข้าวคุณภาพดีและพัฒนาสินค้าให้ตอบโจทย์ผู้บริโภค แทนการมุ่งเพิ่มปริมาณเพียงอย่างเดียว การขับเคลื่อนโครงการยกระดับคุณภาพมาตรฐานสินค้าจังหวัดพะเยาจึงเป็นการพัฒนาตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ ทั้งการลดต้นทุน เพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ยกระดับมาตรฐาน และสร้างมูลค่าเพิ่มผ่านการแปรรูปและการตลาด โดยมีเป้าหมายให้เกษตรกรก้าวจากผู้จำหน่ายผลผลิตขั้นต้นสู่การเป็นผู้ผลิตสินค้าที่มีคุณภาพ มีแบรนด์ และเข้าถึงผู้บริโภคได้มากขึ้น อันจะนำไปสู่การเพิ่มรายได้และสร้างความเข้มแข็งให้เศรษฐกิจชุมชนอย่างยั่งยืน 

การขับเคลื่อนของศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวพะเยา และความสำเร็จของกลุ่มวิสาหกิจชุมชน “ข้าวน้ำจำ” สะท้อนให้เห็นอย่างชัดเจนว่า ทางออกที่ยั่งยืนของเกษตรกรไทยไม่อยู่ที่การเร่งปริมาณผลิตเพียงอย่างเดียว หากแต่อยู่ที่การปรับเปลี่ยนแนวคิดสู่ “เกษตรมูลค่าสูง” การผสานองค์ความรู้ เทคโนโลยี นวัตกรรม การแปรรูปสร้างแบรนด์ และการทำการตลาดตรงด้วยตนเอง จะเป็นรากฐานสำคัญที่ช่วยทลายข้อจำกัดเรื่องราคา ปิดความเสี่ยงจากกลไกคนกลาง และยกระดับคุณภาพชีวิตของเกษตรกรไทยให้พึ่งพาตนเองได้อย่างเข้มแข็งและยั่งยืนในระยะยาว